Meðlíðan sem hagnýt guðvörn Hvernig getur meðlíðan hjálpað fólki til að takast á við áföll sem tengjast náttúruhamförum þegar það finnur ekki hjálp í hefðbundinni guðvörn? PDF Free Download

Name: Meðlíðan sem hagnýt guðvörn Hvernig getur meðlíðan hjálpað fólki til að takast á við áföll sem tengjast náttúruhamförum þegar það finnur ekki hjálp í hefðbundinni guðvörn? PDF
Author: hannahspence1998

1 / 34

2 views•34 pages

Meðlíðan sem hagnýt guðvörn Hvernig getur meðlíðan hjálpað fólki til að takast á við áföll sem tengjast náttúruhamförum þegar það finnur ekki hjálp í hefðbundinni guðvörn? PDF Free Download

Meðlíðan sem hagnýt guðvörn Hvernig getur meðlíðan hjálpað fólki til að takast á við áföll sem tengjast náttúruhamförum þegar það finnur ekki hjálp í hefðbundinni guðvörn? PDF free Download. Think more deeply and widely.

Guðfræði- og Trúarbragðafræðideild

BA - ritgerð

Í guðfræði

Meðlíðan sem hagnýt guðvörn

Hvernig getur meðlíðan hjálpað fólki til að takast á við áföll

sem tengjast náttúruhamförum þegar það finnur ekki hjálp í

hefðbundinni guðvörn?

Hanna Margrét Gísladóttir

Leiðbeinandi: Arnfríður Guðmundsdóttir, prófessor

Febrúar, 2025

Meðlíðan sem hagnýt guðvörn

Hvernig getur meðlíðan hjálpað fólki til að takast á við áföll sem tengjast

náttúruhamförum þegar það finnur ekki hjálp í hefðbundinni guðvörn?

Hanna Margrét Gísladóttir

060601-3050

Lokaverkefni til BA-prófs í Guðfræði

Leiðbeinandi: Arnfríður Guðmundsdóttir, prófessor

Guðfræði- og trúarbragðafræðideild

Hugvísindasvið Háskóla Íslands

Febrúar, 2025

Meðlíðan sem hagnýt guðvörn

Hvernig getur meðlíðan hjálpað fólki til að takast á við áföll sem tengjast

náttúruhamförum þegar það finnur ekki hjálp í hefðbundinni guðvörn?

Ritgerð þessi er 10 eininga lokaverkefni til BA-prófs

við Guðfræði- og trúarbragðafræðideild á Hugvísindasviði Háskóla Íslands

Ritgerðina má ekki afrita nema með leyfi höfundar

Ágrip

Illska og þjáning hafa alltaf verið til staðar í heiminum okkar. Manneskjur hafa í langan

tíma reynt að finna út úr því af hverju við upplifum þetta í góðri sköpun Guðs.

Guðfræðilegur skilningur okkar á náttúruhamförum og þjáningu er að finna í guðvörn,

bæði í hefðbundinni og hagnýtri guðvörn. Þessi ritgerð fjallar um hefðbundna guðvörn

og hvernig guðfræðingar hafa notað hana til að reyna að skilja guðfræðilega ástæðu

þjáninga og náttúruhamfara. Hefðbundin guðvörn dugar ekki alltaf nægilega vel og þá

tekur hagnýta guðvörnin við. Hér er einnig fjallað um það hvernig hagnýt guðvörn getur

hjálpað fólki sem lent hefur í áföllum vegna illsku og þjáninga í gegnum meðlíðan, þá

aðallega í þjáningum vegna náttúruhamfara.


 
Efnisyfirlit 
Inngangur .............................................................................................................................. 3 
Hefðbundin guðvörn ............................................................................................................. 6 
1 Guðvörn skipt upp í ólíka flokka ...................................................................................... 7 
2 Staðhæfingar sem stangast á .......................................................................................... 8 
3 Biblían og þjáning mannfólksins ...................................................................................... 9 
4 Jobsbók .......................................................................................................................... 10 
Guðvörn vegna náttúruhamfara ......................................................................................... 13 
1 Þrír algengustu flokkar guðvarnar ................................................................................. 14 
2 Endurgjald vegna syndar ............................................................................................... 15 
3 Besti mögulegi heimur .................................................................................................. 15 
4 Frjáls vilji ........................................................................................................................ 16 
Meðlíðan sem hagnýt guðvörn ........................................................................................... 17 
1 Þjáningin á krossinum  ................................................................................................... 17 
2 Fólk rís upp gegn illskunni ............................................................................................. 18 
3 Harmakvein ................................................................................................................... 19 
4 Vináttan ......................................................................................................................... 20 
5 Þögnin ............................................................................................................................ 21 
Meðlíðan með þeim sem hafa upplifað náttúruhamfarir ................................................... 23 
1 Guðsmyndir ................................................................................................................... 23 
2 Jarðskjálftarnir í Haítí (2010) ......................................................................................... 24 
3 Hlutverk vígðra þjóna og guðfræðinga .......................................................................... 25 
4 Köllun til hjálpar ............................................................................................................ 27 
Lokaorð ................................................................................................................................ 29 
Heimildaskrá ........................................................................................................................ 30 
 
   

1. Inngangur

Illska og þjáning hefur alltaf verið hluti af mannlegri tilveru. Þegar fólk upplifir illsku

og þjáningu vakna margar spurningar um ástæðurnar fyrir því. Slíkar spurningar eru

t.d.: Hvers vegna leyfir Guð þetta? Af hverju lenti ég í þessu? Hverjum er þetta að

kenna? Er Guð ekki góður? Theodicy sem þýtt hefur verið á íslensku sem guðvörn er

hugtak sem Gottfried Wilhelm Leibniz kom fram með árið 1710 til þess að reyna að

svara þessum erfiðu spurningum.

Orðið guðvörn kemur frá grísku orðunum theos,

„Guð“ og dikē, „réttlæti“.

Guðvörn er guðfræðilegt vandamál sem kristnir menn hafa í

gegnum tíðina reynt að leysa. Hægt er að finna dæmi um guðvörn langt aftur í tímann,

alveg aftur til ritunartíma Biblíunnar.

Leibniz lagði grunninn að kenningunni um

guðvörn og guðfræðingar, heimspekingar og fleiri fræðimenn hafa notað hans

hugmyndir og þróað kenninguna áfram.

Það eru sex ólíkar tegundir af guðvörn sem eru algengastar, en einkenni þeirra eru: (1)

tvíhyggja (e. dualist), (2) frjáls vilji (e. free will), (3) besti mögulegi heimur (e. best

possible world), (4) tilvistarlegs eðlis (e. existential), (5) endurgjaldshugsun (e.

retributive) og (6) óreiða (e. chaotic). Flokkarnir sem lýst eru með hugmyndinni um

frjálsan vilja og besta mögulega heimi eru mest notaðir enn þann dag í dag, þó að

endurgjalds guðvörnin hafi verið meira notuð áður fyrr.

Jobsbók í Gamla testamentinu

hefur að geyma söguna um Job og þjáninguna sem hann þurfti að upplifa. Job vildi

meina að hann væri saklaus og að þjáning hans væri óréttlát, en vinir Jobs reyndu að

finna skýringu á því hvers vegna hann varð fyrir svo mikilli þjáningu. Vinir Jobs töldu

að það hlyti að vera að hann hefði syndgað, því af hverju væri hann annars að þjást

svona mikið? Guð hlyti að vera að refsa honum.

Jobsbók fer yfir mögulegar ástæður

fyrir þjáningu Jobs, og þó að þar sé ekkert svar að finna, þá hefur Job fundið nærveru

Guðs í gegnum alla þjáninguna.

Náttúruhamfarir eru áberandi í Jobsbók, því

Jorgensen, Larry M., og Samuel Newlands, ritsj, New Essays on Leibniz's Theodicy, Oxford: Oxford

University Press, 2014, bls 13. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199660032.002.0009

„Britannica“, Encyclopædia Britannica, Inc. https://www.britannica.com/topic/theodicy-theology

Chester, David K. og Angus M. Duncan, “Responding to Disasters within the Christian Tradition, with

Reference to Volcanic Eruptions and Earthquakes.” Religion 40:2/2010, bls. 85–95, hér bls 86.

https://doi.org/10.1016/j.religion.2009.12.005

Sama heimild, bls 86.

Owens, Rev J. L., Theodicy: Why People Suffer, n.p.: Instant publisher, 2003, bls 3.

Arnfríður Guðmundsdóttir, “‘Að Guð skuli sjá nokkurn glaðan dag‘ Þjáningin, illskan og Guð“, Fléttur

II: Kynjafræði – Kortlagningar, (2004): 35–50, hér bls 38.

náttúruhamfarir eru aðal orsökin fyrir þjáningu hans. Bókin bendir á að Guð leyfi

náttúrunni að hafa sinn gang og þróist á sinn hátt án fullkominnar stjórnar hans og

þjáning fylgi stundum með. Þetta gæti bent til þess að Guð sé ekki „viljandi“ að beita

fólk þjáningu og illsku, heldur sé þetta náttúruleg þróun sköpunar hans.

Það er vísað í

Jobsbók og aðra biblíutexta í þessari ritgerð. Allar tilvitnanir í Biblíuna eru teknar úr

2007 útgáfu Hins íslenska biblíufélags. Í mannkynssögunni hafa eldgos, jarðskjálftar,

pestir og flóð verið algengustu orsakir náttúruhamfara sem mannfólk lendir í. Guðvörn

hefur stundum hjálpað í leitinni að svörum við spurningum um það hvers vegna

náttúruhamfarir eigi sér stað, og hún er eitthvað sem kemur oft sjálfkrafa upp í huga

fólks. Guðvörn getur hjálpað fólki sem þjáist vegna náttúruhamfara og illsku, en dugar

ekki alltaf. Því miður er aldrei hægt að fá nákvæmt svar og útskýringu á því af hverju

ákveðnir hlutir gerast, því við getum ekki vitað hvernig Guð hugsar eða hvað býr að

baki ákvörðunum hans. Hagnýt guðvörn tekur við þegar hefðbundna guðvörnin dugar

ekki til.

Meðlíðan (e. compassion) er tegund af hagnýtri guðvörn (e. practical theodicy) sem

snýst um að vera til staðar fyrir fólk og hjálpa því í gegnum þjáninguna.

Meðlíðan

birtist í ýmsum gjörðum eins og til dæmis í andófi gegn illskunni, harmakveinum,

vináttu og því að vita hvenær maður á að hlusta og þegja, eða hvenær maður á að hlusta

og hugga manneskju með orðum. Meðlíðan getur komið frá öðru fólki í gegnum vináttu

og huggun, en meðlíðan getur einnig komið frá Guði og nærveru hans. Guðleg meðlíðan

er forsenda þess að geta staðið á móti illskunni.

En meðlíðan frá öðru fólki og

meðlíðan frá Guði tengjast, því Guð getur líka sýnt meðlíðan í gegnum annað fólk. Það

að iðka trú sína og að fylgja því sem Jesús kenndi okkur um að hjálpa öðru fólki er að

stunda meðlíðan. Hagnýt guðvörn hefur reynst góð leið til þess að hjálpa fórnarlömbum

náttúruhamfara. Sálfræðingurinn Jamie D. Aten skrifaði um rannsókn sína á

guðsmyndum og hvernig fólk brást við meðlíðan frá Guði og öðru fólki eftir að hafa

lent í fellibylinum Katrínu í Bandaríkjunum árið 2005.

Guðfræðingurinn Roger Philip

Fretheim, Terence E., Creation untamed: The Bible, God and Natural Disasters, Grand Rapids: Baker

Academic, 2010, bls 72.

Swinton, John, Raging with Compassion: Pastoral Responses to the Problem of Evil, Grand Rapids:

William B. Eerdmans, 2007, bls 69.

Arnfríður Guðmundsdóttir, “‘Að Guð skuli sjá nokkurn glaðan dag‘“, bls 44.

Aten, Jamie D., Michael Moore, Ryan M. Denney, Tania Bayne, Amy Stagg, Stacy Owens, Samantha

Daniels, Stefanie Boswell, Jane Schenck, Jason Adams, og Charissa Jones, “God Images Following

Abbot skrifaði einnig um rannsókn sem hann gerði og snérist um áhrif jarðskjálfta á

Haítí árið 2010 á trú og guðmynd kristinna einstaklinga sem lentu illa í

jarðskjálftunum.

Báðar rannsóknirnar fjalla um hvernig fórnarlömb hamfaranna

upplifði meðlíðan Guðs og annars fólks og hvernig þessi meðlíðan styrkti trú margra á

Guð og hjálpaði þeim að jafna sig á hörmungunum sem þau höfðu orðið fyrir. Prestar,

djáknar og guðfræðingar hafa einnig stórt hlutverk í hagnýtri guðvörn, vegna þess að

þau veita þolendunum sálgæslu. Því fylgir að vita hvenær rétti tíminn er til

þess að hlusta á einstaklinginn þegar hann tjáir sig um sína þjáningu. Eins er mikilvægt

að vita hvenær maður á að hlusta á einstaklinginn og hugga hann með orðum.

Hagnýt

guðvörn í formi meðlíðunar getur verið afar hjálpsöm í erfiðum aðstæðum og mikilvægt

að hún sé í boði fyrir þolendur, því að meðlíðan ætti að vera til staðar fyrir alla.

Hurricane Katrina in South Mississippi: An Exploratory Study”, Journal of Psychology and Theology 36,

no. 4 (2008): 249-257, hér bls 249. https://doi.org/10.1177/009164710803600401

Abbot, Roger Philip, ‘“I Will Show You My Faith by My Works”: Addressing the Nexus between

Philosophical Theodicy and Human Suffering and Loss in Contexts of ‘Natural’ Disaster" Religions 10,

no. 3: 213 (2019), 1-17. https://doi.org/10.3390/rel10030213

Stålsett, Sturla J., «Å tie rett om Gud – Taushet som teologisk kompetanse i pastoral og diakonal

praksis – refleksjoner etter 22. Juli 2011“, Teologisk tidsskrift 2, (2013), 62-77, hér bls 71.

https://doi.org/10.18261/ISSN1893-0271-2013-01-05

2. Hefðbundin guðvörn

Þegar fólk lendir í náttúruhamförum getur það orðið til þess að það upplifir mikinn

missi, sorg og vanlíðan. Áhrif náttúruhamfara eru oft ef ekki alltaf neikvæð fyrir

þolendur, en upplifun þeirra getur verið margskonar. Það er algengt að guðfræðilegar

spurningar vakni hjá þeim sem hafa upplifað náttúruhamfarir, eins og til dæmis: Af

hverju er þetta að gerast? Er Guð ekki góður? Myndi góður Guð valda okkur þessari

þjáningu? Spurningar sem þessar tengjast því sem kallað hefur verið „theodicy“ sem

þýtt hefur verið á íslensku sem guðvörn. Þetta er hugtak sem Gottfried Wilhelm Leibniz

setti fram árið 1710 til þess að geta útskýrt þá guðfræðilegu mótsögn sem felst í

hugmyndinni um réttlátan og góðviljaðan Guð andspænis illskunni í heiminum. Leibniz

skrifaði bók sem í enskri þýðingu ber titilinn Theodicy: Essays on the Goodness of God,

Freedom of Man and the Origin of Evil. Leibniz lagði mikla vinnu í að komast að

niðurstöðu sem geti útskýrt tilvist þjáningar sem best.

Leibniz hélt því fram að hver

einasta skynsemisgædda mannvera geti öðlast guðlega þekkingu, sem geti hjálpað henni

að skilja eðli guðdómsins. Leibniz hvetur alla til þess að leggja sig fram við að öðlast

guðdómlega þekkingu í gegnum kærleika og dygð. Til að öðlast dygð, þarf maðurinn að

passa sig á að lenda ekki í trúarlegum gildrum, og til þess að öðlast skilning á dygð er

gott að lesa bók Leibnizar.

Leibniz gerir lesendur að róttækum

skynsemishyggjumönnum svo að þeir geti verið með opinn huga þegar kemur að

guðvörn og hann vill að fólk öðlist guðsótta. Guðsóttinn táknar traust fólks til Guð.

Hann telur guðsótta gegna mikilvægu hlutverki til þess að trú einstaklingsins verði

sterkari og skilningurinn á verkum Guðs betri. Þetta stafar af því að við vitum ekki betur

en Guð en getum treyst því að verk Guðs séu okkur fyrir bestu.

Guðsóttinn leiðir

einnig þau sem trúa til þess að iðka trú sína rétt og þá sé einfaldara fyrir einstaklingana

að öðlast betri skilning á Guði og kærleika hans.

Í guðvörn Leibniz er gert ráð fyrir að breytni Guðs einkennist alltaf af visku,

góðmennsku og réttlæti. Guð leyfi ekki illsku nema það sé til góðs. Að hans mati höfum

Inngangur að New Essays on Leibniz's Theodicy, ritstj. Jorgensen og Newlands, bls 1.

Mercer, „Prefacing the Theodicy“, í New Essays on Leibniz's Theodicy, ritstj. Jorgensen og Newlands,

1 Kafli, bls 13.

Sama heimild, bls 23.

Sama heimild, bls 25.

við ekki alltaf skilning á því hvers vegna Guð breytir eins og hann gerir, en við getum

treyst á hann og að hann geri alltaf það sem er best fyrir heiminn.

Leibniz er einnig á

þeirri skoðun að það sem er réttlátt, gott, satt og skynsamlegt fyrir mannfólk og aðrar

lifandi verur, sé einnig réttlátt, gott, satt og skynsamlegt fyrir Guði. Guð hafi ekki

skapað rétt og rangt, sannleikann eða það sem er gott eða slæmt. Heldur sé

sannleikurinn óskapaður og óendanlegur, því hann sé hluti af huga Guðs. Fyrir Leibniz

var það sjálfsagt að Guð skapaði ekki sinn eigin huga. Ef sagt væri að Guð hefði skapað

sinn eigin sannleika og skilning, þá væri það eins og að segja að Guð hefði skapað sig

sjálfan.

Leibniz er þeirrar skoðunar að trú og skynsemi tengist og séu bæði skilgreind

sem sannleikur heimsins. Því geti verið erfitt að sjá skynsemina í því sem trúin kennir,

en að mati Leibniz stangast hún aldrei á við skynsemi Guðs.

2.1 Guðvörn skipt upp í ólíka flokka

Guðfræðingar, heimspekingar og fleiri fræðimenn hafa síðustu tvö þúsund ár reynt að

skilja hamfarir, bæði þær sem eru náttúrulegar og hinar sem eru af mannavöldum. Eftir

að Leibniz kom fram með sínar kenningar um hugtakið guðvörn hafa margir kristnir

fræðimenn komið fram með áframhaldandi kenningar um guðvörn. Seinni tíma

guðfræðingar og fleiri fræðimenn hafa flokkað guðvörn niður í sex flokka sem geta

útskýrt ástæðuna fyrir þjáningum mannfólks.

Þessir sex flokkar eru:

(1) Tvíhyggja (e. dualist): Hið góða og hið illa er í stöðugum átökum og fólk verður að

taka sínar eigin ákvarðanir. Hið góða kemur frá Guði, hið illa kemur frá „anti-Guði“.

Tvíhyggjan er ekki jafn vinsæl í dag þar sem ímyndin um „anti-Guð“ eða „Satan“ hefur

verið á undanhaldi í kristindómnum.

(2) Frjáls vilji (e. free will): Þjáningin er tengd við það frelsi sem Guð gaf okkur og er

hinn frjálsi vilji. Manneskjan hefur fengið frjálsan vilja og notar hann til að velja hvort

hún vill gera eitthvað gott eða eitthvað slæmt. Þegar manneskja velur að gera eitthvað

Rateau, „The Theorotical Foundations of the Leibnizian Theodicy and its Apologetic Aim“, í New

Essays on Leibniz's Theodicy, ritstj. Jorgensen og Newlands, 5 Kafli, bls 95.

Sama heimild, bls 95.

Chester, og Duncan, “Responding to Disasters within the Christian Tradition, with Reference to

Volcanic Eruptions and Earthquakes.”, bls 86.

slæmt þá syndgar hún og þá kemur þjáningin í kjölfarið. Þannig má rekja þjáninguna til

hins frjáls vilja og rangrar ákvörðunar en ekki frá Guði.

(3) Besti mögulegi heimur (e. best possible world): Heimurinn var skapaður til að fylgja

náttúrulögmálum og þetta er besti mögulegi heimur sem Guð gat skapað. Ef heimurinn

væri laus við þjáningar þá væri heimurinn að fylgja sérstökum lögmálum og væri þá

með sérstakar ráðstafanir, en ekki að fylgja náttúrulögmálum. Þjáning getur borið með

sér eitthvað gott, dæmi um það er til dæmis að án jarðskjálfta væru ekki til fjöll og

eldgos geta gefið af sér frjósaman jarðveg.

(4) Tilvist (e. existential): Þjáning er til góðs því eitthvað gott kemur út úr henni. Þess

vegna er mikilvægt að finna merkingu í þjáningunni. Samkvæmt Marteini Lúther og

Søren Kierkegaard, þá er það mikilvægt að halda trú sinni í gegnum þjáninguna. Guð sé

kærleiksríkur þó að fólk upplifi þjáningu.

(5) Endurgjald (e. retributive): Þjáning er refsing frá Guði. Þessi hugmynd er

fyrirferðamikil í Gamla testamentinu og það er einnig hægt að finna hugsanir sem eru

skyldar í Nýja testamentinu.

(6) Óreiða (e. chaotic): Sýn á ferli náttúrunnar sem kom fram eftir að kenningar Isaac

Newton urðu vinsælar. Lögmál eðlisfræðinnar sýna að heimurinn er hvorki stöðugur né

fyrirsjáanlegur, heimurinn er óreiðukenndur.

Öll sex módelin sýna fram á að þjáning sé mikilvæg til þess að Guð geti náð fram

einhverjum ávinningi í heiminum, hvort sem það er fyrir mannkynið eða fyrir

náttúruna.

2.2 Staðhæfingar sem stangast á

Þetta guðfræðilega vandamál sem snýst um vörn Guðs vegna þjáningarinnar í heiminum

hefur verið lengi til staðar í kristinni trú og einnig í öðrum trúarbrögðum.

Aðal

vandamálið sem birtist í umræðum um guðvörn eru þrjár staðhæfingar sem snúast um

Guð og heiminn. Þessar þrjár staðhæfingar eru:

1. Guð er fullkomlega góður.

Sama heimild, bls 87.

Sama heimild, bls 85.

2. Guð er almáttugur.

3. Illska er til í okkar heimi.

Staðhæfingarnar valda því að það er flókið fyrir fólk að skilja hvernig það má vera að

Guð leyfi náttúruhamförum að gerast þegar það hefur oft slæmar afleiðingar í för með

sér fyrir fólk eða umhverfið. Guðvörn er notuð þegar reynt er að skilja hvernig þetta

getur gerst og að koma með rökstudda útskýringu á því hvernig þessar þrjár

staðhæfingar virka saman, t.d. þegar kemur að náttúruhamförum.

2.3 Biblían og þjáning mannfólksins

Í Biblíunni er að finna ríkjandi sjónarhorn um ástæður fyrir þjáningum mannfólksins.

Þetta einkennist af því að (A) aðgreiningin er ekki á milli þjáningar vegna náttúrulegra

hamfara eða hamfara af mannavöldum, heldur á milli þjáningar Ísraels, Guðs útvöldu

þjóðar og þjáningar einstaklinga; (B) að þjáning sé refsing syndugrar þjóðar eða

einstaklinga frá Guð sem er almáttugur og stjórnar örlögum einstaklinga og þjóða; (C)

Guð dregur oftast taum Ísraels og; (D) fyrir einstaklinga þá er refsingin viðvarandi.

Jobsbók er gott dæmi um viðvarandi refsingu. Job finnur fyrir viðvarandi þjáningu og

hamförum. Þar er gengið út frá því að Guð sé að refsa honum vegna synda sem hann

hefði framið þó Job sjálfur viti ekki hvaða syndir það séu.

Refsingin er áberandi stef í

Gamla testamentinu. Einnig er hægt að finna mörg dæmi í Nýja testamentinu um það

hvernig þjáningin er til komin sem refsing Guðs fyrir syndir manna, en á sama tíma

koma þar fram nýjar hugmyndir um þjáningu manna.

Í Jóhannesarguðspjalli 9.2-3

bregst Jesús t.d. við eftirfarandi spurningum lærisveinanna: „Rabbí, hvort hefur þessi

maður syndgað eða foreldrar hans fyrst hann fæddist blindur?“ Jesús svarar

lærisveinunum „Hvorki er það af því að hann hafi syndgað eða foreldrar hans heldur til

þess að verk Guðs verði opinber á honum“. Annað dæmi úr Nýja testamentinu er úr

Lúkasarguðspjalli 13.4-5: „Eða þeir átján sem turninn féll yfir í Sílóam og varð að bana,

haldið þér að þeir voru sekari en allir þeir menn sem í Jerúsalem búa?“ Fólkið í Sílóam

var fullvisst um að fórnarlömbin væru syndug og að þetta slys væri refsing frá Guði

fyrir syndir þeirra. Jesús svaraði fólkinu „Nei segi ég yður, en ef þér takið ekki

Sama heimild, bls 85.

Sama heimild, bls 86.

sinnaskiptum munuð þér allir fara á sama hátt“ (Lúk 13.5). Jesús bendir fólkinu á að þau

sem létust gætu ekki hafa verið meira syndug en restin af íbúum í öllu Jerúsalem og

hann bendir þeim á að þau skuli öll iðrast því annars muni þau öll farast.

Í svari Jesú í þessum tveimur dæmum virðist hann gefa það í skyn að þjáningin geti

verið til góðs þó að mannfólkið skilji ekki ástæðu Guðs fyrir henni og refsing geti verið

almenn og sé ekki endilega miðuð að sérstökum einstaklingum.

Það að refsing fyrir

synd birtist sem þjáning í lífi einstaklinga eða samfélaga er stórt atriði í umræðunni um

guðvörn. Þessi flokkur af guðvörn (sem vísar til endurgjalds) er augljós í Biblíunni og

þá aðallega í Gamla testamentinu. Nýja testamentið leggur einnig áherslu á

krossfestingu Jesú Krists og hvernig hann sem saklaus maður þurfti að þjást til þess að

friðþægja fyrir mannkynið.

Þetta tengist svari Jesú til lærisveinanna um að stundum

þurfi þjáning að eiga sér stað til þess að leiða af sér eitthvað gott.

2.4 Jobsbók

Í Gamla testamentinu er sagan um Job í Jobsbók í raun og veru gagnrýni á klassísku

guðvörnina.

Í upphafi bókarinnar er sagt frá því að Guð leyfi Satan að prófa trú Jobs

með allri þessari þjáningu.

Job er giftur maður og á nokkur börn og hann er auðugur

og trúaður. Job lendir í röð af erfiðum atvikum sem vekja upp spurningar af hverju Guð

myndi gera honum slíkt. Hvað hefur Job gert til að verðskulda þessa þjáningu?

Job

líður eins og hann eigi á rétt á að kvarta þar sem hann telur sig vera syndlausan mann.

Börnin hans deyja, bústofnin sömuleiðis og þar með missir hann lifibrauð sitt. Þar að

auki fær hann hræðilega sýkingu í húðina sem veldur honum miklum sársauka. Sagan er

þó aðallega í formi samtals á milli Jobs og þriggja vina hans, þar sem þeir reyna að

komast að orsökum þjáningar hans. Jobsbók er flókin saga og hún vekur athygli lesenda

Owens, Theodicy: Why People Suffer, bls 3.

Chester og Duncan, “Responding to Disasters within the Christian Tradition, with Reference to

Volcanic Eruptions and Earthquakes.”, bls 86.

Sama heimild, bls 86.

Arnfríður Guðmundsdóttir, “Að Guð skuli sjá nokkurn glaðan dag“, Fléttur II: Kynjafræði –

Kortlagningar, (2004): bls 37.

Owens, Theodicy: Why People Suffer, bls 4.

Owens, Theodicy: Why People Suffer, bls 3.

Arnfríður Guðmundsdóttir, “Að Guð skuli sjá nokkurn glaðan dag“, bls 37.

á vandamálum og þjáningu saklausra einstaklinga. Jobsbók virðist gefa þrjár hugmyndir

varðandi forsendur þjáningar Jobs. Þessir möguleikar eru:

(1) Guð er almáttugur.

(2) Guð er réttlátur.

(3) Job er ekki syndugur.

Þegar við reynum að skilja þjáningu Jobs er hægt að taka tvær af þessum forsendunum

saman, en forsendur 1 og 2 stangast á við hvor aðra svo það er ekki hægt að taka allar

þrjár forsendurnar saman. Hægt er að setja þetta upp með þessum hætti:

(1) Guð vill stoppa þjáningu Jobs en hefur ekki getuna til þess, sem sýnir að Guð er

réttlátur en hann er ekki almáttugur.

(2) Guð getur stoppað þjáningu Jobs, en vill það ekki. Það sýnir að Guð er almáttugur

en ekki réttlátur.

Vinir Jobs eiga ekki í erfiðleikum með þjáningu Jobs og eru fullvissir um að Guð sé

bæði almáttugur og réttlátur. Job hlýtur því að vera syndugur og Guð hlýtur að vera að

refsa honum fyrir syndir hans. Þetta er í samræmi við syndafallssöguna sem er að finna í

Fyrstu Mósebók, þegar Adam og Eva syndguðu og var refsað fyrir að hafa ekki hlýtt

fyrirmælum Guðs.

Vinirnir biðja Job um að iðrast synda sinna og þó að hann sé

fullviss um að hann hafi ekki syndgað, þá hljóti Guð að fyrirgefa honum og leysa hann

frá þjáningunni.

Þeir telja að enginn sem Guð refsar með þjáningu sé laus við syndir

og að Guð yfirgefi ekki þann sem sé réttlátur og því hljóti Job að hafa syndgað því

annars væri hann ekki að upplifa þessa þjáningu.

Einn af þremur vinum Jobs, Bildad,

nefnir að það sé mögulegt að börn Jobs eigi sök á eigin dauða og refsing þeirra komi

niður á Job. Þetta er dæmi um algenga guðvörn sem er að finna í Biblíunni, aðallega í

Gamla testamentinu.

Því er haldið fram að Job sem einstaklingur geti verið laus við

syndir en þurfi samt að þjást fyrir syndir annarra. Þannig geti syndir verið

einstaklingsbundnar, ættgengar eða samfélagslegar. Job er ekki sammála vinum sínum

Sama heimild, bls 5.

Arnfríður Guðmundsdóttir, “‘Að Guð skuli sjá nokkurn glaðan dag“, bls 38.

Owens, Theodicy: Why People Suffer, bls 6.

Sama heimild, bls 6.

Sama heimild, bls 7.

og á erfitt með að sætta sig við að hann eigi skilið refsingu frá Guði. Í lok Jobsbókar

kemur Guð inn í söguna og minnir Job á að þótt hann skilji ekki ástæðu Guðs fyrir

þessari þjáningu sem hann hefur upplifað, þá þýði það ekki að Guð hafi ekki sína góðu

ástæðu fyrir þjáningu hans.

Guð gefur honum ekki ástæðuna, en mikilvægt er fyrir Job

að halda áfram að iðka sína trú og biðja til Guðs. Þrátt fyrir þjáninguna sem Job hefur

gengið í gegnum, hefur hann fundið nálægð Guðs og trú hans er nú sterkari þar sem

hann hefur fundið Guð í gegnum þetta allt.

Arnfríður Guðmundsdóttir, “‘Að Guð skuli sjá nokkurn glaðan dag“, bls 38.

3. Guðvörn vegna náttúruhamfara

Ein af stærstu ástæðunum fyrir þjáningu Jobs eru náttúruhamfarir og mikilvægt er taka

þær inn í myndina þegar Jobsbók er rannsökuð út frá sjónarhorni guðvarnarinnar.

Náttúruhamfarir, eins og t.d. eldingar, eldar, stormar og pestir er að finna í Jobsbók.

Náttúruhamfarirnar leiða Job og vini hans til að skoða vandamál náttúrulögmála í

tengslum við samband Guðs og mannkynsins.

Í Jobsbók ásaka vinir Jobs hann

ranglega um að vera syndugan og fullyrða að það sé ástæðan fyrir þjáningum hans. En

Job er ekki sammála þeim. Hægt er að skoða mögulegar ástæður fyrir þjáningum Jobs

þegar litið er á náttúruhamfarirnar sem Job lendir í og tengingu þeirra við heiminn sem

Guð skapaði. Manneskjan og aðrar lífverur eru háðar Guði sem skapara þeirra og alls

lífs. Guð tók ákvörðun um að stofna til sambands við mannkynið og aðrar lífverur sem

hann skapaði, með tilliti til áframhaldandi sköpunar hans, upphafs og tengsl við

heiminn.

Job lendir í allskonar náttúruhamförum sem má rekja til Satans því að Guð

hefur gefið honum leyfi til að prófa trú Jobs. Náttúruhamfarirnar koma allar frá

sköpunarverki Guðs. Stundum eru náttúruhamfarir kallaðar „illska náttúrunnar“ (e.

natural evil) en það getur verið ómarkvisst því að náttúran er ekki illgjörn, þó að henni

geti fylgt þjáning og neikvæðar afleiðingar fyrir mannfólkið.

Í Jobsbók er fjallað um

bæði þessa náttúrulegu illsku og einnig siðfræðilega illsku (e. moral evil), en siðferðileg

illska vísar til þess þegar ein manneskja veldur annarri manneskju þjáningu. Dæmi um

siðferðilega illsku í Jobsbók er að finna í 1.15–17 þegar ræningjar úr eyðimörkinni

drepa þræla Jobs og dýrin hans. Mest er þó rætt um náttúrulega illsku í bókinni og þá

þjáningu sem má rekja til hennar.

Þjáning Jobs og ræður Guðs í lok bókarinnar (Job

38–40) benda til þess að Guð hafi skapað heim þar sem mannfólkið og dýrin fá að lifa

samkvæmt sínu náttúrulega eðli, en því fylgja hættur og möguleiki á þjáningu. Persóna

Satans sem kemur fram í upphafi Jobsbókar má líta á sem táknrænan karakter, sem

táknar frelsið sem Guð gefur sköpuninni. Aðalatriðið er að Guð leyfir Satan að hleypa

náttúrulegri og siðferðislegri illsku inn í líf Jobs. Þetta getur táknað það hvernig Guð

leyfir sköpuninni að nýta frelsi sitt þó að því geti fylgt illska og þjáning. Þannig er

Fretheim, Creation Untamed: The Bible, God and Natural Disasters, bls 65.

Sama heimild, bls 66.

Sama heimild, bls 71.

Sama heimild, bls 72.

sköpunin það sem hún var sköpuð til að verða.

Þessari hugmynd fylgir spurningin um

það hvort að Guð vilji að Job upplifi alla þessa þjáningu. Svarið við því getur verið bæði

já og nei, en það fer eftir því hvaða skoðun maður hefur á vilja Guðs. Það að

náttúruhamfarir eigi sér stað í sköpunarverki Guðs hlýtur að fela í sér þá hugsun að

Guði vilji það.

Guðfræðingurinn John Polkinghorn er á þeirri skoðun að Guð vilji

ekkert endilega hafa morð eða krabbamein í heiminum, en hann leyfi það. Það sé vegna

frelsisins sem Guð gaf sköpuninni og því stjórni Guð ekki öllu sem gerist.

Vinir Jobs

ásökuðu hann um að þjáning hans væri vegna synda sem hann hafi drýgt og því væri

það vilji Guðs að hann þjáist. Aftur á móti eru þjáningar Jobs fyrst og fremst vegna

náttúrunnar og því geta þær ekki verið að kenna mögulegum syndum hans. Samkvæmt

Jobsbók er ekki hægt að rekja náttúruhamfarir til synda mannanna. Þjáning vegna

náttúruhamfara hlýtur að vera vegna flókinna náttúrulögmála og sköpunar heimsins.

Þegar Guð skapaði heiminn þá gaf hann mannkyninu og öðrum lífverum möguleikann á

að þróast áfram og hann gaf þeim frjálsan vilja. Því getur fylgt mikil óreiða.

Guð gaf

einnig náttúrunni frelsi til að þróast áfram og þess vegna getur hún verið óútreiknanleg.

Mannkynið og aðrar lífverur lifa við þessar aðstæður og því geta þær allar lent í

náttúruhamförum óháð því hvort þau trúa á Guð eða ekki.

3.1 Þrír algengustu flokkar guðvarnar

Oft eru fylgikvillar náttúruhamfara slæmir, því þær geta leitt til missis, sorgar og

vanlíðunar hjá einstaklingum sem lenda í þeim. Á meðal náttúruhamfara sem fólk getur

lent í eru eldgos, jarðskjálftar, pestir og flóð. Þegar upplifanir fólks sem hefur lent í

náttúruhamförum eru skoðaðar í ljósi kenninga um hagnýta guðvörn, þá standa þrír

flokkar upp úr, sem byggja á hugmyndinni um frjálsan vilja, besta mögulegan heim og

endurgjald vegna syndar.

Sama heimild, bls 72.

Sama heimild, bls 73.

Sama heimild, bls 76.

Sama heimild, bls 78.

3.2 Endurgjald vegna syndar

Á 19. öld var algengasta skýringin á náttúruhamförum sú að Guð væri að refsa

mannfólki fyrir syndir þeirra, en stundum voru þau talin benda til þess að endalok

tímanna væru að hefjast.

Vísindamenn hafa rannsakað trúarleg viðbrögð við stórum

jarðskjálftum og eldgosum og þá aðallega í kristnum löndum á tímabilinu frá 1900 til

2008. Vísindamennirnir skoðuðu fréttabréf, mannfræðirannsóknir og gögn í

héraðsskjalasöfnum og fundu dæmi um að einn þriðji af rúmlega sextíu skráðum

atburðum kallaði á trúarleg viðbrögð fólks.

Eftir jarðskjálftann í Lissabon árið 1755

sem olli miklum hörmungum, fór að bera minna á guðvörn sem byggði á hugmyndinni

um refsingu Guðs því náttúruvísindi lögðu fram rökstuddar niðurstöður rannsókna og

útskýringar á jarðskjálftum og öðrum náttúruhamförum. Þó að minna bæri á þessari

tegund guðvarnar var hún áfram áberandi og finnst enn í mörgum fátækari löndum og í

kirkjudeildum þar sem bókstafstrú er sterk. Eitt dæmi um þessa guðvörn í okkar

samtíma er þegar jarðskjálfti og flóð mynduðust á Indlandshafi árið 2004. Hópur af

kristnum einstaklingum settu fram þá tillögu að þetta hafi verið guðleg refsing fyrir

syndir mannanna.

Annað dæmi eru helgisiðir innan rómversk kaþólsku kirkjunnar sem

ætlað er að róa reiði Guðs. Þessir helgisiðir geta verið bænir sem aflétta syndum manna

og skrúðgöngur fyrir helga muni.

3.3 Besti mögulegi heimur

Mest ber á hugmyndinni um besta mögulega heim í dag, sem gengur út á að það verði

ekki hjá því komist að gera ráð fyrir mögulegum náttúruhamförum. Guðfræðingurinn

Frederick J. Murphy heldur því fram að það sé mögulegt að Guð hafi þann tilgang með

náttúruhamförum að þær geti orðið sköpun hans til góðs, en það tengist guðvörninni um

besta mögulega heim. Þannig geti náttúruhamfarir orsakað breytingar og endurnýjun

sem geti leitt til betra ástands í heiminum.

Heimildir benda til þess að borið hafi á

þessum hugmyndum í viðbrögðum fólks sem hafi upplifað jarðskjálfta og eldgos. Árið

David K. Chester og Angus M. Duncan, “Earthquakes, Volcanoes and God: Theological Perspectives

on Natural Disaster.” SECED Newsletter vol 22, nr. 4 (2011): 1-12, hér bls 2.

https://www.seced.org.uk/images/newsletters/Newsletter%20vol%2022%20no%204.pdf

Sama heimild, bls 3.

Sama heimild, bls 4.

1750 voru tveir jarðskjálftar í London. Sumir prestar litu á hamfarirnar sem refsingu

Guðs, á meðan aðrir töldu að þær væru heiminum til góðs. Á 19. öld gagnrýndi biskup

Maltby í Chichester á Englandi alla þá sem sáu náttúruhamfarir sem guðlega refsingu. Á

20. öld voru tveir jarðskjálftar, einn í Feneyjum og einn í Colchester. Flestir sem

upplifðu þá töldu að jarðskjálftarnir ættu sér náttúrulegar ástæður og væru ekki

tilkomnir vegna guðlegrar refsingar.

Viðbrögð við jarðskjálftum og öðrum

náttúruhamförum eru byggð á því að rannsaka náttúrulögmál og hamfarir betur sem

veitir aukinn skilning á þeim, og það að sjá náttúruhamfarir sem grunn fyrir bænir og til

að stunda trú sína betur.

3.4 Frjáls vilji

Með þeim gögnum og vísindum sem við höfum aðgang að í dag höfum við upplýsingar

um það hvar sérstök hættusvæði eru. Á þéttbýlisstað sem er staðsettur við eldfjall er

meiri hætta á gosi og jarðskjálftum en á öðrum stöðum. Þar kemur hugmyndin um

frjálsan vilja inn í myndina, því að manneskjan hefur frjálsan vilja til að ákveða hvort

hún vilji búa nálægt hættusvæðum.

Þá er hægt að spyrja sig hvort það sé ábyrgð Guðs

eða einstaklingana sem eru í hættu að bjarga þeim?

Samkvæmt hugmyndum hagnýtrar

guðvarnar er Guð fullkomlega góður og almáttugur og elskar okkur þó að það sé til

„illska“ í heiminum eins og náttúruhamfarir sem hafa neikvæðar afleiðingar fyrir fólk

og aðrar lífverur.

Sama heimild, bls 4.

Sama heimild, bls 6.

Swinton, Raging with Compassion: Pastoral Responses to the Problem of Evil, bls 2.

4. Meðlíðan sem hagnýt guðvörn

Þegar fólk upplifir áföll og hefðbundna guðvörnin dugar ekki til eða gefur ekki

nægjanleg svör, þá kemur meðlíðan inn í myndina. Meðlíðan getur verið miklu meira en

að bara finna til með einhverjum og mikilvægt er að finna leiðir fyrir meðlíðan til þess

að hún geti nýst við að hjálpa fólki í gegnum áföll. Wendy Farley er guðfræðingur sem

hefur haft mikil áhrif á umræðuna um hefðbundna guðvörn með því að leggja áherslu á

meðlíðan (e. compassion). Hún lýsir takmörkunum hefðbundinnar guðvarnar á

eftirfarandi hátt:

Þjáningin þráir græðandi nærveru frekar en rökréttan rökstuðning. Kenningar

geta gefið þjáningu ákveðna merkingu, en það er í gegnum meðlíðan sem

þjáningin uppgvötar endurlausn.

– Wendy Farley

Vandamál illskunnar sem er að finna í heiminum geta verið „hagnýt“ og ef afleiðingar

hamfara leiða til þess að fólk efast um ást Guðs til mannfólksins, þá er guðvörn hagnýtt

vandamál sem þarfnast hagnýtra viðbragða.

Meðlíðan getur talist vera hagnýt guðvörn

sem getur breytt sjónarhorni upplifenda hamfara og gert trú einstaklingana sterkari.

4.1 Þjáningin á krossinum

Kristin trú fjallar um viðbrögð Guðs við krossfestingu Jesú Krists og hvernig Jesús brást

við þjáningunni með ást og fyrirgefningu.

Í krossinum getum við fundið endurlausn og

sigur, þó svo að krossfestingin sé á yfirborðinu bara þjáning og ósigur. Jesús hagar sér

skringilega, hann fyrirgefur ofbeldismönnum sínum, grátbiður Guð að yfirgefa sig ekki

og biður vin sinn um að passa móður sína. Allt þetta virðist vera skrýtið en með þessu

hefur Jesús gefið okkur von og sýnt okkur að illskan mun ekki sigra ef við stöndum

sterk í gegnum hana.

Wendy Farley hefur bent á að krossfesting Jesú Krists sé

opinberun á baráttu Guðs gegn illskunni og óréttlátri þjáningu heimsins. Þessi túlkun

Wendy Farley, „The Practice of Theodicy“ í Pain Seeking Understanding: Suffering, Medicine, and

Faith, ritsjt. Margaret E. Mohrmann og Mark J. Hanson (Cleveland: The Pilgrim Press, 1999), bls 103.

Swinton, Raging with Compassion: Pastoral Responses to the Problem of Evil, bls 69.

Sama heimild, bls 70.

Sama heimild, bls 72.

hennar leggur áherslu á nærveru Guðs mitt í þjáningunni sem endurleysandi vald. Að

meðlíðan sem Guð gefur okkur sé forsenda þess að geta staðið á móti illskunni.

4.2 Fólk rís upp gegn illskunni

Í útrýmingarbúðunum í Auschwitz voru fangar sem ákváðu að rísa upp gegn illskunni.

Sumir eyðilögðu líkbrennsluhús í búðunum til þess að mótmæla drápum á fólkinu þeirra

og sumir stóðu gegn illskunni með því að sýna góðmennsku, með því að sjá til þess að

allir fengju jafnan skammt af mat. Einfaldar góðar gjörðir milli fanganna minntu þau á

að það er von í myrkustu aðstæðunum, ef illskan nær ekki yfirhöndinni.

Illskan hefur

verið til staðar í heiminum frá upphafi, og er enn. Árið 2002 skaut hjúkrunarfræðinemi í

Háskólanum í Arizona þrjá af kennurum sínum vegna þess að hann sá fram á að falla í

náminu sínu. Eitt af fórnarlömbum hans var kennarinn Barbara S. Monroe. Áður en

neminn skaut Monroe, þá spurði hann hana: „Are you ready to meet your maker?“ Og

án þess að hika svaraði Monroe: „Yes.“

Því miður var líf Monroe óréttilega tekið frá

henni en hún sýndi hugrekki og minning hennar vitnar um það. Svar Monroe breytti

aðstæðum þeirra sem voru með henni með því að standa gegn illskunni. Illskan gat snert

hana og valdið henni þjáningu, en illskan hafði ekki vald til að eyðileggja sál hennar.

Monroe stóð gegn illskunni með styrk fyrir trú á Guð.

Illskan, þjáningin og sársaukinn

eru allt í kringum okkur, en þegar staðið er gegn illskunni þá missir hún vald sitt yfir

manneskjunni. Hugrekki Monroes minnir á hugrekki Krists á krossinum.

Að elska Guð

andspænis illsku og að standa á móti henni ber vitni um hagnýta guðvörn. Þetta er að

sjálfsögðu einfaldara sagt en gert, en þetta er hægt og mikilvægt að það sé gert. Jesús

hefur kennt okkur að ekkert sé mikilvægara en að elska Guð. Við erum sköpuð í mynd

Guðs og sköpuð til að eiga samfélag við Guð og elska hann.

Mikilvægt er að elska

Guð hvað sem á gengur. Job er dæmi um hvernig manneskja gat elskað Guð í gegnum

þjáningu og hamfarir.

Í enda Jobsbókar kemur í ljós að Job elskaði Guð og trú hans

Arnfríður Guðmundsdóttir, “‘Að Guð skuli sjá nokkurn glaðan dag““, bls 44.

Swinton, Raging with Compassion: Pastoral Responses to the Problem of Evil, bls 73.

Sama heimild, bls 74.

Sama heimild, bls 75.

Sama heimild, bls 76.

Sama heimild, bls 77.

átti rætur í kærleika en ekki í umbun. Job vissi aldrei ástæðuna fyrir þjáningu sinni,

hann þurfti bara að læra að elska Guð þrátt fyrir hana.

4.3 Harmakvein

Harmakvein (e. lamentation) er önnur leið til að stunda hagnýta guðvörn því það getur

hjálpað þolendum illsku og hamfara að geta tjáð tilfinningarnar sínar og þjáningu og til

að standa gegn illskunni.

Harmakvein er tjáning á sársauka, þjáningu, sorg og missi

sem einstaklingar verða fyrir þegar þeir upplifa vonda atburði. Harmakvein veitir okkur

rými til að tjá okkur sem fórnarlömb þjáningar og ranglætis og veitir okkur leyfi til þess

að tjá vanlíðan sem því fylgir. Harmakvein er einnig tegund af bæn, bæn sem leyfir

manni að tjá tilfinningar sínar um óréttlæti frammi fyrir Guði.

Það er hægt að vera

reiður út í Guð en á sama tíma minnir harmakveinið mann á meðlíðan Guðs í þeim

aðstæðum sem kvartað er yfir. Harmakveinið minnir á að maður er ekki einn í

þjáningunni og að Guð ber endanlega ábyrgðina á afleiðingum illskunnar.

Þegar fólk

fer með harmakvein er ljóst að það hefur enn trú á því að aðstæður muni breytast til hins

betra þó að útlitið sé ekki gott. Harmurinn gefur þeim sem þjást möguleikann á að halda

mennskunni og meðlíðan í aðstæðum þegar illskan reynir á.

Harmljóð hafa lengi verið

notuð í kristinni trúarhefð sem leið til þess að sjá aðstæður þjáningar og sársauka

einstaklinganna út frá öðru sjónarhorni. Tvö dæmi um form harmljóða eru (a) að

skilgreina aðstæðurnar upp á nýtt og (b) að óska eftir því að aðstæðurnar breytist til

batnaðar.

Þessi nýja skilgreining á aðstæðum opnar fyrir það að einstaklingarnir hleypi

von og ást inn og hjálpi þeim að vinna sig í gegnum sársaukann og þjáninguna. Þetta er

ekki endilega áþreifanleg breyting á aðstæðunum heldur frekar breyting á hugarfari.

Þessi breyting opnar fyrir möguleika á að tengjast Guði betur og sjá meðlíðan og

samstöðu hans í þessum aðstæðum.

Harmakvein er mikilvæg fyrir hagnýta guðvörn og

harmakvein gerir manni kleyft að skilja hvernig þjáning, sorg, sársauki og ást Guðs geta

verið til staðar, allt á sama tíma. Það gefur líka fullvissu um það að Guð yfirgefur okkur

Sama heimild, bls 78.

Sama heimild, bls 103.

Sama heimild, bls 104.

Sama heimild, bls 105.

Sama heimild, bls 108.

Sama heimild, bls 109.

ekki í þjáningunni.

Þjáning og illska getur leitt mann til þess að missa traust og

tengingu við Guð og finna til reiði gagnvart Guði. Þegar maður tjáir harm sinn frammi

fyrir Guði þá opnast möguleiki á að sættast við Guð og finna fyrir meðlíðan Guðs í

erfiðum aðstæðum. Þess vegna leiðir meðlíðan Guðs til heilunar sálarinnar.

4.4 Vináttan

Vinátta gagnvart náunganum er önnur hlið á hagnýtri guðvörn sem gefur manni kjark til

þess að geta staðið á móti illskunni.

Guð sýnir meðlíðan í gegnum fólk. Í gegnum

vináttu er hægt að finna út úr því hvaða leið maður vill fara í lífinu, hvað við eigum

sameiginlegt með öðru fólki og hvernig við tengjumst þeim og Guði. Vináttan getur

hjálpað fólki að læra á hvort annað og heiminn.

Hvernig við sjáum og tökum eftir

öðrum og hvernig þeir sjá og taka eftir okkur getur mótað okkur og haft áhrif á líðan

okkar. Sjálfsmynd einstaklinga getur verið breytileg eftir því hvernig aðrir sjá okkur eða

sjá okkur ekki. Fólk upplifir sig oft á annan hátt en við sjáum það. Til dæmis getur

maður fundið fyrir öryggi þó að það sé ekki augljóst fyrir þeim sem eru í kringum

okkur. Þetta getur leitt til þess að maður fari að efast um öryggi sitt og sjálfsþekkingu.

Við bregðumst við og tökum eftir hlutum sem mótast af viðurkenningu frá öðrum. Þessi

rammi af viðurkenningu myndast ekki á augnabliki, hann vex og getur haldið áfram að

breytast allt lífið. Ramminn tekur sitt form af okkar upplifunum af öðru fólki, þeirra

upplifun af okkur, gildum okkar, vonum og skoðunum á ýmsum atriðum í lífi okkar. Í

gegnum lífið heldur maður áfram að læra að þekkja sjálfan sig, Guð, annað fólk, og lífið

sjálft og skilja hluti á okkar eigin hátt.

Vináttan gefur kraftinn til þess að standa gegn

illskunni af því að vinir geta verið til staðar fyrir hvern annan og lyft hvor öðrum upp á

heilbrigðan og jákvæðan hátt.

Jesús sýndi lærisveinunum sínum vináttu, t.d. í Jóhannesarguðspjalli 15.15–17, þegar

hann ákvað að byrja að kalla lærisveinana sína vini frekar en þjóna. Þjónar hafa

vanalega ekki mikið innsæi inn í líf meistara sinna, en Jesús var búinn að deila með

Sama heimild, bls 112.

Sama heimild, bls 129.

Sama heimild, bls 216.

Sama heimild, bls 217.

þeim því sem Guð kenndi honum.

Jesús gaf lærisveinum sína nýja sjálfsmynd með því

að kalla þá vini en ekki þjóna. Þessi breyting fékk þá til þess að sjá að þeir gætu verið

vinir Guðs. Lærisveinarnir fengu nýjan skilning á hvaða þýðingu þeir og þeirra líf hafði

því nú voru þeir vinir Guðs og fundu fyrir því að meðlíðan Guðs var með þeim.

Vinátta er meðlíðan og mikilvægt er að miðla meðlíðan til þeirra einstaklinga sem þurfa

á því að halda. Þegar einstaklingur tjáir harm sinn er algengt að fólk reyni að koma með

svör eða að reyni að réttlæta þjáninguna, eins og til dæmis þegar fólk segir, „þetta var

Guðs vilji“, eða „kannski voru þetta bara örlögin“. Meðlíðan í þessum aðstæðum getur

verið bara það að leyfa einstaklingnum að tjá tilfinningar sínar og leyfa einstaklingnum

að harma það sem hefur gerst. Það er hægt að sýna meðlíðan með orðum eða einfaldlega

bara að vera þögull og hlusta á einstaklinginn. Einnig getur maður beðið fyrir

einstaklingnum í hljóði.

4.5 Þögnin

Hefðbundin guðvörn snýst um að tala eða hugsa um Guð, á meðan hagnýta guðvörnin

snýst um að sýna meðlíðan. Þegar maður einbeitir sér of mikið að því að tala um Guð þá

getur maður gleymt því hvenær maður ætti bara að hlusta. Þegar maður getur hlustað án

þess að nefna Guð um leið og maður er að sýna meðlíðan með einstaklingi sem hefur

lent í hamförum, er það dæmi um hagnýta guðvörn.

Þegar maður fer að tala inn í

aðstæður fólks sem lent hefur í hamförum og illsku er mikilvægt að passa hvað maður

segir og hvaða orð maður notar. Orð eru mikilvæg og mikilvægt er að fara varlega með

þau, ef ekki bara halda alveg aftur af þeim. Sérstaklega orð sem snúast um von,

merkingu og Guð. Það að geta haldið aftur af orðum sínum og virkilega hlustað á

einstaklinginn er góð dygð.

Guðfræðingurinn og erkibiskupinn Rowan Williams upplifði hryðjuverkaárásina þegar

flogið var á tvíburaturnana í New York þann 11. september 2001. Hann skrifaði bók um

upplifun sína. Williams útskýrir í bókinni hvernig hann fann fyrir tómleika innra með

Sama heimild, bls 218.

Sama heimild, bls 219.

Sama heimild, bls 222.

Stålsett, «Å tie rett om Gud – Taushet som teologisk kompetanse i pastoral og diakonal praksis –

refleksjoner etter 22. Juli 2011, bls 63.

Sama heimild, bls 63.

sér og hvernig hann fann fyrir eigin vanmætti í ljósi hryðjuverkarárásarinnar. Hann lýsir

því hvernig ekkert gat huggað hann, ekkert gat útskýrt af hverju þetta gerðist og hann

fann ekki fyrir nærveru Guðs. Williams bendir á það að oft þegar menn lenda í

hræðilegum hamförum þá fara menn beint í það að reyna að finna tengingu Guðs við

hamfarirnar, en að hans mati er rangt að gera það. Verið sé að búa til ímynd af Guði sem

„hentar“ mannfólki, það sé verið að búa til sérstaka mynd af Guði sem á að hugga

okkur. En mikilvægt sé að muna að við höfum ekki nógu góðan skilning á Guði og við

getum ekki vitað af hverju Guð gerir það sem hann gerir.

Williams tengdi svo þessa

skoðun sína við söguna í Jóhannesarguðspjalli 8.1–11 um Jesús og konuna sem var

staðinn að hórdómi. Farísear og fræðimenn komu með konuna til Jesú til þess að spyrja

hann hvað ætti að gera við hana. Jesús gaf fólkinu ekkert svar en teiknaði í sandinn fyrir

framan sig á meðan hann hugsaði sig um. Williams er á þeirri skoðun að Jesús hafi ekki

viljað skilgreina konuna, taka ákvörðun eða útskýra hennar mál. Jesús þagði til að leyfa

fólki að mynda sér sínar eigin skoðanir og til að taka sér tíma til að hugsa um aðstæður

hennar og þeirra. Jesús var að sýna fólkinu að það væri ekki alltaf best að breyta eða tala

of fljótt, þögnin gæfi manni tíma til að sjá og skilja aðstæður betur og geta þá breytt í

samræmi við þær.

Að mati Williams er gott að íhuga það sem maður heyrir og ekki

bregðast of fljótt við. Þannig sé mikilvægt að hugsa sig um áður en maður tjáir sig um

það sem hefur gerst og um Guð, svo að maður geti sýnt þeim þjáðu meðlíðan á betri

hátt.

Niðurstaðan er sú að hagnýt guðvörn sé fyrir alla og allir geti beitt henni, óháð kyni,

aldri eða starfi, og því bæði sóknarbörn og prestar.

Sama heimild, bls 65.

5. Meðlíðan með þeim sem hafa upplifað náttúruhamfarir

Árið 2005 kom stór fellibylur yfir suðaustur hluta Bandaríkjanna, sem fékk nafnið

Hurricane Katrina. Fellibylurinn er einn sá stærsti í sögu Bandaríkjanna. Margir létu

lífið, heimili fólks og byggingar eyðilögðust og fjöldi fólks fór illa út úr fellibylnum

fjárhagslega, líkamlega og andlega. Hjá mörgum fórnarlömbum fellibylsins breyttist

guðsmyndin, mörgum leið eins og Guð hefði yfirgefið þau á meðan sumir fundu fyrir

meðlíðan og nærveru Guðs í hörmungunum sem þau upplifðu.

5.1 Guðsmyndir

Sálfræðingurinn Jamie D. Aten rannsakaði áhrif hamfaranna á fórnarlömbin.

Þegar

guðsmynd fólks breyttist til hins verra eftir að hafa upplifað náttúruhamfarirnar átti það

erfiðara með að fyrirgefa Guði fyrir að hafa leyft þessu að gerast. Fólkið sem átti

erfiðara með að fyrirgefa Guði var líklegra til þess að upplifa mikla vanlíðan og kvíða

eftir áfallið. Þau sem fengu jákvæðari sýn á Guð eða héldu trúnni og sömu sýn eftir að

hafa upplifað náttúruhamfarir, voru líklegri til að finna fyrir minni vanlíðan og vera

fljótari að jafna sig andlega eftir áfallið.

Fólk sem hafði trú á því að Guð verndaði þau

og svaraði bænum þeirra, fundu fyrir minni kvíða. Það að sjá Guð sem nærverandi,

réttlátan og algóðan hjálpaði fólki að finna fyrir merkingu í erfiðum aðstæðum sem

síðan gerði það auðveldara að jafna sig eftir stór áföll eins og að lenda í

náttúruhamförum.

Aten nefnir í grein sinni að hægt sé að skipta guðsmynd fólksins

sem lenti í þessum áföllum í átta hópa. Sumir væru með eina af þessum guðsmyndum,

en aðrir með fleiri en eina. Guðsmyndirnar eru: (a) nálægur Guð; (b) almáttugur Guð;

sem kennari og (h) Guð sem elskulegur faðir.

Aten telur að í þessum hópum sé að

finna góð dæmi um hvernig meðlíðan hjálpar fólki sem lent hefur í náttúruhamförum.

Guðsmyndin af nálægum Guði (a) og myndin af persónulegum Guði (d) eru góð dæmi

um Guð sem sýnir fórnarlömbum hamfaranna meðlíðan. Hópur (a) upplifði nærveru og

Aten,, Moore, Denney, Bayne Stagg, Owens, Daniels, Boswell, Schenck, Adams, og Jones, „God

Images Following Hurricane Katrina in South Mississippi: An Exploratory Study”, bls 249.

Sama heimild, bls 250.

Sama heimild, bls 251.

nálægð Guðs í hamförunum. Sagt var frá því að fólk sæi Guð í öllu á meðan á

hamförunum stóð. Þannig sá það Guð í náttúrunni, í sendiferðabílum fullum af

nauðsynjum og í fólkinu sem eldaði súpu fyrir fórnarlömbin. Guð var nálægur og Guð

virtist geta verið út um allt og í öllu og til staðar fyrir alla á sama tíma.

Þau sem

aðhylltust guðsmynd (d) fundu fyrir sterkri tengingu við Guð og upplifði að það fengi

styrk frá Guð í hamförunum og einnig styrk til að berjast við vanlíðan eftir hamfarirnar.

Margir iðkuðu jóga, fóru með bænir eða aðra trúarlega texta til þess að geta tengt betur

við Guð.

Guð var til staðar fyrir fólkið. Þetta má tengja við það sem Wendy Farley

segir um Guð og meðlíðan. Fólkið upplifði vald vegna meðlíðunar Guðs til þess að geta

tekist á við þjáninguna, svo að þjáningin ætti ekki síðasta orðið, heldur kærleikur

Guðs.

Guð sem birtist í öðru fólki (e) tengist sterkt hagnýtri guðvörn og meðlíðan.

Fólkið sem tengdi við þessa guðsmynd nefndi að það hafi upplifað Guð í gegnum annað

fólk, t.d. vini, nágranna og sjálfboðaliðana sem komu til þess að hjálpa fórnarlömbunum

á þeim stöðum þar sem fellibylurinn kom niður. Guð var sjáanlegur í gegnum meðlíðan

og vináttu fólksins þegar það hjálpaði hvort öðru og gaf þeim sem þurftu á því að halda

mat, hlúði að þeim og veitti þeim andlegan stuðning. Það að sjá allskonar fólk hjálpast

að í þessum erfiðu aðstæðum, bæði vini og ókunnuga, gladdi og vakti gleði og öryggi

hjá þeim. Fórnarlömb fellibylsins í þessum hópi voru sammála um að þau hafi séð Guð í

gegnum meðlíðan og mannúð fólksins sem kom til hjálpar.

Vináttan sem fólk upplifði

hjá hvort öðru hafði djúp áhrif á upplifun fólksins á fellibylnum og það fann fyrir meira

öryggi og skilning á aðstæðunum sem það var í. Fólkið var betur í stakk búið að geta

tekist á við þjáninguna vegna þeirra sem sýndu þeim vináttu og að finna að það stóð

ekki eitt.

5.2 Jarðskjálftarnir í Haítí (2010)

Guðfræðingurinn Roger Philip Abbott rannsakaði og skrifaði grein um áhrif jarðskjálfta

á Haítí á fólkið sem bjó þar og á guðmynd þess og trú.

Þátttakendurnir í rannsókn

Sama heimild, bls 251.

Sama heimild, bls 252.

Arnfríður Guðmundsdóttir, “‘Að Guð skuli sjá nokkurn glaðan dag“, bls 44-45.

Aten, Moore, Denney, Bayne, Stagg, Owens, Daniels, Boswell, Schenck, Adams, og Jones, “God

Images Following Hurricane Katrina in South Mississippi: An Exploratory Study”, bls 252.

Abbot, ‘“I Will Show You My Faith by My Works”: Addressing the Nexus between Philosophical

Theodicy and Human Suffering and Loss in Contexts of ‘Natural’, bls 1-17.

Abbots sem voru kristnir, héldu því fram að trú þeirra hefði verið mikill stuðningur á

leið þeirra til bata eftir að upplifa jarðskjálftana. Margir þeirra fundu styrk í orðum

Biblíunnar, í trú sinni á almáttugan Guð og hugmyndinni um sköpun Guðs og hvernig

allt varð til.

Ein kona sem upplifði mikla þjáningu og mikla fátækt sagði að Guð hefði

verið til staðar fyrir hana allt hennar líf og án Guðs hefði hún ekki geta lifað

jarðskjálftana af. Hún var viss um að Guð væri við hlið hennar og nærvera hans gaf

henni styrk til að standa sterk á móti illskunni. Konan hélt fast í trú sína í gegnum

hamfarirnar. Margir af hinum þátttakendunum í rannsókninni litu á jarðskjálftana sem

náttúrulegan atburð og treystu því að Guð væri að baki jarðskjálftunum og þeir myndu

leiða eitthvað gott af sér. Biblían og trú þátttakendanna var mikill stuðningur fyrir

kristið fólk sem upplifði hamfarirnar.

100

Enginn af þátttakendunum notaði hugtakið

„guðvörn“ en nálgun þeirra líktist hagnýtri guðvörn. Þátttakendurnir lögðu mikla

áherslu á verk og einnig á endurlausn sem var innblásin af lífi, dauða og upprisu Jesú

Krists. Þátttakendurnir hittust í kirkju sem var illa farin eftir jarðskjálftana og fóru

saman með bænir og sálma sem prestur kirkjunnar leiddi. Nokkrir gistu í kirkjunni í

nokkrar vikur, þau deildu með sér mat og öðrum nauðsynjum, og þegar maturinn

kláraðist var það presturinn sem gerði sér ferð til höfuðborgarinnar til þess að sækja

meiri mat fyrir fólkið. Fólkið treysti á prestinn og meðlíðun hans sem gaf þeim styrk til

að halda áfram að berjast í gegnum erfiðar aðstæður.

101

Abbot telur að hagnýt guðvörn

komi sér betur fyrir fólk í bata eftir að upplifa náttúruhamfarir, frekar en að finna styrk í

gegnum hefðbundna guðvörn.

5.3 Hlutverk vígðra þjóna og guðfræðinga

Prestar, djáknar og guðfræðingar gegna oft stóru hlutverki við að hjálpa fólki í gegnum

áföll eftir náttúruhamfarir. Í erfiðum aðstæðum eru þau mikilvæg þegar þau sýna

meðlíðan, eru til staðar og hafa tíma til að hlusta og tala við þau sem líður illa, eru

bundin þagnarskyldu og sýna leiðtogahæfni.

102

Mikilvægt er fyrir presta í svona

aðstæðum að vita hvenær er við hæfi að tala um Guð og hvenær ekki þegar talað er við

Sama heimild, bls 10

100

Sama heimild, bls 10.

101

Sama heimild, bls 11.

102

Stålsett, „Å tie rett om Gud – Taushet som teologisk kompetanse i pastoral og diakonal praksis –

refleksjoner etter 22. Juli 2011“, bls 71.

fólk sem hefur upplifað náttúruhamfarir. Kristið fólk sem lent hefur í náttúruhamförum

getur verið reitt út í Guð og fær oft ekki hjálp í gegnum hefðbundna guðvörn. Oftast er

nóg að hlusta á fólkið tala um reynslu sína og þjáningu.

103

Það að vita hvenær rétti

tíminn er til þess að tala um eða prédika um Guð og hvenær ekki, sýnir faglega hæfni

hjá prestum, djáknum og guðfræðingum. Hér reynir á að meta hvenær fólk þarf fyrst og

fremst á meðlíðan og andlegum stuðningi að halda.

104

Þau sem sinna fólki sem hafa

upplifað náttúruhamfarir bera mikla ábyrgð við að meta á hverju þau þurfa að halda.

Oftast er þögnin rétta leiðin og að leyfa þolendunum að tala og tjá tilfinningar sínar því

það einfaldar úrvinnsluna sem fer fram seinna.

105

Þögnin er oft mikilvæg í erfiðum aðstæðum, en auðvitað er stundum nauðsynlegt að

hugga fólk og tjá meðlíðan með orðum. Margir hafa misst vini og fjölskyldu vegna

náttúruhamfara. Jarðarfarir þeirra látnu er síðasta kveðja vina og fjölskyldna þeirra og

því mikilvægt að reyna að búa til eins fallegar og jákvæðar minningar fyrir

aðstandendur. Minningarorðin eru oftast aðalatriðið í jarðarförinni. Að skrifa

minningarorð getur verið krefjandi en er samt þýðingarmikið verkefni. Að fagna og

heiðra líf látinna ástvina fólks er mikilvægt ferli til þess að miðla minningum á góðan

og djúpan hátt. Minningarorðin tjá bæði sorg og uppörvun, en einnig harm og von.

106

Til að geta sýnt meðlíðan sem best í gegnum minningarorð er gott að muna að þegar

samfélög syrgja saman er leiðin til bata oft greiðari, þar sem margir mæta í jarðaförina

til þess að heiðra einstaklinginn sem lést.

107

Það getur verið vandmeðfarið að velja réttu

orðin og til þess að sýna meðlíðan sem best í gegnum minningarorð, þá skiptir máli

hvernig minningarorðin eru flutt.

108

Einnig er gott að benda aðstandendunum á að finna

huggun í sorginni sem þeir deila með öðrum, því það minnir fólkið á að það er ekki

einsamalt í sorginni og getur fundið styrk hjá öðrum. Að deila minningum, sögum og

upplifunum með öðrum er styrkjandi og hjálplegt til að takast á við erfiðar aðstæður.

109

Meðlíðan birtist einnig oft í minningarorðum, t.d. ef prestinum tekst að flytja von inn í

103

Sama heimild, bls 72.

104

Sama heimild, bls 73.

105

Sama heimild, bls 74.

106

Jordan. J., ,Eulogies When Natural Disaster Takes Our Beloved: Writing Guidelines, Examples And

Templates: With Tips For Grieving, Healing And Moving On, (Florida: Notable Plus LLC, 2024), bls 17.

107

Sama heimild, bls 18.

108

Sama heimild, bls 18.

109

Sama heimild, bls 19.

framtíðina. Sorg getur yfirtekið líf fólks en það getur fundið von í tilhugsuninni um betri

daga.

110

Að finna huggun í trúarlegum athöfnum og helgisiðum hjálpar mörgum. Þess

vegna er gott að syngja harmljóð í jarðaförinni, svo að fólkið geti fundið til samstöðu í

sorginni.

111

5.4 Köllun til hjálpar

Biblían og kristin trú hefur kallað kristið fólk til þess að hjálpa öllum þeim sem þarfnast

hjálpar, t.d. fátækum, munaðarleysingjum og flóttamönnum. Ástæðan er sú að allir eru

skapaðir í mynd Guðs og því fylgir virðing og siðferðileg ábyrgð. Að lifa siðferðilega

ábyrgu lífi er að breyta í samræmi við vilja Guðs. Biblían lýsir Guði sem þeim sem

verndar hina veiku og hjálparlausu og kristið fólk á að haga sér í samræmi við það.

112

Kristið fólk hefur verið hvatt til að sýna meðlíðan með þeim sem hafa þarfnast þess í

gegnum tíðina. Þegar maður sýnir sanna samkennd með þeim sem hafa lent í

náttúruhamförum þá verður það til góðs bæði fyrir okkur sjálf og þau sem finna til.

Biblían hvetur trúaða til að velta sér ekki of mikið upp úr því af hverju þetta gerðist og

af hverju Guð leyfði þessu að gerast. Biblían hvetur trúaða til að sýna frekar meðlíðan

og hjálpa þeim sem þurfa á hjálp að halda. Í Biblíunni er ekki að finna loforð um að það

verði ekki náttúruhamfarir í framtíðinni eða hvað annað sem veldur þjáningu, heldur sé

mikilvægt að auðsýna meðlíðan sem sé það sem við erum kölluð til að gera.

113

Biblíunni er lögð mikil áhersla á það að við eigum að elska Guð í öllum aðstæðum og

að treysta á hann. Páll postuli segir í Rómverjabréfinu 8.28: „Við vitum að þeir sem

Guð elska samverkar allt til góðs, þeim sem hann hefur kallað samkvæmt ákvörðun

sinni.“ Þetta útskýrir ekki af hverju náttúruhamfarir eiga sér stað eða hverjum þær séu

að kenna. Það er ekki alltaf ljóst fyrir manni hvers vegna þjáning á sér stað, en Guð

lofar að vinna til góðs fyrir þá sem elska hann og það er mikilvægt að treysta á hann í

gegnum allt sem maður gengur í gegnum.

114

Biblían staðhæfir þó ekki að maður eigi

bara að sætta sig við illsku og þjáningu og vera stóískur, heldur sýnir Biblían okkur

110

Sama heimild, bls 20.

111

Sama heimild, bls 20.

112

O‘Mathúna,, Dónal P., „Christian Theology and Disasters: Where is God in All This?“ í Disasters:

Core Concepts and Ethical Theories, (Cham: Springer, 2018), bls 38. https://doi.org/10.1007/978-3-319-

92722-0_3

113

Sama heimild, bls 39.

114

O‘Mathúna, „Christian Theology and Disasters: Where is God in All This?“, bls 39.

frekar að það sé vel við hæfi að bregðast við náttúruhamförum með harmakveinum og

ljóðum. Harmakvein hjálpa manni að standa á móti þjáningunni þegar lítið annað er

hægt að gera.

115

Þegar fólk lendir í náttúruhamförum getur verið hjálplegt að tjá harm

sinn frammi fyrir Guði svo hægt sé að finna fyrir nærveru hans þegar allt annað lítur illa

út.

115

Sama heimild, bls 40.

6. Lokaorð

Guðvörn getur verið hefðbundin eða hagnýt. Hefðbundin guðvörn fjallar um af hverju

illska og þjáning sé til staðar í heiminum, og af hverju Guð „leyfi“ slíkt. Með

hefðbundinni guðvörn er reynt að gera grein fyrir ástæðum Guðs til þess að valda eða

leyfa illsku, þjáningu og náttúruhamförum að eiga sér stað. Gottfried Wilhelm Leibniz

kom fram með hugtakið „guðvörn“ og guðfræðingar og fleiri fræðimenn hafa með

tímanum haldið áfram að þróa hugmyndir sem snúast um guðvarnir. Seinni tíma

guðfræðingar og fleiri fræðimenn hafa komið með sína útgáfu af guðvörn og greint á

milli sex ólíkra flokka. Þegar viðbrögð fólks við illsku og þjáningu eru skoðuð, þá eru

það þrír flokkar sem standa upp úr af þessum sex. Þeir eru: refsing Guðs, frjáls vilji og

besti mögulegi heimur. Oftast er vitnað í besta mögulega heiminn og við sjáum það oft

gert eftir að fólk upplifir illsku og þjáningu. Einnig er oft talað um frálsan vilja þó að

það væri minnkandi og einnig er sjaldnar talað um að illska og þjáning í heiminum sé

refsing Guðs. Guðvarnir eru samt bara hugmyndir af mögulegum ástæðum fyrir

hörmungum. Það er erfitt að vita nákvæmlega hvaða ástæður liggja að baki því við

höfum ekki fullan skilning á hvernig Guð vinnur og sköpun hans virkar, en dæmi um

það er að finna í Jobsbók. Job skildi aldrei af hverju hann upplifði svona mikla þjáningu

og af hverju hann lenti í náttúruhamförum. Meira að segja þegar hann talaði við Guð

fékk hann ekki svör við spurningum sínum. Hefðbundin guðvörn hefur hjálpað mörgum

til að öðlast skilning og átta sig á því af hverju fólk er að lenda í allskonar hörmungum,

en oft er ekki nóg að hugsa og heyra um það. Þess vegna hefur hagnýt guðvörn komið

til sögunnar, en hún snýst um að sýna meðlíðan. Meðlíðan getur hjálpað fólki gríðarlega

mikið þegar það þjáist vegna illsku af völdum náttúruhamfara. Það að sýna fólki

meðlíðan þegar það lendir í áföllum er oft sterkari leið til þess að hjálpa fólki, frekar en

að ræða allskonar útskýringar og möguleika fyrir ástæðu þjáningarinnar. Hagnýt

guðvörn leggur áherslu á meðlíðan sem er eitt af því hjálplegasta sem við getum gert

fyrir hvort annað. Guð hefur sýnt mannfólki meðlíðan í gegnum söguna og gerði það

áþreifanlega í gegnum Jesú Krist. Við manneskjur eigum að taka Guð og Jesú til

fyrirmyndar þegar kemur að því. Við höfum margar leiðir til þess að sýna fólki

meðlíðan og getum valið hvernig við sýnum meðlíðan út frá aðstæðum þess og hverju

það þarf á að halda, hvort það sé þögn, tal, harmakvein, vinátta eða mótstaða við

illskuna eða þetta allt.

7. Heimildaskrá

Prentaðar heimildir

Arnfríður Guðmundsdóttir. „„Að Guð skuli sjá nokkurn glaðan dag.“ Þjáningin, illskan

og Guð“. Fléttur II: Kynjafræði – Kortlagningar (2004): 35–50.

Fretheim, Terence E.. Creation Untamed: The Bible, God and Natural Disasters, Grand

Rapids: Baker Academic, 2010.

Jordan, J.. Eulogies when Natural Disaster Takes Our Beloved: Writing Guidelines,

Examples And Templates: With Tips For Grieving, Healing And Moving On.

Florida: Notable Plus LLC, 2024.

Owens, Rev J. L.. Theodicy: Why People Suffer. Bandaríkin: Instant publisher, 2003.

Swinton, John. Raging with Compassion: Pastoral Responses to the Problem of Evil.

Grand rapids: William B. Eerdmans publishing, 2007.

Wendy Farley. „The Practice of Theodicy“ í Pain Seeking Understanding: Suffering,

Medicine, and Faith. Ritstj. Margaret E. Mohrmann og Mark J. Hanson.

Cleveland: The Pilgrim Press, 1999.

Rafrænar heimildir

Abbot, Roger Philip. „„I Will Show You My Faith by My Works”: Addressing the

Nexus between Philosophical Theodicy and Human Suffering and Loss in

Contexts of ‘Natural’ Disaster“, Religions 10, nr. 3:213 (2019): 1–17.

https://doi.org/10.3390/rel10030213

Aten, Jamie D., Michael Moore, Ryan M. Denney, Tania Bayne, Amy Stagg, Stacy

Owens, Samantha Daniels, Stefanie Boswell, Jane Schenck, Jason Adams, og

Charissa Jones, „God Images Following Hurricane Katrina in South Mississippi:

An Exploratory Study”, Journal of Psychology and Theology 36, nr. 4 (2008):

249–257. https://doi.org/10.1177/009164710803600401

Chester, David K. og Angus M. Duncan. „Earthquakes, Volcanoes and God:

Theological perspectives on Natural Disaster.” SECED Newsletter 22, nr. 4

(2011): 1–12. https://doi.org/10.3763/ehaz.2009.0025

Chester, David K. og Angus M. Duncan. „Responding to Disasters within the Christian

Tradition, with Reference to Volcanic Eruptions and Earthquakes.” Religion 40,

nr. 2 (2010): 85–95. https://doi.org/10.1016/j.religion.2009.12.005

Grattan, John og Robin Torrence, ritstj. „Geomythology, Theodicy, and the Continuing

Relevance of Religious Worldviews on Responses to Volcanic Eruptions” í

Living under the Shadow: Cultural Impacts of Volcanic Eruptions. 10. kafli.

Oxford: Taylor & Francis Group, 2008.

https://ebookcentral.proquest.com/lib/landsbokasafn/detail.action?docID=67778

Jorgensen, Larry M. og Samuel Newlands, ritstj. New Essays on Leibniz's Theodicy.

Oxford: Oxford University Press, 2014.

https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199660032.002.0009

O‘Mathúna, Dónal P. „Christian Theology and Disasters: Where is God in All This?“ Í

Disasters: Core Concepts and Ethical Theories. 3. kafli. Cham: Springer, 2018.

https://doi.org/10.1007/978-3-319-92722-0_3

Stålsett, Sturla J. „Å tie rett om Gud – Taushet som teologisk kompetanse i pastoral og

diakonal praksis – refleksjoner etter 22. Juli 2011“. Teologisk tidsskrift 2,

(2013). 62–77. https://doi.org/10.18261/ISSN1893-0271-2013-01-05

„Britannica“. Encyclopædia Britannica, Inc. 24.11.2024.

https://www.britannica.com/topic/theodicy-theology

2 views·34 pages

Meðlíðan sem hagnýt guðvörn Hvernig getur meðlíðan hjálpað fólki til að takast á við áföll sem tengjast náttúruhamförum þegar það finnur ekki hjálp í hefðbundinni guðvörn? PDF Free Download

Uploaded by hannahspence1998 on 5/2/2026

/34

100%