Π.Μ.Σ. «ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ – ΠΡΟΛΗΨΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ» PDF Free Download

Name: Π.Μ.Σ. «ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ – ΠΡΟΛΗΨΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ» PDF
Author: Angela Henry

1 / 77

0 views•77 pages

Π.Μ.Σ. «ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ – ΠΡΟΛΗΨΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ» PDF Free Download

Π.Μ.Σ. «ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ – ΠΡΟΛΗΨΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ» PDF free Download. Think more deeply and widely.

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ



Π.Μ.Σ. «ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ – ΠΡΟΛΗΨΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ»

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

«Κλινική διερεύνηση:

Α. Της ημερήσιας διακύμανσης της διάθεσης στην διάρκεια

της θεραπείας της καταθλιπτικής ή μανιακής φάσης

ασθενών με Διπολική Διαταραχή.

Β. Των γνωσιακών ελλειμμάτων κατά την νορμοθυμία.»

Της μεταπτυχιακής φοιτήτριας: Ιωάννας Μυρογιάννη

Επιβλέπων καθηγητής: Ηλίας Αγγελόπουλος

Αναπληρωτής καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ

ΑΘΗΝΑ

2016 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ

Κλινικήδιερεύνηση:

Α.Τηςημερήσιαςδιακύμανσηςτηςδιάθεσηςστηνδιάρκειατηςθεραπείαςτηςκαταθλιπτικήςήμανιακήςφάσηςασθενώνμε

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



2

ΙωάνναΜυρογιάννη

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



3

ΙωάνναΜυρογιάννη

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

«Κλινική διερεύνηση:

Α. Της ημερήσιας διακύμανσης της διάθεσης στην διάρκεια της θεραπείας της

καταθλιπτικής ή μανιακής φάσης ασθενών με Διπολική Διαταραχή.

Β. Των γνωσιακών ελλειμμάτων κατά την νορμοθυμία.»

ΙΩΑΝΝΑ ΜΥΡΟΓΙΑΝΝΗ

Α.Μ. 2014782

ΕΠΙΒΛΕΠΟΝ ΜΕΛΟΣ ΔΕΠ

Αναπληωτής Καθηγητής

Η. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 14/12/2016

Η.Αγγελόπουλος Β.Μασδράκης Η.Τζαβέλλας







Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



4

ΙωάνναΜυρογιάννη



Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



5

ΙωάνναΜυρογιάννη

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Εισαγωγή

Η διακύμανση της διάθεσης αποτελεί χαρακτηριστικό της διπολικής διαταραχής και είναι συνδεδεμένη με

την συχνότητα των επεισοδίων όπως και να αυξήσει την πιθανότητα φτωχού κλινικού αποτελέσματος.

Επιπρόσθετα, υπάρχουν ενδειξεις ότι οι ασχθενείς με διπολική διαταραχή συχνά παρουσιάζουν

γνωσιακά ελλείματα σε μια πληθώρα ψυχοκοινωνικών λειτουργιών.

Ο σκοπός αυτής της μελέτης είναι να εξετάσει την διακύμανση της διάθεσης ασθενών με διπολική

διαταραχή, κατά την διάρκεια μανιακού ή καταθλιπτικού επεισοδίου, με σκοπό την βαθύτερη κατανόηση

του πιθανού μοντέλου που ακολουθούν οι διακυμάνσεις αυτές. Παράλληλα εξετάζουμε τα γνωσιακά

ελλείματα των ασθενών αυτών πριν και μετά της θεραπείας του συγκεκριμένου επεισοδίου.

Μεθοδός

Στη μελέτη μας, συμπεριλάβαμε 15 ασθενείς με διπολική διαταραχή, που νοσηλεύτηκαν στο Αιγινήτειο

Νοσοκομείο κατά την περίοδο Νοέμβριος 2015 – Ιούλιος 2016. Οι διακυμάνσεις της διάθεσης των

ασθενών παρατηρήθηκε δύο (2) φορές ανα μέρα (πρωί και απόγευμα) με την βοήθεια των ακόλουθων

κλιμάκων: BPRS, Hamilton Depression and YMRS. Επιπλέον ζητήθηκε από τους ασθενείς να

αυτοαξιολογήσουν την διάθεσή τους σε μια κλίμακα από το 1 έως το 10.

Επιπλέον εξετάσαμε τα γνωσιακά ελλείματα επτά (7) ασθενών με την χρήση δύο δοκιμασιών του

Cambridge Neuropsychological Test Automated Battery (CANTAB). Οι δοκιμασίες που

χρησιμοποιήθηκαν είναι οι MOT και SST, και δόθηκαν δύο φορές ανα ασθενή. Μια φορά στο ξεκίνημα

της νοσηλείας και μια ακόμα στο τέλος.

Αποτελέσματα

Κατά την διάρκεια της νοσηλείας των ασθενών παρατηρούμε γραμμική βελτίωση στην διάθεσή τους και

στην υποχώρηση των συμπτωμάτων τους τόσο με βάση τις μετρήσεις του εξεταστή ( ψυχομετρικές

κλίμακες BPRS, HAMD,YMRS) όσο και υποκειμενικά ( με την κλίμακα αυτό-αξιολόγησης που τους

χορηγείτο). Οι ασθενείς που ήταν κάτω των 48 ετών παρουσίασαν μεγαλύτερη μείωση στις βαθμολογίες

των κλιμάκων BPRS και HAMD. Η μεταβολή στους ασθενείς κάτω των 48 ετών ήταν πιο άμεση

(μεγαλύτερη κλίση στην γραμμική μείωση της βαθμολογίας και στις 2 κλίμακες). Στην κλίμακα YMRS η

μεταβολή της βαθμολογίας ήταν λιγότερο δραστική, λιγότερο «απότομη» στους ασθενείς που λάμβαναν

λίθιο σε σχέση με αυτούς που δεν λάμβαναν.

Διαφαίνεται έτσι ότι το λίθιο προκάλεσε λιγότερο απότομη μεταβολή την διάθεσης, σε σχέση με άλλα

φαρμακευτικά σχήματα.

Όσον αφορά τα γνωσιακά ελλείματα, και στις δύο δοκιμασίες που χρησιμοποιήθηκαν οι ασθενείς

υστερούσαν σε σχέση με τους αντίστοιχους controls ενώ διαφαίνεται μία βελτίωση σε ορισμένες

γνωσιακές λειτουργίες κατά την μέτρηση τους σε νορμοθυμία, σε σύγκριση με τις επιδόσεις τους κατά

την διάρκεια του μανιακού ή καταθλιπτικού επεισοδίου.

Λέξεις κλειδιά: Διπολική διαταραχή, γνωσιακά ελλείματα, CANTAB, BPRS, HAM-D, YMRS

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



6

ΙωάνναΜυρογιάννη

ABSTRACT

Introduction

Mood instability constitutes a feature of bipolar disorder and might be directly linked to the frequency of

episodes’ occurrence as well as enhance the possibility of a poor clinical outcome. Additionally, there

are strong indications that patients with bipolar disorder often present cognitive deficits is various

aspects of their psychosocial functioning.

The purpose of this study is to examine the mood fluctuation of patients with bipolar disorder, during a

manic or depressive episode, with a view to enhance our understanding of the possible model that these

fluctuations might follow. We also examine the cognitive deficits of these patients before and after the

treatment of the current episode.

Methods

In our study we included 15 patients with bipolar disorder, hospitalized in Eginition Hospital within the

period of November 2015- July 2016. The patients’ mood fluctuation was monitored twice a day, in a

morning and afternoon basis with the use of the following scales: BPRS, Hamilton Depression and

YMRS. Additionally, the patients were asked to self-rate their mood on a 10-point scale (1-10).

We also examined the cognitive deficits of 7 of these patients with the use of 2 tests of the Cambridge

Neuropsychological Test Automated Battery (CANTAB). The tests used were MOT and SST and they

were administered twice per patient, once at the beginning of the hospitalization period and once at the

end.

Results

During the hospitalization of the patients, we noted a linear improvement of their mood and also

remission of their symptoms so by the examiner measurements (psychometric scales BPRS, HAMD,

YMRS) and subjectively (the self-assessment). Patients who were under 48 years showed a greater

reduction in scores of BPRS and HAMD scales. The change in patients under 48 years was more direct

(steeper slope in the linear decrease in the score and the two scales). In YMRS scale change in score

was less active, less "sharp" in patients taking lithium compared with those not receiving.

It turns out that lithium caused less abrupt change in the distribution, with respect to other

pharmaceutical forms.

Regarding cognitive deficits in both trials which we used, patients lagged behind their respective controls

and seen an improvement in some cognitive functions in their measurement during normothymia,

compared to their performance during manic or depressive episode.

Key words: BipolarDisorder,cognitivedeficits,CANTAB,BPRS,HAM‐D,YMRS

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



7

ΙωάνναΜυρογιάννη

Περιεχόμενα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ.................................................................................................................................................9

Γενική περιγραφή της νόσου..............................................................................................................9

Διπολική διαταραχή τύπου Ι...............................................................................................................9

Διπολική διαταραχή τύπου ΙΙ..............................................................................................................9

Επεισόδιο με μικτά χαρακτηριστικά..................................................................................................9

Εναλλαγή πολικότητας/switch.........................................................................................................10

Ταχεία εναλλαγή φάσεων.................................................................................................................10

Διακύμανση της διάθεσης σε ασθενείς με Διπολική Διαταραχή.................................................10

Η διακύμανση της διάθεσης στην διπολική διαταραχή και η σημασία της............................10

Μελέτη της διακύμανσης της διάθεσης στην διπολική διαταραχή, κατά την διάρκεια του

επεισοδίου και προτεινόμενα μοντέλα........................................................................................11

Συμπεράσματικά για την διακύμανση διαθεσης κατά την διάρκεια επεισοδίων στην ΔΔ...15

Γνωσιακά ελλείματα σε ασθενείς με διπολική διαταραχή............................................................15

Συμπεράσματικα για τα γνωσιακά ελλείματα στην διπολική διαταραχή....................................17

ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ/ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ.......................................19

ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ.........................................................................................................................20

Συμμετέχοντες (πληθυσμός της μελέτης)......................................................................................20

Μέσα συλλογής δεδομένων.............................................................................................................20

Μέσα συλλογής δεδομένων για μελέτη διακύμανσης διάθεσης:............................................20

Μέσα συλλογής δεδομένων για μελέτη των γνωσιακών ελλειμάτων των ασθενών σε φάση

νορμοθυμίας:..................................................................................................................................24

Στατιστική ανάλυση...........................................................................................................................28

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ.................................................................................................................................29

Κλίμακα κατάθλιψης Hamilton (HAM-D)........................................................................................36

Κλίμακα Brief Psychiatric Rating Scale (BPRS).......................................................................43

Κλίμακα αυτό-αξιολόγησης της διάθεσης.......................................................................................46

Mελέτη των γνωσιακών ελλειμάτων με την χρήση του συστήματος CANTAB.........................51

ΣΥΖΗΤΗΣΗ.............................................................................................................................................55

Γενικές παρατηρήσεις:......................................................................................................................55

Παρατηρήσεις σχετικά με την κλινική διερεύνηση της διακύμανσης της διάθεσης (1ο μέρος

της παρούσας μελέτης).....................................................................................................................56

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



8

ΙωάνναΜυρογιάννη

Α. Γενικότερη βελτίωση της κατάστασης των ασθενών κατά την πορεία της νοσηλείας

τους..................................................................................................................................................56

Β. Παρατηρήσεις στην διακύμανση της διάθεσης των ασθενών σε σχέση με την ηλικία

τους:.................................................................................................................................................56

Γ. Παρατηρήσεις στην διακύμανση της διάθεσης των ασθενών σε σχέση με το φύλο......57

Δ. Φαρμακευτική αγωγή και διακύμανση της διάθεσης...........................................................57

Ε. Διακύμανση της διάθεσης σε σχέση με πρωινή και απογευματινή μέτρηση των

ασθενών..........................................................................................................................................57

ΣΤ. Ασθενείς που εμφάνισαν μεταβολή της πολικότητας του επεισοδίου (switch) κατά την

νοσηλεία τους.................................................................................................................................58

Παρατηρήσεις σχετικά με τα γνωσιακά ελλείματα των ασθενών σε φάση νορμοθυμίας........59

Α. Από την δοκιμασία ΜΟΤ..........................................................................................................59

Β. Από την δοκιμασία SST...........................................................................................................60

ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ.........................................................................................................61

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ......................................................................................................................................63

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ.........................................................................................................................................71

1. Μανιακό ή υπομανιακό επεισόδιο με μεικτά χαρακτηριστικά:................................................71

2.Καταθλιπτικό επεισόδιο με μεικτά χαρακτηριστικά:..................................................................71

Κλίμακα κατάθλιψης Hamilton.........................................................................................................72

Κλίμακα μανίας YMRS......................................................................................................................76

Κλίμακα BPRS...................................................................................................................................77

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



9

ΙωάνναΜυρογιάννη

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Γενική περιγραφή της νόσου

Η Διπολική Διαταραχή ανήκει στις συναισθηματικές διαταραχές και συναντάται στον

γενικό πληθυσμό σε ένα ποσοστό 1.5-3% (Narrow et al. 2002)

Χαρακτηρίζεται από υποτροπιάζοντα επεισόδιά συναισθηματικής διαταραχής, τα οποία

συνήθως αφορούν υποτροπές τόσο μανιακών όσο και καταθλιπτικών επεισοδίων. Για

την διάγνωση της ΔΔ στο DSM IV αρκεί να εμφανιστεί ένα μανιακό επεισόδιο

ανεξάρτητα από το εάν έχει υπάρξει η όχι ΜΚΕ. (Παπαδημητρίου.Γ.Ν et al. 2013)

Γενικά η διπολική διαταραχή χαρακτηρίζεται από ισχυρές διακυμάνσεις της ενέργειας,

της διάθεσης, και του τρόπου σκέψης. Επεισόδια διαταραχής της διάθεσης (μανίας ή

κατάθλιψης) θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως αποκλίσεις ενός ψυχο-φυσιολογικό

δείκτη πάνω ή κάτω από μία συμβατική σταθερά που καλείται «νορμοθυμία»

(Aggelopoulos.E and Koutsoukos. E,2014 )

Διπολική διαταραχή τύπου Ι

Ο αντιπροσωπευτικός τύπος της διπολικής διαταραχής που χαρακτηρίζεται από

εναλλαγές προσοδίων μανίας, μείζονος κατάθλιψης και νορμοθυμίας χαρακτηρίζεται

ως Διπολική διαταραχή Ι (ΔΔΙ). Η ΔΔΙ εκτός από την τυπική της μορφή μπορεί να είναι

ταχείας εναλλαγής φάσεων(Σολδατος.Κ &Λυκούρας, 2006) ή να περιλαμβάνει μικτά

επεισόδιά (mixed states), (Young A. & Ederhard J. 2015).

Σύμφωνα με το DSM V ο ορισμός της διπολικής διαταραχής είναι ο εξής:

A. Πρέπει να πληρούνται τα κριτήρια για τουλάχιστον ένα μανιακό επεισόδιο

B. Η εμφάνιση του μανιακού ή του μείζονος καταθλιπτικού επεισοδίου να μην εξηγείται

ως αποτέλεσμα σχιζοσυναισθηματικής διαταραχής, σχιζοφρένειας, σχιζόμορφης ή

παραληρητικής διαταραχής

Διπολική διαταραχή τύπου ΙΙ

Διπολική Διαταραχή τύπου ΙΙ ονομάζεται η κατάσταση στην οποία έχουν υπάρξει

τουλάχιστον ένα ΜΚΕ και ένα υπομανιακό επεισόδιο χωρίς ποτέ να έχει εμφανιστεί

μανιακό (Παπαδημητρίου.Γ.Ν et al. 2013).

Επεισόδιο με μικτά χαρακτηριστικά

Το DSM-V εισήγαγε έναν ειδικό προσδιορισμό « με μικτά χαρακτηριστικά» για τα

υπο-μανιακά, μανιακά ή καταθλιπτικά επεισόδιά (DSM V). Τα κριτήρια που ορίζει το

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



10

ΙωάνναΜυρογιάννη

DSM V για τον ορισμό του επεισοδίου με μεικτά χαρακτηριστικά ( μανιακού ή

καταθλιπτικού) παρατίθενται στο παράστημα της παρούσας μελέτης.

“Τα μανιακά επεισόδιά με καταθλιπτικά συμπτώματα είναι γενικά πιο σοβαρά και

σχετίζονται με πτωχότερη πρόγνωση σε σχέση με τα αμιγώς μανιακά επεισόδιά.

Παρόλο που αυτοί οι τύποι των μικτών επεισοδίων είναι σχετικά συχνοί δεν είναι

εύκολα αναγνωρίσιμοι από τους θεράποντες ιατρούς”. (González-Pinto et al 2007,

McElroy SL et al 1992).

Εναλλαγή πολικότητας/switch.

Εναλλαγή πολικότητας (switch) ενός επεισοδίου στην διπολική διαταραχή είναι ένα

φαινόμενο που μπορεί να παρατηρηθεί είτε ως συνέπεια της θεραπευτικής αγωγής

(πχ. στην χρήση αντικαταθλιπτικών για την θεραπεία καταθλιπτικού επεισοδίου σε

διπολικό ασθενή) είτε και αυτόματα. Ένα καταθλιπτικό επεισόδιο δηλαδή μπορεί να

μεταπέσει σε μανιακό και αντιστρόφως.

Ταχεία εναλλαγή φάσεων

Το DSM-IV ορίζει και την διαταραχή ταχείας εναλλαγής φάσεων του συναισθήματος με

ειδικό προσδιορισμό. Μπορεί να χαρακτηρίζει και διαταραχές τύπου Ι και διαταραχές

τύπου ΙΙ. Γιά την διάγνωση απαιτούνται τουλάχιστον τέσσερα επεισόδιά που πληρούν

τα κριτήρια της μείζονος κατάθλιψης, της μανίας ,της υπομανίας ή της μικτής

διαταραχής της διάθεσης τους τελευταίους 12 μήνες.(Gelder M.G et al. 2007)

Διακύμανση της διάθεσης σε ασθενείς με Διπολική Διαταραχή.

Η διακύμανση της διάθεσης στην διπολική διαταραχή και η σημασία της.

Γενικά η συναισθηματική ευ-μεταβλητότητα αποτελεί χαρακτηριστικό της διπολικής

διαταραχής.

Παράλληλα αναγνωρίζεται γενικά ότι η συνεχιζόμενη και επαναλαμβανόμενη

διακύμανση της διάθεσης μπορεί να οδηγήσει σε χρόνιες λειτουργικές διαταραχές.

Η μακροχρόνια αστάθεια της διάθεσης ορίζει μια κακή κλινική έκβαση για ορισμένους

ασθενείς (Akiskal, 1994, Akiskal, et al, 1995, Holmes, Geddes, Colom, και Goodwin,

2008). ( Malik A et al. 2012)

Σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο, οι διακυμάνσεις της διάθεσης μπορεί να συμβαίνουν

συχνά όταν τα άτομα με ή χωρίς διαταραχή της διάθεσης βιώνουν στρεσογόνους

παράγοντες στην καθημερινή τους ζωή (Goodwin & Holmes, 2009, Havermans,

Nicolson, Berkhof, & Devries, 2010, Havermans, Nicolson, & deVries, 2007 ,. Myin-

Germeys, et al, 2003, Ruggero & Johnson, 2006). Όμως, διαταραχές της διάθεσης

που πηγάζουν από στρεσογόνα γεγονότα της ζωής μπορεί να είναι ιδιαίτερα

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



11

ΙωάνναΜυρογιάννη

ταραχώδεις για τους διπολικούς ασθενείς και μπορούν ακόμα και να πυροδοτήσουν

μανιακά ή καταθλιπτικά επεισόδια (Alloy, et al., 2005; Johnson, et al., 2008; Malkoff-

Schwartz, et al., 1998).( Malik A et al. 2012)

Η μεταβλητότητα της διάθεσης έχει τη δυνατότητα να καταλήξει σε μια επίμονη

κατάσταση αστάθειας της διάθεσης ανεξάρτητα από το αν ένας ασθενής είναι

νορμοθυμικός ή όχι (Benazzi, 2004,. M'Bailara, et al, 2009).

Έτσι η κατανόηση της σταθερότητας της διάθεσης, σε αντιδιαστολή με επεισόδια

μανίας ή κατάθλιψης, έχει λάβει αυξανόμενη σημασία στην κατανόηση της διπολικής

διαταραχής (MacQueen G. M. Et al 2003, Herny C et al 2008) Παρ 'όλα αυτά, μέχρι

πρόσφατα παρέμενε δύσκολο να μετρηθεί και έτσι, παρά την προφανή σημασία της,

ξέρουμε ελάχιστα για τη φύση της διπολικής διακύμανσης της διάθεσης κατά την

πάροδο του χρόνου σε ασθενείς με διπολική διαταραχή. (Bonsall MB et. Al. 2012)

Μέχρι τώρα, οι φαρμακολογικές θεραπείες έχουν πρωταρχικό λόγο στην προσέγγιση

για τη διπολική διαταραχή με βάση την ικανότητά τους να συντομεύουν βαριά

επεισόδια και μακροπρόθεσμα να αποτρέπουν τις υποτροπές (Goodwin G. M. 2003).

Για παράδειγμα, η θεραπεία με λίθιο, που παγιώθηκε πριν από 40 χρόνια, παραμένει

το σημείο αναφοράς ως σταθεροποιητικό της διάθεσης, με πολύ καλή

αποτελεσματικότητα διότι αφενός είναι πλήρως αποτελεσματικό σε μια μερίδα των

ασθενών (Maj M. Et al 1998), και αφετέρου μειώνει τα ποσοστά υποτροπής κατά 30-

40% (Geddes J. R. Et al. 2004). Εξελίξεις σε φαρμακολογικές θεραπείες έχουν αυξήσει

σημαντικά τον αριθμό των επιλογών στους φαρμακευτικούς παράγοντες που μπορούν

να χρησιμοποιηθούν, παρ’ όλα αυτά η αποτελεσματικότητα δεν είναι καθολική

(Goodwin G. M et al 2004). Επιπλέον ένα σημαντικό ποσοστό των ασθενών δεν είναι

ελεύθεροι συμπτωμάτων κατά τις περιόδους μεταξύ των επεισοδίων, και αυτοί οι

ασθενείς φαίνεται να έχουν υψηλό κίνδυνο υποτροπής (MacQueen G. M. Et al 2003).

(Bonsall MB et. Al. 2012)

Παράλληλα με τις φαρμακευτικές, οι ψυχολογικές θεραπείες έχουν αναπτυχθεί ως

συμπληρωματικές θεραπείες για τη διαχείριση της διπολικής διαταραχής. Ωστόσο,

ακόμη και όταν συνδυάζονται φαρμακολογικές και ψυχολογικές παρεμβάσεις, η

συνεχιζόμενη δυσλειτουργία και τα ποσοστά υποτροπής μεταξύ των επεισοδίων

παραμένουν σε υψηλά επίπεδα (Craighead W. E. Et al 2002, Miklowitz D. J. 2008.)

(Bonsall MB et. Al. 2012)

Μελέτη της διακύμανσης της διάθεσης στην διπολική διαταραχή, κατά την

διάρκεια του επεισοδίου και προτεινόμενα μοντέλα.

Χαοτικό μοντέλο

Οι Gottschalk et al. (1995) (Gottschalk et al. 1995), ανέλυσαν την διάθεση από

καθημερινά αρχεία από 7 ασθενείς με διπολική διαταραχή και 28 υγιείς μάρτυρες. Οι 7

ασθενείς με διπολική διαταραχή είχαν όλοι μια πορεία ταχείας εναλλαγής φάσεων.

Δηλαδή, όλοι είχαν βιώσει τουλάχιστον 4 συναισθηματικά επεισόδια καταθλιπτικά ή

μανιακά κατά τους προηγούμενους 12 μήνες. Οι ασθενείς κατέγραφαν σε αρχεία την

διάθεση τους σε καθημερινή βάση (καταγραφή δύο φορές καθημερινά). Η καταγραφή

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



12

ΙωάνναΜυρογιάννη

γινόταν σε μια αναλογική κλίμακα κάθε βράδυ. Οι ασθενείς σημείωναν τον μέσο όρο

της διάθεσής τους για τις προηγούμενες 24 ώρες. Οι επιλεγμένοι συμμετέχοντες

τηρούσαν αρχεία για χρονικό διάστημα από 1 έως 2,5 χρόνια.

Από τα αποτελέσματα της ανωτέρω μελέτης, οι συγγραφείς κατέληξαν στο

συμπέρασμα πως η διακύμανση κατά την πάροδο του χρόνου σε ασθενείς με διπολική

διαταραχή είναι χαοτική. Ο ισχυρισμός αυτός αμφισβητήθηκε από τον Krystal et al.

(1998), (Krystal et al. 1998), ο οποίος επεσήμανε ότι η συμπεριφορά δεν είναι

σύμφωνη με χαοτική δυναμική. Στην απάντησή τους οι Gottschalk et al. (Gottschalk et

al. 1998)σχολίασαν ότι τα φάσματα μπορούσαν να περιγράφουν εξίσου από ένα

εκθετικό μοντέλο. (Moore PJ et al. 2014)

Μη γραμμικές χρονοσειρές

Ο Bonsall και συνεργάτες του (Bonsall et al. 2012) εφάρμοσαν μεθόδους χρονοσειρών

σε δεδομένα που οι ίδιοι οι ασθενείς με διπολική διαταραχή αξιολογούσαν/

βαθμολογούσαν την διάθεσή τους. Το κύριο αντικείμενο της μελέτης τους ήταν η

σταθερότητα και η σταθεροποίηση της διάθεσης: σημείωσαν ότι ενώ η θεραπεία συχνά

επικεντρώνεται στην κατανόηση των πιο διασπαστικών πτυχών της διαταραχής, όπως

επεισόδια μανίας, η χρόνια εβδομαδιαία αστάθεια της διάθεσης σε ορισμένους

ασθενείς είναι μια σημαντική πηγή νοσηρότητας. Ο στόχος της μελέτης τους ήταν να

χρησιμοποιήσει μια χρονική προσέγγιση (time series approach) για να περιγράψει την

μεταβλητότητα της διάθεσής τους σε δύο ομάδες ασθενών, σταθερούς και ασταθείς, τα

μέλη της οποίας έχουν κατηγοριοποιηθεί έπειτα από την κλινική εξέταση.

Έτσι οι ασθενείς χωρίστηκαν σε δύο ομάδες σταθερής και ασταθούς διάθεσης, έπειτα

από ψυχιατρική αξιολόγηση μιας αρχικής περιόδου 6 μηνών με την χρήση δεδομένων

συναισθηματικής βαθμολόγησης που συλλέγονταν. Η ταξινόμησή τους σε δύο ομάδες

έγινε με βάση διαγράμματα αξιολόγησης της διάθεσης και μιας μη-παραμετρικής

στατιστικής ανάλυσης η οποία περιγράφεται περαιτέρω από τον Holmes και τους

συνεργάτες του (Holmes at al 2011). Τα δεδομένα, που περιγράφουν τον βαθμό της

κατάθλιψης για κάθε ομάδα ασθενών, στη συνέχεια αναλύθηκαν χρησιμοποιώντας

περιγραφική στατιστική, στατιστική ανάλυση αξίας (συμπεριλαμβανομένου του ρυθμού

φθοράς) και ανάλυση χρονοσειρών. (Moore PJ et al. 2014)

Οι συγγραφείς κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η ύπαρξη μη γραμμικής διακύμανσης

της διάθεση υποδηλώνει ένα υποκείμενο φάσμα ντετερμινιστικών μοτίβων.

Αναφερθήκαν επίσης τους ισχυρισμούς των Gottschalk et al. (1995), σχετικά με το

«χαοτικό μοντέλο», χωρίς να κάνουν ειδική μνεία στην απάντηση σε αυτούς (Krystal

1998). Κατέληξαν να προτείνουν ότι η διαφορά μεταξύ των δύο μοντέλων θα

μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να καθορίσει εάν ένας ασθενής θα ακολουθήσει μια

σταθερή ή ασταθή κλινική πορεία κατά τη διάρκεια της ασθένειάς του και ότι η

ικανότητα να χαρακτηριστεί η μεταβλητότητα της διάθεσης θα μπορούσε να οδηγήσει

σε καινοτομία όσον αφορά την θεραπευτική αντιμετώπιση των ασθενών με διπολική

διαταραχή. (Moore PJ et al. 2014)

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



13

ΙωάνναΜυρογιάννη

Υπάρχουν ενδείξεις ότι τα συμπτώματα της διπολικής διαταραχής διακυμαίνονται κατά

την πάροδο του χρόνου και είναι σύνηθες φαινόμενο για τους ασθενείς να

αντιμετωπίζουν προβλήματα με τη διάθεσή τους μεταξύ των επεισοδίων (Judd 2002).

Το αποτέλεσμα αυτό έρχεται σε αντίθεση με την απαίτηση των Bonsall et al. (2012) ότι

η χρονική σειρά της διάθεσης των ασθενών με διπολική διαταραχή περιγράφεται

καλύτερα με μη-γραμμικές παρά από γραμμικές διαδικασίες. Το ερώτημα που τέθηκε

εδώ ήταν ότι θα μπορούσε η απόκλιση μεταξύ των μελετών να είναι αποτέλεσμα της

επιλογής των ασθενών: ότι δηλαδή η μελέτη των Bonsall et al. έτεινε να επιλέγει μη

γραμμικές σειρές, ενώ η άλλη μελέτη επέλεγε γραμμικές σειρές (Moore PJ et al. 2014).

Μοντέλο ανεστραμμένου εκκρεμούς.

Στα πλαίσια της μελέτης της διακύμανσης της διάθεσης κατά την διάρκεια του

επεισοδίου, σε ασθενείς με διπολική διαταραχή, μια πολύ πρόσφατη μελέτη του

κ.Η.Αγγελόπουλου και του κ.Η.Κουτσούκου (Mood regulation in bipolar disorders

viewed through the pendulum dynamics concept) χρησιμοποιεί και αναλύει τις τεχνικές

αντίδρασης (feedback techniques) που χρησιμοποιούνται για να καταστείλουν την

δραστηριότητα ταλάντωσης που παρατηρείται σε μία συσκευή ανεστραμμένου

εκκρεμούς και στην συνέχεια εξετάζει τον βαθμό κατά τον οποίο αυτό το μοντέλο

μπορεί να εφαρμοστεί σε ένα υποθετικό εκκρεμές όπου η διάθεση (mood) παίζει τον

ρόλο της μάζας πού τελεί υπό ταλάντωση (suspended mass) και το κύκλωμα

αντιστάθμισης της μετατόπισης (force balance compensation circuitry) αντικαθίσταται

από θεραπευτικές παρεμβάσεις με συγκεκριμένες φαρμακευτικές ουσίες.

(Aggelopoulos.E and Koutsoukos. E,2014) Επιχειρείται έτσι να μελετηθεί η διακύμανση

της διάθεσης διπολικών ασθενών, κατά την διάρκεια ενός επεισοδίου μανίας ή

κατάθλιψης και να εντοπιστούν λειτουργικές ομοιότητες μεταξύ των τεχνικών

αντίδρασης (feedback treatment) που εφαρμόζονται στο πειραματικό

ηλεκτρομηχανικό μοντέλο και των ιατρικών χειρισμών που αφορούν την αντιμετώπιση

των διαταραχών της διάθεσης.

Μερικά από τα συμπεράσματα της μελέτης αφορούν την σταθερότητα του συστήματος

και τους πιθανούς τρόπους που αυτή μπορεί να διαταραχθεί τόσο στο

ηλεκτρομηχανικό μοντέλο όσο και κατ’ αναλογία, στο «βιολογικό». Ένας τρόπος

διαταραχής του συστήματος και πρόκλησης επιπλέων ταλαντώσεων είναι η

υπερδιόρθωση (overcorrection).Στο εκκρεμές, υπερεκτίμηση της ανάγκης για

διορθωτική αντίδραση προκαλεί τελικά αστάθεια του συστήματος (feedback failure)

έτσι και στο βιολογικό μοντέλο, υπερδιόρθωση και τελικώς αστάθεια, μπορεί να

προκύψει από την χρήση αντικαταθλιπτικών σε καταθλιπτική φάση της νόσου ή

νευροληπτικών φαρμάκων κατά την φάση μανίας. (Aggelopoulos.E and Koutsoukos.

E,2014)

Επιπλέων, αστάθεια μπορεί να προκληθεί, και στα 2 μοντέλα, από απρόβλεπτή

καθυστέρηση αντίδρασης των διορθωτικών μηχανισμών. Στο επίπεδο της διαταραχής

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



14

ΙωάνναΜυρογιάννη

διάθεσης αυτό μεταφράζεται σε καθυστέρηση μεταξύ διάγνωσης και έναρξης της

θεραπείας, κάτι που προκαλεί αστάθεια και σύγχυση στην θεραπευτική προσέγγιση

(Aggelopoulos.E and Koutsoukos. E,2014).

Tέλος, ελέγχονται, κατ’ αναλογία πάντα με το βιολογικό μοντέλο της διαταραχής της

διάθεσης, οι επιπτώσεις από την απώλεια του μηχανισμού ελέγχου σταθερότητας

υψηλής συχνότητας_ κατ’ αναλογία στην ΔΔ χρήση αντιεπιληπτικών για αντιστάθμιση

των ταχέων εναλλαγών της διάθεσης, καθώς και οι επιπτώσεις από την απώλεια του

μηχανισμού ελέγχου σταθερότητας χαμηλής συχνότητας_ που στην ΔΔ αφορά την

χρήση λιθίου για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των βραδέων εναλλαγών της

διάθεσης (Aggelopoulos.E and Koutsoukos. E,2014).

Συμπερασματικά από την ανωτέρω μελέτη προκύπτει ότι παρότι «σίγουρα, οι

διαδικασίες που εμπλέκονται στην διπολική διαταραχή είναι πιο περίπλοκες, τα

συμπεράσματα που εξάγονται από το απλούστερο μοντέλο όσον αφορά τους

μηχανισμούς αντίδρασης (feedback) στην ταλαντωμένη μάζα μπορούν σαφώς να

επηρεάσουν την βασική κατεύθυνση των θεραπευτικών τεχνικών που ακολουθούνται

στην ΔΔ.» καθώς και την αναγνώριση «απρόβλεπτων καταστάσεων που προκαλούν

αστάθεια του συστήματος» (Aggelopoulos.E and Koutsoukos. E,2014)

Description of the mass-pendulum arrangement. (A) An electromechanical pendulum system supported

by a force balance topology that maintains the mass M position stable in the equilibrium position. Nodes

including R1 and C serve the recovery of the mass position following fast disturbances of the system,

while integrator τ and the in-series resistor R2 ensures the long-term stabilization of the mass. k3 is the

stiffness constant of the system, and k2 is the constant that defines the gain of the device that senses

the deviation of the pendulum around the equilibrium position. k1 is the force constant (motor constant)

which defines the amount of the applied correction in response to the external excitations of the system.

(B) In analogy, a mood pendulum system is illustrated where the mood plays the role of the mass seen

in the previous block and the feedback nodes are substituted by analogous ‘therapeutic actuators’ that

keep the mood stable. The upper node compensates the fast and transient mood episodes (mood

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



15

ΙωάνναΜυρογιάννη

oscillations) and usually is implemented by the use of some antiepileptic drugs. The lower node exhibits

integrative behavior and compensates mood episodes with long time evolution acting as long-term mood

stabilizer. Usually, this type of regulatory response is served by the action of lithium. Koutsoukos and

Angelopoulos International Journal of Bipolar Disorders 2014 2:9

Στα πλαίσια των ευρημάτων και των συμπερασμάτων της ανωτέρω μελέτης των κ.

Η.Αγγελόπουλου και κ.Η.Κουτσούκου προκύπτει ότι «η έλλειψη αξιόπιστων

μακροπρόθεσμών ερευνητικών δεδομένων, για την περιγραφή της διάθεσης,

περιορίζει την άμεση εφαρμογή αυτής της προσέγγισης στην μορφή ενός αριθμητικού

μοντέλου(Aggelopoulos.E and Koutsoukos. E,2014).

Ως εκ τούτου, η κλινική διερεύνηση, σε ποσοτικό επίπεδο των «ταλαντώσεων» της

διάθεσης σε Διπολικούς ασθενείς μπορεί να υποστηρίξει και να ενισχύσει την

χρησιμότητα του αναλογικού μοντέλου του ηλεκτρομηχανικού εκκρεμούς στην

αποτελεσματική αντιμετώπιση των διαταραχών της διάθεσης και στην αναγνώριση των

τρόπων αντιμετώπισης και αποφυγής πιθανών «αποσταθεροποιήσεων» κατά την

διάρκεια της θεραπείας.

Συμπεράσματικά για την διακύμανση διαθεσης κατά την διάρκεια επεισοδίων

στην ΔΔ.

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι παρότι έχουν προταθεί πολύ αξιόπιστα μοντέλα για

την μελέτη της διακύμανσης της διάθεσης στην διπολική διαταραχή, μέχρι στιγμής

κάποιο από αυτά δεν λαμβάνει καθολικής αποδοχής.

Η πραγματοποίηση νέων κλινικών μελετών για την συλλογή δεδομένων όσον αφορά

της διακύμανση της διάθεσης κατά την διάρκεια ενός επεισοδίου, στην διπολική

διαταραχή μπορεί να συμβάλει την περεταίρω κατανόηση του μοντέλου που

ακολουθούν οι διακυμάνσεις αυτές και να συμβάλει ως εκ τούτου και στην καλύτερη

θεραπευτική αντιμετώπιση της ΔΔ γενικότερα.

Επιπλέον, η βελτίωση των μεθόδων με τις οποίες συλλέγουμε πληροφορίες σχετικά με

συχνές διακυμάνσεις της διάθεσης έχει μεγάλη σημασία για την προώθηση της αυτό-

παρακολούθησης. (self-monitoring) των ασθενών και την καλύτερη αναγνώριση

πρόδρομων συμπτωμάτων και στην πρόληψη των υποτροπών (Malik A et al. 2012).

Γνωσιακά ελλείματα σε ασθενείς με διπολική διαταραχή.

Η παρούσα μελέτη, επιχειρεί να πραγματευτεί, εκτός από την διακύμανση της

διάθεσης σε ασθενείς με διπολική διαταραχή και τα γνωσιακά ελλείματα που είναι

πιθανό να παρατηρηθούν στους ασθενείς αυτούς.

Γενικά, σύμφωνα με το DSM-V άτομα με διπολική διαταραχή τύπου Ι (ΔΔΙ) φαίνεται να

υστερούν, σε γνωσιακές δοκιμασίες (cognitive tests) σε σχέση με υγιή άτομα. Ειδικότερα

μελέτες δείχνουν ότι άτομα με ΔΔ υστερούν σε σχέση με τους υγιείς μάρτυρες σε

γνωσιακές δοκιμασίες που αφορούν επιτελική λειτουργία (Goswami U.2006) και μνήμη

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



16

ΙωάνναΜυρογιάννη

(Summers M. et al, 2006). (Thompson J.M et al 2005)

Τα στοιχεία από τις μελέτες σε συγγενείς πρώτου βαθμού τεκμηρίωσαν λεπτές

ενδείξεις ελλειμάτων σε ασθενείς υψηλού γενετικού κινδύνου για τη διπολική διαταραχή

σε διάφορες κατηγορίες εκτελεστικών λειτουργιών (σχεδιασμός, η αναστολή απάντηση

και διανοητική χειραγώγηση) καθώς και στην λεκτική μνήμη. Μια πιθανή ερμηνεία των

ευρημάτων αυτών είναι ότι ασθενείς με μεγαλύτερη γνωστική εξασθένηση είναι

λιγότερο ικανοί να διαχειριστούν την ασθένειά τους και σαν αποτέλεσμα υποφέρουν

περισσότερο από αυτήν. Ωστόσο, η παρουσία διακριτικών ελλειμάτων σε συγγενείς

πρώτου βαθμού, ασθενών με ΔΔ παρέχει μια ένδειξη ότι η γνωστική δυσλειτουργία

μπορεί να αντιπροσωπεύει ένα γνώρισμα (trait) ευπάθειας στην ανάπτυξη της

διπολικής διαταραχής η οποία είναι παρούσα πριν από την έναρξη της νόσου, αλλά

επιδεινώνεται καθώς η ασθένεια εξελίσσεται.(Robinson L.J and Ferrier N.I 2006),

Διαφαίνεται ότι η γνωστική λειτουργία σε ασθενείς με διπολική διαταραχή σχετίζεται

αρνητικά με τα χαρακτηριστικά της ασθένειας, ιδιαίτερα ο αριθμός των επεισοδίων που

υπέστη, ο αριθμός των εισαγωγών στο νοσοκομείο και η διάρκεια της ασθένειας.

Επεισόδια τόσο της κατάθλιψης όσο και μανίας σχετίζονται αρνητικά με

νευροψυχολογικές λειτουργίες, αλλά τα μανιακά επεισόδια σχετίζονται με περισσότερη

συνέπεια με καθυστερημένη λεκτική μνήμη και μερικά μέτρα της εκτελεστικής

λειτουργίας(Robinson L.J and Ferrier N.I (2006.)

Σύμφωνα με άλλες μελέτες ασθενείς με ΔΔΙ σε φάση ύφεσης υστερούσαν στην

αντίληψη συναισθηματικής προσωδίας σε σύγκριση με υγιή άτομα αντίστοιχης ηλικίας,

γένους και μορφωτικού επιπέδου (Bozikas V.P et al.2007) ενώ μπορεί να εμφανίζουν

και ελλείματα στους τομείς της λεκτικής μνήμης και μάθησης ( Cavanagh J.T.O et al.

2002). ¨Έχει παρατηρηθεί επίσης ότι άτομα με ΔΔΙ εμφανίζουν μειωμένη απόδοση σε

ελεύθερη ανάκληση πληροφοριών, μετά από πέρας χρόνου- long-delayed free recall-

και σε στρατηγικές λεκτικής οργάνωσης κατά την μάθηση (Deckersbach T. 2004) καθώς

και ελλείματα σχετιζόμενα με την χωροταξική μνήμη (Thompson J.M et al 2005)

Ελλείματα σε κάποιους τομείς της γνωσιακής λειτουργίας (όπως η οπτική μνήμη, και

ριψοκίνδυνη συμπεριφορά (risk taking behavior) έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να

υποχωρούν σε περιόδους νορμοθυμίας .Άλλα γγνωσιακά ελλείματα όμως τείνουν να

εντοπίζονται και σε ασθενείς που βρίσκονται σε φάση μερικής ύφεσης της

συμπτωματολογίας (Bozikas, Kosmidis, Tonia, Andreou, Focas & Karavatos 2007) ή

σε φάση νορμοθυμίας (Burdick, Golderg & Harrow, 2010), δηλαδή φυσιολογικής

διάθεσης. Οι ασθενείς αυτοί δεν παρουσιάζουν μειωμένοι επίδοση σε δοκιμασίες

νοημοσύνης (Coffman, Bornstein, Olson, Schwartzkopf & Nasrallah, 1990),

παρατεταμένης (Bozikas et al., 2005) ή επιλεκτικής προσοχής (Ferrier, Stanton, Kelly

& Scott, 1999, Hawkins et al., 1997), όμως παρουσιάζουν χαμηλή επίδοση σε

δοκιμασίες εκτελεστικών λειτουργιών (Ferrier et al., 1999, Hawkins et al, 1997).

Επίσης οι νορμοθυμικοί ασθενείς παρουσιάζουν ελλείματα σε δοκιμασίες λεκτικής

μνήμης (Atre-Vaidya, Taylor, Seindenberg, Reed, Perrine & Glick-Oberwise, 1998,

Ferrer et al., 1999), ενώ εδώ αντιφατικά παραμένουν τα ευρήματα σχετικά με το

έλλειμα της οπτικής μνήμης (Coffman et al., Ferrier et al., 1999).( Kandias et al.

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



17

ΙωάνναΜυρογιάννη

2012).

Ορισμένες μελέτες έχουν διερευνήσει τη γνωστική λειτουργία κατά τη διάρκεια και

έπειτα από ένα οξύ επεισόδιο μανίας ή κατάθλιψης. Οι περισσότερες έχουν

καταγράψει βελτίωση στην γνωσιακή λειτουργία καθώς τα συμπτώματα υποχωρήσουν

(Henry GM et al. 1973, Donnelly EF et al 1982, Savard RJ et al 1980, Liu SK et al,

2002, McGrath J. et al, 1997), αλλά μερικές έχουν παρατηρήσει εμμένουσες ελλείψεις

σε συγκεκριμένες υπο-ομάδες ασθενών [π.χ. ηλικιωμένους ασθενείς (Savard RJ et al

1980)], ή σε συγκεκριμένα μέτρα [π.χ. εκτελεστικής και της μνήμης εργασίας (McGrath

J. et al, 1997, McGrath et al 2001)].

Οι Dhingra και Rabins (Dhingra U, Rabins PV. 1991) διαπίστωσαν ότι σχεδόν το ένα

τρίτο ενός μικρού δείγματος ηλικιωμένων ασθενών με διπολική διαταραχή έδειξε

σημαντική γνωστική επιδείνωση 5-7 χρόνια μετά την εισαγωγή τους λόγω μανιακού

επεισοδίου.

Τέλος, μια πιο πρόσφατη μελέτη διερεύνησε την σταθερότητα της γνωσιακής

λειτουργίας σε νορμοθυμικούς ασθενείς με διπολική διαταραχή (Balanza-Martinez V,

2005). Τρία χρόνια μετά την πρώτη αξιολόγηση, δεν υπήρχαν σημαντικές αλλαγές στις

νευροψυχολογικές λειτουργίες, εκτός από μια μικρή βελτίωση σε 1 από τα 13 μέτρα

που καταγράφηκαν (Wisconsin Card Sorting Test perseverative errors) και οι διπολικοί

ασθενείς εξακολούθησαν να εμφανίζουν ελλείμματα σε θέματα ελέγχου.

Η επιμονή και η επιδείνωση της γνωστικής εξασθένησης που αναφέρθηκαν σε αυτές

τις δύο τελευταίες μελέτες επιβεβαιώνουν εν μέρει την υπόθεση ότι γνωστική

δυσλειτουργία επιδεινώνεται κατά την πάροδο του χρόνου.( Robinson L.J and Ferrier

N.I 2006)

Συμπεράσματικα για τα γνωσιακά ελλείματα στην διπολική διαταραχή

Από την μελέτη των μέχρι στιγμής στοιχείων γεννάται το ερώτημα, ποια

χαρακτηριστικά των επεισοδίων και της νόσου γενικότερα σχετίζονται με την γνωσιακή

λειτουργία. Καθώς υπάρχουν πιθανοί παράγοντες που επηρεάζουν την γνωσιακή

λειτουργία που δεν έχουν διερευνηθεί σε βάθος όπως πιθανό ιστορικό ψυχωσικών

συμπτωμάτων, rapid-cycling και οικογενειακό ιστορικό ψυχωσικών ή συναισθηματικών

διαταραχών (Robinson L.J & Ferrier N.I 2006).

Η σημασία της μελέτης των γνωσιακών ελλειμάτων τόσο κατά το επεισόδιο

(καταθλιπτικό/μανιακό) τόσο και στην νορμοθυμία εντείνεται από το γεγονός ότι μέχρι

στιγμής σχετικά μικρός αριθμός ερευνών έχουν μελετήσει την γνωσιακή λειτουργία

κατά την διάρκεια ή αμέσως μετά από ένα καταθλιπτικό ή μανιακό επεισόδιο και

υπάρχει ανάγκη για περισσότερες μελέτες που να παρακολουθούν τούς ασθενείς από

αρχικό στάδιο νόσου, καταγράφοντας τα επιμέρους επεισόδια της νόσου, την

νοσηλεία και την φαρμακευτική αγωγή τους. (Robinson L.J & Ferrier N.I 2006) αλλά

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



18

ΙωάνναΜυρογιάννη

και τα υπολειπόμενα ελλείματα κατά την νορμοθυμία.

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



19

ΙωάνναΜυρογιάννη

ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ/ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ

ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ

Η παρούσα μελέτη χωρίζεται σε δυο μέρη:

Α. Την διερεύνηση της διακύμανσης της διάθεσης ασθενών με διπολική διαταραχή

κατά την διάρκεια ενός επεισοδίου με στόχο την προσπάθεια ανίχνευσης πιθανών

παραγόντων που μπορεί να την επηρεάζουν (ηλικία, φύλο, ώρα της ημέρας κ.α)

καθώς και την μελέτη του ρόλου της θεραπείας στην διακύμανση αυτή.

Β. την διερεύνηση της γνωσιακής λειτουργικότητας ασθενών με διπολική διαταραχή με

στόχο να επιχειρήσουμε να ελέγξουμε τα εξής:

1.κατά πόσο υπάρχει απόκλιση των γνωσιακών δυνατοτήτων ατόμων με διπολική

διαταραχή, κατά την διάρκεια ενός επεισοδίου σε σχέση με τους μη πάσχοντες.

2. κατά πόσο υπάρχει απόκλιση των γνωσιακών δυνατοτήτων ατόμων με διπολική

διαταραχή, μετά την παρέλευση ενός επεισοδίου σε σχέση με τους μη πάσχοντες.

3. κατά πόσο υπάρχει απόκλιση των γνωσιακών δυνατοτήτων ατόμων με διπολική

διαταραχή κατά την διάρκεια και αμέσως μετά από ένα επεισόδιο.

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



20

ΙωάνναΜυρογιάννη

ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ.

Συμμετέχοντες (πληθυσμός της μελέτης)

Α. Για την κλινική διερεύνηση της διακύμανσης της διάθεσης:

Μελετήθηκαν ασθενείς με διάγνωση διπολικής διαταραχής που νοσηλεύτηκαν στην

Κλινική Κουρέτα Α’ του Αιγινητείου νοσοκομείου κατά το διάστημα Νοέμβριος 2015-

Νοέμβριος 2016.

Συγκεκριμένα συμμετείχαν 15 ασθενείς, 6 άνδρες και 9 γυναίκες με μέσο όρο ηλικίας

44 έτη.

Ο μέσος όρος της διάρκειας νοσηλείας είναι 30 ημέρες με ελάχιστη διάρκεια 15 ημέρες

και μέγιστη 57 ημέρες.

Συμπεριελήφθησαν ασθενείς που νοσηλεύονταν είτε με καταθλιπτικό είτε με μανιακό

τρέχον επεισόδιο (11 καταθλιπτικό και 4 μανιακό).

Β. Για την διερεύνηση των γνωσιακών ελλειμάτων σε φάση νορμοθυμίας:

Μελετήθηκαν 7 από τους ανωτέρω ασθενεις.2 άνδρες και 5 γυναίκες με μέσο όρο

ηλικίας 44 έτη.

Ο μέσος όρος της διάρκειας νοσηλείας είναι 29 ημέρες με ελάχιστη διάρκεια 15 ημέρες

και μέγιστη 57 ημέρες. Από το υποσύνολο αυτό των ασθενών 5 νοσηλευόντουσαν για

καταθλιπτικό επεισόδιο και 2 για μανιακό.

Τα αποτελέσματα που αντλήθηκαν από την μελέτη των ασθενών αυτών συγκρίθηκαν

με τα αποτελέσματα 7 αντίστοιχων υγειών ατόμων (control group) αντίστοιχης ηλικίας,

φίλου και εκπαίδευσης.

Μέσα συλλογής δεδομένων.

Μέσα συλλογής δεδομένων για μελέτη διακύμανσης διάθεσης:

Για το 1ο μέρος της μελέτης που αφορά την διακύμανση της διάθεσής των ασθενών

κατά την νοσηλεία τους πραγματοποιήθηκε παρακολούθηση των ασθενών σε

καθημερινή βάση, πρωί και απόγευμα, καθ’ όλη την διάρκεια της νοσηλείας τους.

Καθώς αντικείμενο της μελέτης μας είναι η ημερήσια διακύμανση της διάθεσης

επιλέξαμε να πραγματοποιούμε μετρήσεις στους ασθενείς που παρακολουθούσαμε

δύο φορές την ημέρα, καθημερινά. Η μία μέτρηση λάμβανε χώρα κατά τις πρωινές

ώρες και η δεύτερη τις απογευματινές. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρούμε να

διερευνήσουμε εάν υπήρχαν σημαντικές διαφορές/ αποκλείσεις ανάμεσα στις πρωινές

και απογευματινές μετρήσεις της ίδιας ημέρας και κατ’ επέκταση στην διάθεση των

ασθενών το πρωί σε σχέση με το απόγευμα.

Χρησιμοποιήθηκαν για κάθε ημερήσια μέτρηση οι εξής ψυχομετρικές κλίμακες:

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



21

ΙωάνναΜυρογιάννη

1. Η κλίμακα Brief Psychiatric Rating Scale (BPRS) (Overall J E & Gorham D R,

1962)- δις ημερησίως για όλους τους ασθενείς.

2. Η κλίμακα Hamilton Depression Rating Scale (HAMD), η έκδοση με τα 18

λήμματα (Hamilton, 1960)-δις ημερησίως για τους ασθενείς που νοσηλεύονταν

σε καταθλιπτική φάση, είτε για ασθενείς που εμφάνισαν επεισόδιο με μεικτά

χαρακτηριστικά είτε παρουσίασαν switch κατά την νοσηλεία τους.

3. Η κλίμακα Young mania rating scale (YMRS) (Young RC et al. 1978)- δις

ημερησίως για τους ασθενείς που νοσηλεύονταν σε μανιακή φάση, είτε για

ασθενείς που εμφάνισαν επεισόδιο με μεικτά χαρακτηριστικά είτε παρουσίασαν

switch κατά την νοσηλεία τους.

4. Αυτό-αξιολόγηση της διάθεσης από τον ίδιο τον ασθενή σε κλίμακα 1-10- δις

ημερησίως για όλους τους ασθενείς.

Επιπλέον για κάθε ασθενή διερευνήθηκε το κατά πόσο το τρέχον επεισόδιο πληρούσε

τα στοιχεία μικτού επεισοδίου με βάση τα κριτήρια που ορίζει το DSM V, καθώς και

κατά πόσο παρουσίασε switch κατά την διάρκεια της νοσηλείας.

Επίσης για όλους τους ασθενείς καταγράφαμε καθημερινά την φαρμακευτική αγωγή

που λάμβαναν καθώς και τις πιθανές αλλαγές που πραγματοποιούνταν σε αυτήν κατά

την διάρκεια της παραμονής τους στην κλινική.

Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, η κλίμακα BPRS καθώς και η αυτό-αξιολόγηση της

διάθεσης καταγράφηκαν για όλους τους ασθενείς, 15 στο σύνολο.

Η κλίμακα Hamilton χρησιμοποιήθηκε για τους ασθενείς που νοσηλεύθηκαν με

καταθλιπτικό επεισόδιο (11 ασθενείς) αλλά και για τους ασθενείς που νοσηλεύθηκαν με

μανιακό επεισόδιο το οποίο θεωρήσαμε, σύμφωνα με τα κριτήρια του DSM-V, ότι

παρουσίαζε μικτά χαρακτηριστικά (1 ασθενής). Επιπλέον χρησιμοποιήθηκε και για

τους ασθενείς που παρουσίασαν switch κατά την διάρκεια της παρούσας νοσηλείας

τους (1 ασθενής).

Αντιστοίχως η κλίμακα YMRS χρησιμοποιήθηκε για τους ασθενείς που νοσηλεύθηκαν

με μανιακό επεισόδιο(4 ασθενείς) αλλά και για τους ασθενείς που νοσηλεύθηκαν με

καταθλιπτικό επεισόδιο το οποίο θεωρήσαμε, σύμφωνα με τα κριτήρια του DSM-V, ότι

παρουσίαζε μικτά χαρακτηριστικά( 4 ασθενείς). Επιπλέον χρησιμοποιήθηκε και για

τους ασθενείς που παρουσίασαν switch κατά την διάρκεια της παρούσας νοσηλείας

τους (1 ασθενής).

Brief Psychiatric Rating Scale BPRS

((Overall J E & Gorham D R, 1962)(δις ημερισίως για κάθε ασθενή

BPRS: Η κλίμακα BPRS είναι μια από τις παλαιότερες και πιο ευρέως

χρησιμοποιούμενες κλίμακες για την ψυχιατρική αξιολόγηση και δημοσιεύθηκε για

πρώτη φορά το 1962 ενώ μεταφράστηκε στα ελληνικά από τους Paneras, A., &

Crawford, J. R to 2004. Δημιουργήθηκε με στόχο την περιεκτική περιγραφή των

κύριων συμπτωμάτων ψυχιατρικών ασθενών και την μέτρηση της αλλαγής των

συμπτωμάτων τους μετά από φαρμακευτική αγωγή ή άλλη παρέμβαση.

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



22

ΙωάνναΜυρογιάννη

Αποτελεί ένα πρακτικό, σύντομο και εύχρηστο εργαλείο εκτίμησης που μπορεί να

ενσωματωθεί στην κλινική ρουτίνα και που συμπληρώνεται και βαθμολογείται γρήγορα

και εύκολα. Γενικά έχει χρησιμοποιηθεί σε πολλές μελέτες ασθενών με ποικίλες

ψυχιατρικές διαταραχές και χρησιμοποιείται συχνότερα από άλλες παρόμοιες κλίμακες

με συνεχώς αυξανόμενη δημοτικότητα (bowling 1995, Nicholson, Chapman & Neufeld,

1995, Paneras, A., & Crawford, J. R, 2004).

Επιτρέπει την καταγραφή της σοβαρότητας 18 σημείων και συμπτωμάτων

ψυχοπαθολογίας με βάση την κλινική συνέντευξη του ψυχιατρικού ασθενούς. (Overall

J E & Gorham D R, 1962, Paneras, A., & Crawford, J. R, 2004) Τα λήμματα

αξιολογούνται με αυξανόμενη βαρύτητα από το 1 έως το 7 (1= ανύπαρκτο, 2= πολύ

ελαφρύ, 3= ελαφρύ, 4= μέτριο, 5= μετρίως βαρύ, 6=βαρύ, 7= εξαιρετικά βαρύ).

Κατ’ επέκταση, όσο μεγαλύτερη είναι η συνολική βαθμολόγηση της κλίμακας BPRS

τόσο πιο έντονα είναι τα συμπτώματα του ασθενούς ενώ η μείωση στην συνολική

βαθμολόγηση της κλίμακας υποδηλώνει υποχώρηση των ενεργών συμπτωμάτων

ψυχοπαθολογίας. (η κλίμακα παρατίθεται στο παράτημα του παρόντος συγγράμματος)

Kλίμακα Hamilton Depression Rating Scale (HAMD)

(Hamilton, 1960)- δις ημερησίως για τους ασθενείς που νοσηλεύονταν σε καταθλιπτική

φάση, είτε για ασθενείς που εμφάνισαν επεισόδιο με μεικτά χαρακτηριστικά είτε

παρουσίασαν switch κατά την νοσηλεία τους.

Η κλίμακα κατάθλιψης του Hamilton είναι η ευρύτερα χρησιμοποιούμενη κλίμακα

μέτρησης της βαρύτητας της κατάθλιψης παγκοσμίως. (Φερεντίνος, Β.Π et al,2003)

Αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο στην εκτίμηση του «βαθμού» της κατάθλιψης του

ασθενούς πριν, κατά την διάρκεια και μετά την θεραπεία.( (Hamilton, M, 1960))

. Από την εποχή της αρχικής της δημοσίευσης, το 1960, έχουν δημοσιευθεί και

χρησιμοποιούνται πολλές εκδοχές της κλίμακας. Ενώ μετάφρασή της κλίμακας (της

εκδοχής της με τα 24 λήμματα) στα ελληνικά έχει γίνει από τον Β.Αλεβίζο το 1981.(Π.Π.

Φερεντίνος et al 2003)

Στην παρούσα μελέτη χρησιμοποιήθηκε η εκδοχή της κλίμακας που περιλαμβάνει 17

λήμματα και απαιτούνται περί τα 15-20 λεπτά για την πραγματοποίηση της

συνέντευξης και την συμπλήρωση της.

Από τα λήμματα της κλίμακας 6 βαθμολογούνται ανάλογα με την βαρύτητα των

συμπτωμάτων από 0= απουσία έως 4= εξαιρετικά βαρύ, ενώ 9 βαθμολογούνται από

το 0 έως το 2 (η κλίμακα παρατίθεται στο παράτημα του παρόντος συγγράμματος).

Αναλόγως προκύπτει το σύνολο από όλα τα λήμματα το οποίο χαρακτηρίζει την

βαρύτητα των καταθλιπτικών συμπτωμάτων ως εξής:

0-7= Νορμοθυμία

8-13 = ¨Ήπια κατάθλιψη

14-18 = Μέτρια κατάθλιψη

19-22 = Βαριά κατάθλιψη

≥23 = Πολύ βαριά κατάθλιψη.

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



23

ΙωάνναΜυρογιάννη

(Hamilton, M, 1960)

Young mania rating scale (YMRS)

(Young RC et al. 1978)- δις ημερησίως για τους ασθενείς που νοσηλεύονταν σε

μανιακή φάση, είτε για ασθενείς που εμφάνισαν επεισόδιο με μεικτά χαρακτηριστικά είτε

παρουσίασαν switch κατά την νοσηλεία τους

Η YMRS είναι μια κλίμακα 11 λημμάτων που έχει σχεδιαστεί για να αξιολογήσει τη

σοβαρότητα των μανιακών συμπτωμάτων. (Young RC et al, 1978)

Δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1978 από τους Young RC et al.

Αποτελεί την «gold standard” κλίμακα για την αξιολόγηση των μανιακών

συμπτωμάτων και χρησιμοποιείται ευρέως τόσο σε κλινικό όσο και σε ερευνητικό

επίπεδο. Οι πληροφορίες για την συμπλήρωση της κλίμακας συλλέγονται τόσο από τις

υποκειμενικές δηλώσεις του ασθενούς για τα συμπτώματά του όσο και από την κλινική

παρατήρηση του εξεταστή κατά την διάρκεια της συνέντευξης.

Η κλίμακα είναι κατάλληλη τόσο για την αξιολόγηση της σοβαρότητας των μανιακών

συμπτωμάτων,

Όσο και για την εκτίμηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία σε ασθενείς με διπολική

διαταραχή τύπου Ι ή ΙΙ.

Όπως και η HAM-D τα λήμματα αξιολογούν τα συμπτώματα ανάλογα με την βαρύτητά

τους από το πιο ήπιο στο πιο έντονο. 4 από αυτά δέχονται βαθμολογία από το 0 έως

το 8 ενώ τα υπόλοιπα 5 από το 0 έως το 4. Όσο χαμηλότερο είναι το προκειπτον

σύνολο τόσο ηπιότερη είναι η μανιακή συμπτωματολογία. Ενδεικτικά, ένα σύνολο

μικρότερο του 12 υποδεικνύει πιθανή υποχώρηση των συμπτωμάτων σε έναν ασθενή

με μανία.

Υπόδειγμα της κλίμακας παρατίθεται στο παράρτημα του παρόντος συγγράμματος.

(Young RC et al, 1978)

Αυτο-αξιολόγηση της διάθεσης από τον ίδιο τον ασθενή σε κλίμακα 1-10.

Για περεταίρω αξιολόγηση της διάθεσης και της διακύμανσης της διάθεσης των

ασθενών, πέρα από τις μετρήσεις που λαμβάναμε δις ημερησίως από τις ανωτέρω

κλίμακες ζητούσαμε από τους ίδιους τους ασθενείς να μας δηλώσουν πως αξιολογούν

οι ίδιοι την διάθεσή τους την συγκεκριμένη στιγμή της ημέρας. Αναφέραμε ότι ως 1=

ορίζεται η «χειρότερη» διάθεση και 10= η καλύτερη και ο ασθενής καλούταν να

βαθμολογήσει την διάθεσή του με βάση αυτήν την κλίμακα.

Αυτή η προσέγγιση μας βοήθησε, εκτός από το να έχουμε ένα μέτρο για το πως

αξιολογεί ο ίδιος ο ασθενής την κατάσταση του, στο να μελετήσουμε κατά πόσο η

υποκειμενική αίσθηση του ασθενούς συνέπιπτε ή όχι με τις αντίστοιχες μετρήσεις που

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



24

ΙωάνναΜυρογιάννη

λαμβάναμε από τις 3 ανωτέρω κλίμακες (BPRS,HAM-D,YMRS).

Μέσα συλλογής δεδομένων για μελέτη των γνωσιακών ελλειμάτων των

ασθενών σε φάση νορμοθυμίας:

Για το 2ο μέρος της μελέτης που αφορά την διερεύνηση υπολειμματικών γνωσιακών

ελλειμάτων των ασθενών σε φάση νορμοθυμίας πραγματοποιήθηκε η διενέργεια 2

δοκιμασιών στους ασθενείς με την χρήση του συστήματος CANTAB ((Cambridge

Neuropsychological Test Automated Battery).

Το σύστημα CANTAB περιέχει μια πληθώρα δοκιμασιών για την αξιολόγηση των

γνωσιακών λειτουργιών.

Για την παρούσα μελέτη χρησιμοποιήσαμε δύο από αυτές τις δοκιμασίες (tests):

1. To “Motor screening”, (MOT).

Πρόκειται για μια δοκιμασία διάρκειας 3 λεπτών που έχει στόχο την ανίχνευση

δυσκολιών στην κατανόηση, την κίνηση και την όραση.

2. Το “Stop Signal Task”, (SST)

Πρόκειται για μια δοκιμασία διάρκειας έως 20 λεπτών που αποτελεί ένα μέτρο

της ικανότητας του ατόμου να αναστέλλει μία αντίδραση.

Αναλυτικότερα:

MOT (Motor Screening)

Το Motor Screening test (MOT) είναι μια διαδικασία εξοικείωσης που έχει σχεδιαστεί

για να εισάγει τον εξεταζόμενο στον ηλεκτρονικό υπολογιστή και την οθόνη αφής που

χρησιμοποιείται. Πρέπει πάντοτε να χορηγείται στην αρχή της συνεδρίας. Παράλληλα

στοχεύει στην ανίχνευση δυσκολιών του υποκειμένου σχετικών με:

Την όραση

Την κίνηση

Την κατανόηση.

Ενώ εξασφαλίζει ότι μπορεί να ακολουθήσει απλές οδηγίες.

Η δοκιμασία πιο αναλυτικά:

Μια ακολουθία από σχήματα «Χ» εμφανίζεται σε διαφορετικά σημεία της οθόνης(

όπως απεικονίζεται στο κατωτέρω σχήμα).

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



25

ΙωάνναΜυρογιάννη

Figure 3-1 The Motor Screening test (MOT)

Μετά από επίδειξη από τον εξεταστή για τον σωστό τρόπο χρήσης της οθόνης σε

αυτήν την δοκιμασία, με την χρήση του δείκτη του δεξιού χεριού για τους δεξιόχειρες

και του αριστερού για τους αριστερόχειρες, ο εξεταζόμενος πρέπει να ακουμπάνε το

κέντρο του «χ» που εμφανίζεται στην οθόνη κάθε φορά.

Η συγκεκριμένη δοκιμασία δίνει 2 μετρήσεις αποτελεσμάτων (μεταβλητές):

MOT Mean latency (καθυστέρηση αντίδρασης)

Το μέτρο της «καθυστέρησης αντίδρασης» ορίζεται ως ο χρόνος που χρειάζεται το

υποκείμενο να αγγίξει το «χ» αφού εμφανιστεί. Ο αριθμητικός μέσος ( mean)

υπολογίζεται από τις «καθυστερήσεις αντίδρασης» σε 10 «χ» που εμφανίστηκαν για τα

οποία το υποκείμενο αντέδρασε επιτυχώς. Η καθυστέρηση αντίδρασης μετράται σε

milliseconds.

MOT Mean error (σφάλμα)

Αυτή η μεταβλητή αποτελεί μέτρο της ακρίβειας του τρόπου που ο ασθενής αγγίζει τα

«χ» που εμφανίζονται. Μετράει την μέση απόσταση ανάμεσα στο κέντρο του «χ» και

του σημείου που το υποκείμενο άγγιξε την οθόνη, για «χ» για τα οποία το υποκείμενο

ανταποκρίθηκε επιτυχώς. Η απόσταση μετριέται σε pixel units.

SST (Stop Signal Task)

Το SST είναι μία δοκιμασία αναστολής αντίδρασης με την χρήση προειδοποίησης από

ένα ηχητικό σήμα. Η δοκιμασία αυτή παρέχει ένα μέτρο της ικανότητας του ατόμου να

αναστείλει μία αντίδραση.

Η δοκιμασία πιο αναλυτικά:

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



26

ΙωάνναΜυρογιάννη

Figure 22-1 The SST task screen

Η οθόνη της συγκεκριμένης δοκιμασίας εμφανίζει ένα λευκό δακτύλιο, που έχει ως

στόχο να ενεργοποιήσει τον εξεταζόμενο και έπειτα ένα οπτικό ερέθισμα εμφανίζεται

μέσα στον δακτύλιο με σταθερή καθυστέρηση 500 ms, το οποίο αποτελείται από ένα

βέλος που δείχνει είτε προς τα αριστερά είτε προς τα δεξιά.

Η δοκιμασία αποτελείται από δύο μέρη.

Στο πρώτο μέρος το υποκείμενο εξοικειώνεται με το press pad που χρησιμοποιείται

για αυτό το τέστ ( αποτελείται από 2 πλήκτρα), και του γνωστοποιείται ότι πρέπει να

πιέζει το αριστερό πλήκτρο όταν βλέπει το βέλος στην οθόνη να δείχνει προς τα

αριστερά και το δεξί πλήκτρο όταν βλέπει το βέλος να δείχνει προς τα δεξιά. Ακολουθεί

μια υπο-δοκιμασία με 16 δοκιμές ώστε ο εξεταζόμενος να εξασκηθεί.

Στο δεύτερο μέρος του τεστ ζητείται από το υποκείμενο να συνεχίσει να πιέζει τα

αντίστοιχα πλήκτρα όταν εμφανίζονται τα βέλη, όπως έκανε και προηγουμένως, όμως

όταν ακούει ένα ηχητικό σήμα ( beep) θα πρέπει να αναστέλλει την αντίδρασή του και

να μην πατάει κάποιο πλήκτρο. Υπάρχουν 5 τέτοιες υπο δοκιμασίες, κάθε μία με 64

δοκιμές. Κάθε υπό δοκιμασία περιέχει 12 «go trials» όπου τα βέλη που εμφανίζονται

δεν ακολουθούνται από ηχητικό σήμα και 4 «stop trials» όπου τα βέλη που

εμφανίζονται ακολουθούνται από ηχητικό σήμα για αναστολή της αντίδρασης. Το

ηχητικό σήμα ακούγεται με μια χρονοκαθυστέρηση σε σχέση με την εμφάνιση του

βέλους και η περίοδος αυτή ονομάζεται «stop signal delay» (SSD).

Figure 22-2 The SST feedback screen at the end of the first assessed block

Μετά το πέρας της κάθε υπό δοκιμασίας παρουσιάζεται ένα γράφημα που αναπαριστά

την ταχύτητα αντίδρασης του εξεταζόμενου και ένα μήνυμα που υπενθυμίζει στον

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



27

ΙωάνναΜυρογιάννη

εξεταζόμενο να αντιδρά όσο πιο γρήγορα γίνεται σταματώντας κάθε φορά που ακούει

το ηχητικό σήμα.

Figure 22-3 The SST feedback screen at the end of the fifth assessed block

Η δοκιμασία SST μας παρέχει 5 μετρήσεις αποτελεσμάτων ( μεταβλητές).

SST Direction errors (σφάλμα φοράς)

Κάθε δοκιμή όπου το υποκείμενο πιέζει το λάθος πλήκτρο ( δεξί αντί για αριστερό και

αντιστρόφως) υπολογίζεται ως direction error.

SST Proportion of successful stops (ποσοστό επιτυχημένων αναστολών)

Το ποσοστό των επιτυχημένων αναστολών(το πόσες φορές το υποκείμενο ανέστειλε

την αντίδρασή του επιτυχώς διαιρεμένο με τον συνολικό αριθμό των ηχητικών

σημάτων αναστολής που ακούστηκαν). Στην συγκεκριμένη μελέτη έχουμε επιλέξει για

αυτό το μέτρο να υπολογίζονται οι επιτυχημένες αναστολές από τις τελευταίες υπό

δοκιμασίες (last half).

SST RT on GO trials

Αυτό το μέτρο υποδηλώνει την ταχύτητα αντίδρασης στις δοκιμές που δεν

ακολουθούνται από ηχητικό τόνο για αναστολή.

SST SSD (50%)

Το μέτρο αυτό αφορά τις χρονικές περιόδους SSD «stop signal delay» στις οποίες το

υποκείμενο ήταν σε θέση να σταματήσει κατά το 50% του χρόνου. Αυτό, υπολογίζεται

ως ο αριθμητικός μέσος όρος των μετρούμενων SSD, ή χρόνου αντίδρασης σε

αποτυχημένες-αναστολές αντίδρασης, εάν υπήρχαν.

Στην συγκεκριμένη μελέτη έχουμε επιλέξει αυτό το μέτρο να υπολογίζεται από τις

τελευταίες υπό δοκιμασίες του τέστ (last half).

Μεγαλύτερες τιμές αυτής της μεταβλητής υποδηλώνουν ότι ακόμα και όταν το ηχητικό

σήμα ακούγεται με μεγαλύτερη καθυστέρηση το υποκείμενο επιτύγχανε να αναστείλει

την αντίδρασή του.

SST SSRT

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



28

ΙωάνναΜυρογιάννη

Το μέτρο SST SSRT (Stop Signal Reaction Time) είναι μια εκτίμηση της χρονικής

περιόδου ανάμεσα στο ερέθισμα δράσης (go stimulus) δηλαδή το βέλος και στο

ερέθισμα για αναστολή αντίδρασης (stop stimulus) δηλαδή το ηχητικό σήμα κατά την

οποία το υποκείμενο μπόρεσε να αναστείλει την αντίδρασή του επιτυχώς στο 50% των

δοκιμασιών.

Το μέτρο αυτό υπολογίζεται από 2 άλλα μέτρα του τεστ, το SST RT on GO trials

Και το SST SSD (50%).όπως και προηγουμένως, στην συγκεκριμένη μελέτη έχουμε

επιλέξει αυτό το μέτρο να υπολογίζεται από τις τελευταίες υπό δοκιμασίες του τεστ (last

half). (Cambridge Cognition Ltd, CANTAB Manual 3.0.0, 2006)

Διαχείριση δεδομένων

Όλα τα δεδομένα που συλλέχθηκαν, τόσο για το πρώτο όσο και για το δεύτερο μέρος

της παρούσας μελέτης είναι απόρρητα και χρησιμοποιούνται μόνο για ερευνητικούς και

ιατρικούς λόγους. Τα αρχεία της μελέτης φυλάσσονται σε προστατευμένο χώρο.

Η συμμετοχή των ασθενών στην παρούσα μελέτη ήταν οικειοθελής μετά από

λεπτομερή ενημέρωσή τους ενώ κάθε ασθενής είχε το δικαίωμα να διακόψει την

συμμετοχή του στην διαδικασία εάν το επιθυμούσε.

Στατιστική ανάλυση

Οι μέσες τιμές (mean) και οι τυπικές αποκλίσεις (Standard Deviation=SD

χρησιμοποιήθηκαν για την περιγραφή των ποσοτικών μεταβλητών. Οι απόλυτες (Ν)

και οι σχετικές (%) συχνότητες χρησιμοποιήθηκαν για την περιγραφή των ποιοτικών

μεταβλητών. Για τη σύγκριση αναλογιών χρησιμοποιήθηκε το Pearson’s χ2 test. Για τη

σύγκριση ποσοτικών μεταβλητών μεταξύ δυο ομάδων χρησιμοποιήθηκε το Student’s t-

test. Για τη σύγκριση των παραγόντων μεταξύ των μετρήσεων κατά την εισαγωγή και

κατά την έξοδο χρησιμοποιήθηκε το paired t-test. Η μεταβολή των μετρήσεων των

ασθενών στο χρόνο παρακολούθησης λαμβάνοντας υπόψη το χρόνο και διάφορους

άλλους παράγοντες ελέγχθηκε με τη χρήση μεικτών γραμμικών μοντέλων (linear mixed

models) από τα οποία προέκυψαν συντελεστές εξάρτησης (β) και τα τυπικά σφάλματά

τους (standard errors=SE). Ελέγχθηκε και η αλληλεπίδραση χρόνου και εκάστοτε

παράγοντα. Τα επίπεδα σημαντικότητας είναι αμφίπλευρα και η στατιστική

σημαντικότητα τέθηκε στο 0,05. Για την ανάλυση χρησιμοποιήθηκε το στατιστικό

πρόγραμμα STATISTICA 10.0.1011.0.2

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



29

ΙωάνναΜυρογιάννη

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Το δείγμα αποτελείται από 15 ασθενείς με μέση ηλικία τα 43,8 έτη (SD=12,3 έτη). Στον

πίνακα που ακολουθεί δίνονται δημογραφικά στοιχεία καθώς και στοιχεία που αφορούν

στην νόσο των ασθενών.

Ν %

Ηλικία, μέση τιμή (SD) 43,8 (12,3)

Εκπαιδευτικά έτη, μέση τιμή (SD) 12,6 (2,8)

Ηλικία έναρξης νόσου, μέση τιμή (SD) 28,7 (9,5)

Φύλο Άντρες 6 40,0

Γυναίκες 9 60,0

Διάρκεια νοσηλείας (ημέρες), μέση τιμή

(SD) 29,9 (12,3)

Πρώτο επεισόδιο Όχι 11 73,3

Ναι 4 26,7

Παρόν επεισόδιο Κατάθλιψης 11 73,3

Μανίας 4 26,7

Switch κατά τη

νοσηλεία

Όχι 14 93,3

Ναι 1 6,7

Επεισόδιο με

μεικτά στοιχεία

Όχι 10 66,7

Ναι 5 33,3

Καταθλιπτικό

επεισόδιο με μεικτά 4 27

Μανιακό επεισόδιο με

μεικτά 1 7

Νορμοθυμία κατά

το εξιτήριο

Όχι 1 6,7

Ναι 14 93,3

Αντικαταθληπτικά Όχι 9 60,0

Ναι 6 40,0

Ρυθμιστικά

Όχι 9 60,0

Ναι 6 40,0

Λίθιο, Όχι 12 80,0

Λίθιο, Ναι 3 20,0

Αντιψυχωσικά Όχι 3 20,0

Ναι 12 80,0

Αγχολυτικά Όχι 9 60,0

Ναι 6 40,0

Αντιεπιληπτικά Όχι 3 20,0

Ναι 12 80,0

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



30

ΙωάνναΜυρογιάννη

Το 60,0% των ασθενών ήταν γυναίκες. Η μέση διάρκεια εκπαίδευσης ήταν τα 12,6 έτη

(SD=2,8 έτη). Ακόμα, η μέση ηλικία έναρξης νόσου ήταν τα 28,7 έτη (SD=9,5 έτη) και η

μέση διάρκεια νοσηλείας ήταν 29,9 ημέρες (SD=12,3 ημέρες). Για το 26,7% η παρούσα

νοσηλεία αποτελούσε το πρώτο επεισόδιο και το ίδιο ποσοστό βρισκόταν σε μανία στο

παρόν επεισόδιο. Αλλαγή πολικότητας του επεισοδίου (switch) κατά την νοσηλεία

παρατηρήθηκε στο 6,7% των ασθενών ενώ το 33,3% των ασθενών είχε επεισόδιο με

μεικτά χαρακτηριστικά σύμφωνα με τα κριτήρια του DSM V. Η πλειοψηφία των ασθενών

ήταν σε νορμοθυμία κατά το εξιτήριο με το ποσοστό να είναι 93,3%. Αναφορικά με τα

φάρμακα, το 40,0% των ασθενών έλαβε κατά την νοσηλεία αντικαταθλιπτικά και

αγχολυτικά, 40% ρυθμιστικά εκ των οποίων το 50% λάμβανε λίθιο, ενώ στο 80,0%

χορηγούνταν αντιψυχωσικά και αντιεπιληπτικά.

Στο ακόλουθο γράφημα περιγράφεται η ηλικία έναρξης της νόσου στο δείγμα μας, πότε

δηλαδή οι ασθενείς εμφάνισαν το πρώτο επεισόδιο, από το ιστορικό τους:

Στο γράφημα που ακολουθεί δίνονται τα φάρμακα που έλαβαν οι ασθενείς κατά την

παρούσα νοσηλεία τους.

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



31

ΙωάνναΜυρογιάννη

Η πολικότητα του παρόντος επεισοδίου, του κάθε ασθενούς περιγράφεται και στο

ακόλουθο γράφημα:

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



32

ΙωάνναΜυρογιάννη

Στον ακόλουθο πίνακα παρατίθενται οι μετρήσεις που λάβαμε για κάθε ψυχομετρική

κλίμακα κατά την πρώτη μέτρηση των ασθενών (κατά την έναρξη δηλαδή της

νοσηλείας και καταγραφής τους).

Mea

n SD Minimum

Maximu

HAM-D 13,7 4,9 7,0 20,0

YMRS 11,1 7,2 3,0 23,0

BPRS 37,5 8,1 25,0 48,0

Αυτό-

αξιολόγηση

(1-10)

4,8 3,2 1,0 9,0

Στον ακόλουθο πίνακα παρατίθενται οι μετρήσεις που λάβαμε για κάθε ψυχομετρική

κλίμακα κατά την τελευταία μέτρηση των ασθενών (κατά το εξιτήριο).

Mea

n SD Minimum

Maximu

HAM-D 5,8 1,8 2,0 8,0

YMRS 5,3 2,0 3,0 8,0

BPRS 25,5 2,4 22,0 30,0

Αυτό-

αξιολόγηση

(1-10)

6,3 2,2 1,0 9,0

Στο ακόλουθογράφημα περιγράφεται η κλίμακα Hamilton κατά την εισαγωγή και το

εξιτήριο:

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



33

ΙωάνναΜυρογιάννη

Στο ακόλουθογράφημα περιγράφεται η κλίμακα YMRS κατά την εισαγωγή και το

εξιτήριο:

Στο ακόλουθογράφημα περιγράφεται η κλίμακα BPRS κατά την εισαγωγή και το

εξιτήριο:

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



34

ΙωάνναΜυρογιάννη

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



35

ΙωάνναΜυρογιάννη

Στο ακόλουθο γράφημα περιγράφεται η κλίμακα αυτο-αξιολόγησης της διάθεσης κατά

την εισαγωγή και το εξιτήριο:

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



36

ΙωάνναΜυρογιάννη

Κλίμακα κατάθλιψης Hamilton (HAM-D).

Η κλίμακα Hamilton χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια νοσηλείας 12 ασθενών. Στον

πίνακα που ακολουθεί δίνονται τα αποτελέσματα από τα μεικτά γραμμικά μοντέλα

έχοντας σαν εξαρτημένη μεταβλητή την κλίμακα Hamilton και σαν εξαρτημένες το χρόνο,

διάφορα δημογραφικά στοιχεία, τα φάρμακα που έπαιρναν και τις αλληλεπιδράσεις του

χρόνου με τον εκάστοτε παράγοντα.

Hamilton β* SE** P

Χρόνος -0,22 0,06 <0,001

Μέτρηση

Πρωί 0,00+

Απόγευμα 0,06 0,35 0,865

Αλληλεπίδραση

χρόνος*μέτρηση 0,00 0,02 0,992

Φύλο

Άντρες 0,00

Γυναίκες -4,15 3,28 0,205

Αλληλεπίδραση χρόνος*φύλο -0,04 0,13 0,781

Ηλικία

<=48 0,00

>48 4,62 3,15 0,142

Αλληλεπίδραση χρόνος*ηλικία -0,35 0,06 <0,001

Αντικαταθληπτικά

Όχι 0,00

Ναι -0,06 3,53 0,987

Αλληλεπίδραση

χρόνος*Αντικαταθληπτικά -0,05 0,13 0,712

Ρυθμιστικά

Όχι 0,00

Ναι -0,12 3,58 0,974

Αλληλεπίδραση

χρόνος*Ρυθμιστικά 0,03 0,13 0,827

Αντιψυχωσικά

Όχι 0,00

Ναι -5,25 3,72 0,159

Αλληλεπίδραση

χρόνος*Αντιψυχωσικά 0,07 0,14 0,604

Αγχολυτικά

Όχι 0,00

Ναι -4,14 3,34 0,215

Αλληλεπίδραση

χρόνος*Αγχολυτικά 0,07 0,13 0,591

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



37

ΙωάνναΜυρογιάννη

Αντιεπιληπτικά

Όχι 0,00

Ναι 0,84 4,07 0,836

Αλληλεπίδραση

χρόνος*Αντιεπιληπτικά 0,08 0,14 0,565

Λίθιο

Όχι 0,00

Ναι 5,40 3,70 0,145

Αλληλεπίδραση χρόνος*Λίθιο 0,00 0,15 0,981

*συντελεστής εξάρτησης **τυπικό σφάλμα συντελεστή εξάρτησης +υποδηλώνει

κατηγορία αναφοράς

Υπήρξε σημαντική μείωση συνολικά κατά τη διάρκεια νοσηλείας στη βαθμολογία της

κλίμακας Hamilton, υποδηλώνοντας σημαντική μείωση των καταθλιπτικών

συμπτωμάτων των ασθενών. Επίσης, βρέθηκε να διαφέρει σημαντικά η μείωση στη

βαθμολογία της κλίμακας ανάλογα με την ηλικία των ασθενών. Συγκεκριμένα, οι

ασθενείς που ήταν κάτω των 48 ετών είχαν σημαντικά μεγαλύτερη μείωση, σε σύγκριση

με τους ασθενείς που ήταν άνω των 48 ετών.

Στο γράφημα που ακολουθεί δίνoνται οι προβλεπόμενες τιμές για τη μείωση στη

βαθμολογία της κλίμακας Hamilton κατά τη διάρκεια της νοσηλείας των ασθενών.

0 5 10 15

Linear prediction, fixed portion HAM-D

0 7 14 21 28 35 42 49 56

Day of hospitalization

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



38

ΙωάνναΜυρογιάννη

Στο γράφημα που ακολουθεί δίνoνται οι προβλεπόμενες τιμές για τη μείωση στη

βαθμολογία της κλίμακας Hamilton ανάλογα με την ηλικία των ασθενών.

Στο γράφημα που ακολουθεί δίνoνται οι προβλεπόμενες τιμές για τη μείωση στη

βαθμολογία της κλίμακας Hamilton των ασθενών ανάλογα με το αν έγινε μέτρηση το

πρωί ή το απόγευμα. Όπου, στο παρόν δείγμα δεν παρατηρήθηκε σημαντική διαφορά

στις μετρήσεις της κλίμακας αυτής ανάμεσα στις πρωινές και τις απογευματινές ώρες.

0 5 10 15

Linear prediction, fixed portion HAM-D

0 7 14 21 28 35 42 49 56

Day of hospitalization

Morning Evening

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



39

ΙωάνναΜυρογιάννη

Κλίμακα μανίας (YMRS).

Η κλίμακα YMRS μετρήθηκε κατά τη διάρκεια νοσηλείας σε 9 ασθενείς. Στον πίνακα που

ακολουθεί δίνονται τα αποτελέσματα από τα μεικτά γραμμικά μοντέλα έχοντας σαν

εξαρτημένη μεταβλητή την κλίμακα YMRS και σαν εξαρτημένες το χρόνο, διάφορα

δημογραφικά στοιχεία, τα φάρμακα που έπαιρναν και τις αλληλεπιδράσεις του χρόνου

με τον εκάστοτε παράγοντα.

YMRS β* SE** P

Χρόνος -0,23 0,11 0,031

Μέτρηση

Πρωί 0,00+

Απόγευμα -0,52 0,56 0,355

Αλληλεπίδραση

χρόνος*μέτρηση 0,02 0,03 0,591

Φύλο

Άντρες 0,00

Γυναίκες 8,01 3,85 0,037

Αλληλεπίδραση χρόνος*φύλο -0,30 0,36 0,402

Ηλικία

<=48 0,00

>48 4,20 4,90 0,391

Αλληλεπίδραση χρόνος*ηλικία -0,28 0,38 0,461

Αντικαταθληπτικά

Όχι 0,00

Ναι -7,40 5,15 0,151

Αλληλεπίδραση

χρόνος*Αντικαταθληπτικά 0,25 0,44 0,575

Ρυθμιστικά

Όχι 0,00

Ναι 4,55 4,61 0,324

Αλληλεπίδραση

χρόνος*Ρυθμιστικά -0,40 0,35 0,245

Αντιψυχωσικά

Όχι 0,00

Ναι 9,21 6,90 0,182

Αλληλεπίδραση

χρόνος*Αντιψυχωσικά -0,39 0,57 0,495

Αγχολυτικά

Όχι 0,00

Ναι 1,53 4,87 0,753

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



40

ΙωάνναΜυρογιάννη

Αλληλεπίδραση

χρόνος*Αγχολυτικά 0,06 0,38 0,879

Αντιεπιληπτικά

Όχι 0,00

Ναι 3,98 7,57 0,599

Αλληλεπίδραση

χρόνος*Αντιεπιληπτικά -0,15 0,59 0,798

Λίθιο

Όχι 0,00

Ναι -6,54 5,27 0,215

Αλληλεπίδραση χρόνος*Λίθιο 0,73 0,35 0,037

*συντελεστής εξάρτησης **τυπικό σφάλμα συντελεστή εξάρτησης +υποδηλώνει κατηγορία αναφοράς

Παρατηρήθηκε σημαντική μείωση συνολικά κατά τη διάρκεια νοσηλείας στη βαθμολογία

της κλίμακας YMRS, των ασθενών. Επίσης, βρέθηκε ότι κατά την εισαγωγή οι γυναίκες

είχαν σημαντικά υψηλότερη βαθμολογία, σε σύγκριση με τους άντρες. Ακόμα, βρέθηκε

να διαφέρει σημαντικά η μεταβολή στη βαθμολογία της κλίμακας YMRS, ανάλογα με το

αν χορηγήθηκε στους ασθενείς λίθιο. Συγκεκριμένα, οι ασθενείς που δεν έλαβαν λίθιο

είχαν πιο απότομη μεταβολή στην κλίμακα αυτή (β=-0,35, SE=0,16, p=0,024) ενώ στους

ασθενείς που έλαβαν λίθιο αν και επίσης μειωνόταν η βαθμολογία της κλίμακας κατά την

διάκρεια της νοσηλείας τους η μεταβολή αυτή δεν ήταν τόσο απότομη αλλά πιο βραδεία

και σταδιακή(β=0,33, SE=0,37, p=0,364).

Στο γράφημα που ακολουθεί δίνoνται οι προβλεπόμενες τιμές για τη μεταβολή στη

βαθμολογία της κλίμακας YMRS κατά τη διάρκεια της νοσηλείας.

0 2 4 6 8 10

Linear prediction, fixed portion YMRS

0 7 14 21 28 35 42 49 56

Day of hospitalization

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



41

ΙωάνναΜυρογιάννη

Στο γράφημα που ακολουθεί δίνoνται οι προβλεπόμενες τιμές για τη στη βαθμολογία της

κλίμακας YMRS ανάλογα με το αν χορηγήθηκε λίθιο στους ασθενείς.

Στο γράφημα που ακολουθεί δίνoνται οι προβλεπόμενες τιμές για τη μεταβολή στη

βαθμολογία μανίας ανάλογα με το αν έγινε η μέτρηση το πρωί ή το απόγευμα. Όπου,

στο παρόν δείγμα δεν παρατηρήθηκε σημαντική διαφορά στις μετρήσεις της κλίμακας

αυτής ανάμεσα στις πρωινές και τις απογευματινές ώρες.

-10 010 20 30

Linear prediction, fixed portion YMRS

0 7 14 21 28 35 42 49 56

Day of hospitalization

No lithium Lithium

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



42

ΙωάνναΜυρογιάννη

0 2 4 6 8 10

Linear prediction, fixed portion YMRS

0 7 14 21 28 35 42 49 56

Day of hospitalization

Morning Evening

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



43

ΙωάνναΜυρογιάννη

Κλίμακα Brief Psychiatric Rating Scale (BPRS).

Η κλίμακα BPRS μετρήθηκε κατά τη διάρκεια νοσηλείας σε όλους τους ασθενείς. Στον

πίνακα που ακολουθεί δίνονται τα αποτελέσματα από τα μεικτά γραμμικά μοντέλα

έχοντας σαν εξαρτημένη μεταβλητή την κλίμακα BPRS και σαν εξαρτημένες το χρόνο,

διάφορα δημογραφικά στοιχεία, τα φάρμακα που έπαιρναν και τις αλληλεπιδράσεις του

χρόνου με τον εκάστοτε παράγοντα.

BPRS β* SE** P

Χρόνος -0,40 0,12 0,001

Μέτρηση

Πρωί 0,00+

Απόγευμα -0,41 0,53 0,441

Αλληλεπίδραση χρόνος*μέτρηση 0,02 0,02 0,389

Φύλο

Άντρες 0,00

Γυναίκες -3,39 3,34 0,309

Αλληλεπίδραση χρόνος*φύλο -0,16 0,24 0,497

Ηλικία

<=48 0,00

>48 6,52 2,89 0,024

Αλληλεπίδραση χρόνος*ηλικία -0,49 0,20 0,013

Αντικαταθληπτικά

Όχι 0,00

Ναι 0,40 3,48 0,908

Αλληλεπίδραση

χρόνος*Αντικαταθληπτικά 0,09 0,25 0,719

Ρυθμιστικά

Όχι 0,00

Ναι 2,15 3,43 0,531

Αλληλεπίδραση χρόνος*Ρυθμιστικά -0,31 0,23 0,182

Αντιψυχωσικά

Όχι 0,00

Ναι -5,88 3,92 0,134

Αλληλεπίδραση χρόνος*Αντιψυχωσικά 0,11 0,30 0,703

Αγχολυτικά

Όχι 0,00

Ναι -1,62 3,45 0,638

Αλληλεπίδραση χρόνος*Αγχολυτικά -0,10 0,25 0,682

Αντιεπιληπτικά

Όχι 0,00

Ναι -1,03 4,25 0,809

Αλληλεπίδραση χρόνος*Αντιεπιληπτικά 0,18 0,30 0,550

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



44

ΙωάνναΜυρογιάννη

Λίθιο

Όχι 0,00

Ναι 0,72 4,24 0,864

Αλληλεπίδραση χρόνος*Λίθιο 0,39 0,28 0,164

*συντελεστής εξάρτησης **τυπικό σφάλμα συντελεστή εξάρτησης +υποδηλώνει κατηγορία αναφοράς

Υπήρξε σημαντική μείωση συνολικά κατά τη διάρκεια νοσηλείας στη βαθμολογία της

κλίμακας BPRS, υποδηλώνοντας σημαντική υποχώρηση των συμπτωμάτων των

ασθενών. Επίσης, κατά την εισαγωγή οι ασθενείς που ήταν άνω των 48 ετών είχαν

σημαντικά υψηλότερη βαθμολογία, δηλαδή εντονότερα συμπτώματα, σε σύγκριση με

τους ασθενείς που ήταν κάτω από 48 ετών. Βρέθηκε να διαφέρει σημαντικά η μείωση

στη βαθμολογία της κλίμακας BPRS ανάλογα με την ηλικία των ασθενών. Συγκεκριμένα,

οι ασθενείς που ήταν άνω των 48 ετών είχαν σημαντικά μικρότερη μείωση, σε σύγκριση

με τους ασθενείς που ήταν κάτω των 48 ετών.

Στο γράφημα που ακολουθεί δίνoνται οι προβλεπόμενες τιμές για τη μείωση στη

βαθμολογία της κλίμακας BPRS κατά τη διάρκεια της νοσηλείας των ασθενών.

15 20 25 30 35

Linear prediction, fixed portion BPRS

0 7 14 21 28 35 42 49 56

Day of hospitalization

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



45

ΙωάνναΜυρογιάννη

Στο γράφημα που ακολουθεί δίνoνται οι προβλεπόμενες τιμές για τη μείωση σ στη

βαθμολογία της κλίμακας BPRS ανάλογα με την ηλικία των ασθενών.

Στο γράφημα που ακολουθεί δίνoνται οι προβλεπόμενες τιμές για τη μεταβολή στη

βαθμολογία διάθεσης ανάλογα με το αν έγινε η μέτρηση το πρωί ή το απόγευμα. Όπου,

στο παρόν δείγμα δεν παρατηρήθηκε σημαντική διαφορά στις μετρήσεις της κλίμακας

αυτής ανάμεσα στις πρωινές και τις απογευματινές ώρες.

15 20 25 30 35

Linear prediction, fixed portion BPPS

0 7 14 21 28 35 42 49 56

Day of hospitalization

Morning Evening

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



46

ΙωάνναΜυρογιάννη

Κλίμακα αυτό-αξιολόγησης της διάθεσης

Η κλίμακα αυτό-αξιολόγησης της διάθεσης μετρήθηκε κατά τη διάρκεια νοσηλείας σε

όλους τους ασθενείς. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνονται τα αποτελέσματα από τα

μεικτά γραμμικά μοντέλα έχοντας σαν εξαρτημένη μεταβλητή την κλίμακα διάθεσης και

σαν εξαρτημένες το χρόνο, διάφορα δημογραφικά στοιχεία, τα φάρμακα που έπαιρναν

και τις αλληλεπιδράσεις του χρόνου με τον εκάστοτε παράγοντα.

Mood β* SE** P

Χρόνος 0,06 0,03 0,041

Μέτρηση

Πρωί 0,00+

Απόγευμα 0,24 0,10 0,018

Αλληλεπίδραση

χρόνος*μέτρηση -0,01 0,01 0,242

Φύλο

Άντρες 0,00

Γυναίκες 1,56 1,66 0,347

Αλληλεπίδραση χρόνος*φύλο 0,06 0,06 0,348

Ηλικία

<=48 0,00

>48 -2,41 1,55 0,120

Αλληλεπίδραση χρόνος*ηλικία 0,07 0,06 0,224

Αντικαταθληπτικά

Όχι 0,00

Ναι -2,45 1,57 0,120

Αλληλεπίδραση

χρόνος*Αντικαταθληπτικά -0,01 0,06 0,943

Ρυθμιστικά

Όχι 0,00

Ναι 0,70 1,70 0,680

Αλληλεπίδραση

χρόνος*Ρυθμιστικά 0,03 0,06 0,630

Αντιψυχωσικά

Όχι 0,00

Ναι 1,19 2,07 0,567

Αλληλεπίδραση

χρόνος*Αντιψυχωσικά -0,02 0,08 0,765

Αγχολυτικά

Όχι 0,00

Ναι 0,10 1,71 0,953

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



47

ΙωάνναΜυρογιάννη

Αλληλεπίδραση

χρόνος*Αγχολυτικά 0,09 0,06 0,122

Αντιεπιληπτικά

Όχι 0,00

Ναι 0,51 2,09 0,808

Αλληλεπίδραση

χρόνος*Αντιεπιληπτικά 0,02 0,08 0,827

Λίθιο

Όχι 0,00

Ναι -1,55 2,06 0,452

Αλληλεπίδραση χρόνος*Λίθιο -0,01 0,08 0,924

*συντελεστής εξάρτησης **τυπικό σφάλμα συντελεστή εξάρτησης +υποδηλώνει

κατηγορία αναφοράς

Υπήρξε σημαντική αύξηση συνολικά κατά τη διάρκεια νοσηλείας στη βαθμολογία

διάθεσης, υποδηλώνοντας σημαντική υποκειμενική βελτίωση της διάθεσης των

ασθενών. Επίσης, κατά την εισαγωγή η διάθεση των ασθενών το απόγευμα ήταν

σημαντικά καλύτερη σε σύγκριση με την πρωινή τους, αλλά στην συνολική διάρκεια

νοσηλείας η βελτίωση ήταν ίδια ανεξαρτήτως πρωινής ή απογευματινής μέτρησης. Δεν

βρέθηκε να διαφέρει σημαντικά η αύξηση στη βαθμολογία διάθεσης ανάλογα με τα

διάφορα στοιχεία του παραπάνω πίνακα.

Στο γράφημα που ακολουθεί δίνoνται οι προβλεπόμενες τιμές για την αύξηση στη

βαθμολογία αυτοαξιολόγησης της διάθεσης των ασθενών κατά τη διάρκεια νοσηλείας.

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



48

ΙωάνναΜυρογιάννη

Στο γράφημα που ακολουθεί δίνoνται οι προβλεπόμενες τιμές για την μεταβολή στη

βαθμολογία αυτο-αξιολόγησης της διάθεσης ανάλογα με το αν έγινε η μέτρηση το πρωί

ή το απόγευμα.

Στον πίνακα που ακολουθεί δίνονται τα αποτελέσματα από τα μεικτά γραμμικά μοντέλα

έχοντας σαν εξαρτημένη μεταβλητή την κλίμακα αυτοαξιολόγησης της διάθεσης και σαν

εξαρτημένες τις υπόλοιπες κλίμακες της μελέτης.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Linear prediction, fixed portion Mood

0 7 14 21 28 35 42 49 56

Day of hospitalization

5 6 7 8 9

Linear prediction, fixed portion Mood

0 7 14 21 28 35 42 49 56

Day of hospitalization

Morning Evening

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



49

ΙωάνναΜυρογιάννη

β* SE** P

HAM-

D -0,05 0,01 <0,001

YMPS -0,04 0,01 0,043

BPPS -0,06 0,01 <0,001

*συντελεστής εξάρτησης **τυπικό σφάλμα συντελεστή εξάρτησης

Υπήρξε σημαντική αρνητική συσχέτιση της κλίμακας αυτό-αξιολόγησης της διάθεσης με

την κλίμακα HAM-D, την κλίμακα YMRS και με την κλίμακα BPRS.

Στο ακόλουθο γράφημα παρουσιάζεται η σχέση της HAM-D με την κλίμακα αυτό-

αξιολόγησης της διάθεσης :

Στο ακόλουθο γράφημα παρουσιάζεται η σχέση της BPRS με την κλίμακα αυτο-

αξιολόγησης της διάθεσης :

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



50

ΙωάνναΜυρογιάννη

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



51

ΙωάνναΜυρογιάννη

Mελέτη των γνωσιακών ελλειμάτων με την χρήση του συστήματος

CANTAB

Για την διερεύνηση των γνωσιακών ελλειμάτων σε φάση νορμοθυμίας μελετήθηκαν 7

ασθενείς από το ευρύτερο δείγμα των 15 ασθενών που έχουμε για το 1ο μέρος της

μελέτης (διακύμανση διάθεσης). 2 άνδρες και 5 γυναίκες με μέσο όρο ηλικίας 44 έτη.

Ο μέσος όρος της διάρκειας νοσηλείας είναι 29 ημέρες με ελάχιστη διάρκεια 15 ημέρες

και μέγιστη 57 ημέρες. Από το υποσύνολο αυτό των ασθενών 5 νοσηλευόντουσαν για

καταθλιπτικό επεισόδιο και 2 για μανιακό.

Ο κατωτέρω πίνακας παρουσιάζει τα γενικά χαρακτηριστικά του υπο-δείγματος αυτού:

Πλήθος 7

‘Άρρενες 2

Θήλεις 5

Ελάχιστη Ηλικία 18

Μέγιστη ηλικία 63

Μ.Ο ηλικίας 44

Ελάχιστα έτη εκπαίδευσης 6

Μέγιστα έτη εκπαίδευσης 16

Μ.Ο ετών εκπαίδευσης 11

Ασθενείς με 1ο επεισόδιο 2

Μέση ηλικία πρώτου επεισοδίου 29

Τρέχον επεισόδιο καταθλιπτικό 5

Τρέχον επεισόδιο μανιακό 2

Εμφάνισαν switch κατά την νοσηλεία 0

Το επεισόδιο παρουσίαζε μικτά

χαρακτηριστικά (mixed features)

Ελάχιστη διάρκεια νοσηλείας 15

Μέγιστη διάρκεια νοσηλείας 57

Μ.Ο διάρκειας νοσηλείας 29

Τα στοιχεία που συλλέχθηκαν για τους ασθενείς αυτούς συγκρίθηκαν με στοιχεία από 7

υγιή άτομα.

Στον πίνακα που ακολουθεί δίνονται το φύλο και η ηλικία για τις δύο ομάδες.

Ομάδα

Ασθενείς Ελέγχου

Ν % Ν % P

Ηλικία, μέση τιμή

(SD) 43,6 (15,9) 43,1 (14,2) 0,958*

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



52

ΙωάνναΜυρογιάννη

Φύλο Γυναίκες 5 71,4 5 71,4 1,000**

Άντρες 2 28,6 2 28,6

*Student’s t-test **Pearson’s x2 test

Το ποσοστό αντρών και γυναικών ήταν ίδιο στις δύο ομάδες. Επίσης, η ηλικία των

ατόμων ήταν παρόμοια στις δύο ομάδες.

Στον πίνακα που ακολουθεί δίνονται οι μετρήσεις των ατόμων της ομάδας ελέγχου

καθώς και των ασθενών (κατά την εισαγωγή και κατά το εξιτήριο).

Ομάδα ελέγχου Ασθενείς

(εισαγωγή)

Ασθενείς

(εξιτήριο) P* P** P***

Μέση

τιμή SD Μέση

τιμή SD

MOT Mean error 10,5 2,0 13,6 3,4 15,4 2,3 0,045 0,001 0,336

MOT Mean latency 765,2 163,2 1215,8 365,5 840,1 88,4 0,012 0,307 0,023

SST Direction errors

on stop and go trials 1,14 1,86 1,29 1,50 3,00 2,94 0,877 0,184 0,158

SST Direction errors

on stop trials 0,14 0,38 0,14 0,38 0,57 0,79 1,000 0,218 0,289

SST Direction errors

on go trials 1,00 1,53 1,14 1,21 2,43 2,51 0,850 0,222 0,188

SST Proportion of

successful stops

(last half)

0,63 0,13 0,54 0,11 0,55 0,12 0,209 0,248 0,892

SST Median correct

RT on GO trials 603,5 138,7 520,2 115,1 539,2 186,4 0,245 0,478 0,698

SST Mean correct

RT on GO trials 631,1 144,0 575,5 135,8 568,5 183,8 0,471 0,491 0,868

SST Median

incorrect RT on GO

trials

325,2 44,5 325,4 131,7 351,8 94,8 0,998 0,677 0,846

SST Mean incorrect

RT on GO trials 337,9 66,0 347,5 158,8 469,2 220,7 0,927 0,374 0,484

SST SSD (50%)

(last half) 443,6 128,1 329,5 68,3 368,2 140,5 0,050 0,315 0,467

SST SSRT (last half) 173,9 59,8 190,7 73,4 171,0 61,8 0,648 0,929 0,148

*Student’s t-test μεταξύ ομάδας ελέγχου και ασθενών κατά την εισαγωγή **Student’s t-

test μεταξύ ομάδας ελέγχου και ασθενών κατά την έξοδο ***Paired t-test μεταξύ

μέτρησης κατά την εισαγωγή και κατά την έξοδο

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



53

ΙωάνναΜυρογιάννη

Οι ασθενείς κατά την εισαγωγή είχαν σημαντικά υψηλότερες τιμές στο MOT Mean

latency σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Επίσης, οι ασθενείς κατά την έξοδο καθώς

και οι ασθενείς κατά την εισαγωγή είχαν σημαντικά υψηλότερες τιμές στο MOT Mean

error σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Οι τιμές του MOT Mean latency μειώθηκαν

σημαντικά στους ασθενείς από την εισαγωγή τους μέχρι την έξοδό τους.

Οι ασθενείς κατά την εισαγωγή είχαν σημαντικά χαμηλότερες τιμές στο SST SSD (50%)

(last half) σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Στα υπόλοιπα στοιχεία του παραπάνω

πίνακα δεν βρέθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ ασθενών και ομάδας ελέγχου, ούτε

μεταξύ εισαγωγής και εξόδου.

Στο γράφημα που ακολουθεί δίνονται οι τιμές του MOT Mean error στην ομάδα ελέγχου

και στην ομάδα ασθενών (κατά την εισαγωγή και κατά την έξοδο).

Στο γράφημα που ακολουθεί δίνονται οι τιμές του MOT Mean latency στην ομάδα

ελέγχου και στην ομάδα ασθενών (κατά την εισαγωγή και κατά την έξοδο).

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



54

ΙωάνναΜυρογιάννη

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



55

ΙωάνναΜυρογιάννη

ΣΥΖΗΤΗΣΗ

Γενικές παρατηρήσεις:

1. Το 30% περίπου του δείγματος νοσηλεύθηκε, στην παρούσα νοσηλεία, για το 1ο

επεισόδιο της νόσου.

2. Επίσης το 30% περίπου του δείγματος μας νοσηλεύθηκε για μανιακό επεισόδιο

και το 70% για καταθλιπτικό.

3. Το 33% των ασθενών μας εμφάνισε επεισόδιο με μικτά χαρακτηριστικά (είτε

καταθλιπτικό είτε μανιακό), δηλαδή ένα αρκετά μεγάλο μέρος του δείγματος μας.

4. Σχεδόν το σύνολο των ασθενών μας εξήλθαν από το νοσοκομείο νορμοθυμικοί.

Το ποσοστό αγγίζει το 93,3% που υποδηλώνει ότι από τους 15 ασθενείς μόνο 1

δεν ήταν σε νορμοθυμία κατά το εξιτήριο. Κατ’ επέκταση, η νοσηλεία και η

επιλεγμένη κατά περίπτωση θεραπεία οδήγησε σε υποχώρηση των

συμπτωμάτων στο σύνολο των ασθενών, σε σημαντική βελτίωση της κατάστασής

τους και σε υποχώρηση του επεισοδίου το οποίο τους οδήγησε στην νοσηλεία.

5. Η πλειονότητα των ασθενών μας εμφάνισε το πρώτο επεισόδιο της νόσου πριν

από την ηλικία των 30 ετών κάτι που επίσης συνάδει με την διεθνή βιβλιογραφία.

6. Γενικά, κατά την εξέλιξη της μελέτης παρατηρήσαμε ότι η αυτό-αξιολόγηση της

διάθεσης από τους ίδιους τους ασθενείς, το δηλαδή να δηλώνουν στον εξεταστή

2 φορές την μέρα πως αξιολογούν την διάθεσή τους από το 1 έως το 10 ήταν κάτι

που οι ασθενείς σχεδόν στο σύνολό τους αντιμετώπισαν πολύ θετικά.

Δήλωναν ότι τους βοηθούσε στο να αξιολογούν καλύτερα το πως αισθάνονται

μέσα στην μέρα και από μέρα σε μέρα και να βλέπουν την πορεία της εξέλιξης

του επεισοδίου τους. Πολλές φορές μάλιστα οι ασθενείς αναφερόντουσαν σε

αυτήν την αυτό-αξιολόγηση πριν καν τους ζητηθεί από τον εξεταστή. Αυτή η αυτό-

αξιολόγηση της διάθεσής θα μπορούσε ενδεχομένως να αποτελεί ένα καθημερινό

εργαλείο της κλινικής πράξης το οποίο γίνεται καλά ανεκτό από τον ασθενή.

Προωθεί την αυτό-παρακολούθηση των ασθενών βοηθώντας τους έτσι να

αναγνωρίζουν καλύτερα τα συμπτώματά τους και ίσως να μπορούσε να συμβάλει

στην πρόληψη υποτροπών.

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



56

ΙωάνναΜυρογιάννη

Παρατηρήσεις σχετικά με την κλινική διερεύνηση της διακύμανσης της

διάθεσης (1ο μέρος της παρούσας μελέτης).

Α. Γενικότερη βελτίωση της κατάστασης των ασθενών κατά την πορεία της

νοσηλείας τους.

Κατά την διάρκεια της νοσηλείας των ασθενών παρατηρούμε γραμμική βελτίωση στην

διάθεσή τους και στην υποχώρηση των συμπτωμάτων τους τόσο με βάση τις μετρήσεις

του εξεταστή ( ψυχομετρικές κλίμακες BPRS, HAMD,YMRS) όσο και υποκειμενικά ( με

την κλίμακα αυτό-αξιολόγησης που τους χορηγείτο.

Τόσο η κλίμακα BPRS, που χρησιμοποιήθηκε στο σύνολο των ασθενών, όσο και οι

κλίμακες HAMD και YMRS που χρησιμοποιούνταν σε ένα μέρος των ασθενών ανάλογα

με την συμπτωματολογία τους (όπως έχουμε αναλύσει) παρουσιάζουν γραμμική μείωση

του score τους κατά την διάρκεια της νοσηλείας των ασθενών, υποδηλώνοντας έτσι την

υποχώρηση των συμπτωμάτων ψυχοπαθολογίας η σε σχέση με τον χρόνο.

Αντιστρόφως, η μελέτη των δεδομένων που συλλέξαμε για την αυτό-αξιολόγηση της

διάθεσης των ασθενών μας δείχνει ότι οι ασθενείς αξιολογούσαν την διάθεσή τους να

βελτιώνεται, πάλι γραμμικά, κατά την διάρκεια της θεραπείας τους.

Και για τις 3 ψυχομετρικές κλίμακες που χρησιμοποιήθηκαν, HAMD, YMRS και BPRS

φαίνεται μια στατιστικά σημαντική αρνητική συσχέτιση με την κλίμακα αυτό-αξιολόγησης

δείχνοντας δηλαδή ότι όσο υποχωρούσαν τα καταθλιπτικά ή μανιακά συμπτώματα και

βελτιωνόταν- με βάση τις κλίμακες του εξεταστή- η διάθεση των ασθενών τόσο καλύτερη

αξιολογούσαν και οι ίδιοι οι ασθενείς την διάθεσή τους.

Β. Παρατηρήσεις στην διακύμανση της διάθεσης των ασθενών σε σχέση με την

ηλικία τους:

Από τις βαθμολογίες τόσο της κλίμακας BPRS όσο και της κλίμακας HAMD διαφαίνεται

ότι οι ασθενείς που ήταν κάτω των 48 ετών παρουσίασαν μεγαλύτερη μείωση στις

βαθμολογίες δύο αυτών κλιμάκων. Η μεταβολή στους ασθενείς κάτω των 48 ετών ήταν

πιο άμεση (μεγαλύτερη κλίση στην γραμμική μείωση της βαθμολογίας και στις 2

κλίμακες) ενώ παράλληλα, ειδικά για την κλίμακα BPRS τα αρχικά scores (δηλαδή οι

μετρήσεις κατά την εισαγωγή) των ασθενών που ήταν άνω των 48 ετών ήταν υψηλότερα

σε σχέση με αυτά των ασθενών που ήταν κάτω των 48 ετών.

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



57

ΙωάνναΜυρογιάννη

Αυτή η παρατήρηση θα μπορούσε να υποδηλώνει σε έναν βαθμό ότι η νόσος, στους

νεότερους ασθενείς είναι λιγότερο «παγιωμένη» και τα συμπτώματά του εκάστοτε

επεισοδίου υποχωρούν πιο γρήγορα σε σχέση με ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας οι

οποίοι έχουν πιθανότατα στο ιστορικό τους και μεγαλύτερο συνολικό αριθμό επεισοδίων.

Γ. Παρατηρήσεις στην διακύμανση της διάθεσης των ασθενών σε σχέση με το

φύλο.

Όσον αφορά την κλίμακα YMRSπαρατηρήσαμε ότι κατά την εισαγωγή οι γυναίκες

εμφάνισαν αυξημένη βαθμολογία σε σχέση με τους άνδρες, σε βαθμό στατιστικά

σημαντικό, παρουσίαζαν δηλαδή εντονότερη μανιακή συμπτωματολογία κατά την

εισαγωγή τους σε σχέση με τους άνδρες ασθενείς.

Δ. Φαρμακευτική αγωγή και διακύμανση της διάθεσης.

Δεν παρατηρήθηκε κάποια στατιστικά σημαντική διαφορά σε σχέση με την διακύμανση

της διάθεσης και την υποχώρηση των συμπτωμάτων με βάση την αγωγή των ασθενών,

το εάν δηλαδή λάμβαναν αντικαταθλιπτικά, ρυθμιστικά, αντιψυχωσικά ή αγχολυτικά

φάρμακα κατά την νοσηλεία τους. Αυτό που αξίζει να αναφέρουμε σαν παρατήρηση είναι

ότι στα αποτελέσματα της κλίμακας YMRS φαίνεται ότι η μεταβολή της βαθμολογίας της

κλίμακας ήταν λιγότερο δραστική, λιγότερο «απότομη» στους ασθενείς που λάμβαναν

λίθιο σε σχέση με αυτούς που δεν λάμβαναν.

Διαφαίνεται έτσι ότι το λίθιο προκάλεσε λιγότερο απότομη μεταβολή την διάθεσης, σε

σχέση με άλλα φαρμακευτικά σχήματα. Λαμβάνοντας υπόψη μας ότι οι έντονες

διακυμάνσεις στην διάθεση κατά την διάρκεια ενός επεισοδίου θεωρείται ότι θα

μπορούσαν να αποτελούν έναν επιβαρυντικό παράγοντα στην εμφάνιση switch αυτή η

παρατήρηση σε σχέση με την δράση του λιθίου πιθανόν να αξίζει να διερευνηθεί

περεταίρω.

Ε. Διακύμανση της διάθεσης σε σχέση με πρωινή και απογευματινή μέτρηση

των ασθενών

Γενικά, από τα δεδομένα που συλλέξαμε, δεν προέκυψε κάποια στατιστικά σημαντικά

διαφορά στην διάθεση των ασθενών στις πρωινές σε σχέση με τις απογευματινές

μετρήσεις. Σε ατομικό επίπεδο κάποιοι ασθενείς είχαν ελαφρώς καλύτερη διάθεση τις

πρωινές και κάποιοι τις απογευματινές ώρες. Οι αποκλίσεις όμως δεν ήταν μεγάλες και

σε συλλογικό επίπεδο, στο σύνολο του δείγματος μας, δεν παρατηρήθηκε κάποια

διαφορά. Αυτό που αξίζει να αναφέρουμε είναι ότι στην αυτό- αξιολόγηση της διάθεσης

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



58

ΙωάνναΜυρογιάννη

κατά την εισαγωγή των ασθενών (πρώτες μετρήσεις) η διάθεσή τους ήταν καλύτερη το

απόγευμα σε σχέση με το πρωί. Κατά την πορεία της νοσηλείας όμως εξισώθηκε.

ΣΤ. Ασθενείς που εμφάνισαν μεταβολή της πολικότητας του επεισοδίου (switch)

κατά την νοσηλεία τους.

Από τους 15 ασθενείς που συμπεριλάβαμε στην μελέτη μας 1 εμφάνισε μεταβολή της

πολικότητας του επεισοδίου κατά την νοσηλεία του. Εισήχθη στην κλινική με

καταθλιπτικό επεισόδιο αντιμετωπίστηκε με αντιψυχωσικά, αντιεπιληπτικά και

αγχολυτικά. Κατά την διάρκεια της νοσηλείας παρατηρήθηκε μεταβολή της πολικότητας

του επεισοδίου του από καταθλιπτικό σε μανιακό. Του χορηγήθηκε λίθιο με πολύ καλά

αποτελέσματα στην υποχώρηση των συμπτωμάτων του ενώ ήταν σε νορμοθυμία κατά

το εξιτήριο.

Παρακάτω παρατείθενται δύο διαγράμματα από τις μετρήσεις που λάβαμε για την

συγκεκριμένη ασθενή, με τις κλίμακες HAM-D και YMRS.

1 3 5 7 9 111315171921232527293133

HAM‐D

ΗμέρεςΝοσηλείας

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



59

ΙωάνναΜυρογιάννη

Στα διαγραμματα φαίνεται ότι είχαμε αρχικά αυξημένες τιμές στην κλιμακα HAM-D οι

οποίες σταδιακά μειωνονταν, και χαμηλές τιμές στην κλίμακα YMRS μέχρι την 11η

ημέρα νοσηλείας. Την 11η ημέρα παρατειρούμε κατακόρυφη αυξηση στις τιμές της

YMRS, οπότε και παρατηρείσαμε την μεταβολή της πολικότητας του επεισοδίου.Οι τιμές

σε αυτήν την κλίμακα παρέμειναν υψηλές μεχρι την 22 ημέρα οπότε και σταδιακά

μειώθηκαν μεχρι το εξητήριο.

Παρατηρήσεις σχετικά με τα γνωσιακά ελλείματα των ασθενών σε φάση

νορμοθυμίας.

Α. Από την δοκιμασία ΜΟΤ

Από τα αποτελέσματα της δοκιμασίας ΜΟΤ προέκυψε ότι οι ασθενείς σε σχέση με το

control group είχαν κατά την εισαγωγή τους στο νοσοκομείο μειωμένη επίδοση, σε

βαθμό στατιστικά σημαντικό και στις 2 μεταβλητές της δοκιμασίας. Δηλαδή και οι

αντιδράσεις τους ήταν πιο αργές σε σχέση με τους αντίστοιχους μη πάσχοντες και

έκαναν και περισσότερα λάθη.

Οι ασθενείς κατά την εισαγωγή είχαν σημαντικά υψηλότερες τιμές στο MOT Mean

latency, δηλαδή πιο αργή αντίδραση σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Κατά το

εξιτήριο καθώς και κατά την εισαγωγή οι ασθενείς είχαν σημαντικά υψηλότερες τιμές

1 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23 25 27 29 31 33

YMRS

ΗμέρεςΝοσηλείας

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



60

ΙωάνναΜυρογιάννη

στα ποσοστά λαθών στην συγκεκριμένη δοκιμασία (MOT Mean error) σε σύγκριση με

την ομάδα ελέγχου. Οι τιμές του MOT Mean latency μειώθηκαν σημαντικά στους

ασθενείς από την εισαγωγή τους μέχρι την έξοδό τους. Δηλαδή η ταχύτητα αντίδρασής

τους αυξήθηκε χωρίς όμως να μειωθεί σημαντικά το ποσοστό των λαθών.

Β. Από την δοκιμασία SST

Από τα αποτελέσματα της δοκιμασίας SST προέκυψε στατιστικά σημαντική διαφορά

που αφορά την μεταβλητή SST SSD (50%). Η μεταβλητή αυτή αφορά τις χρονικές

περιόδους οι οποίες απαιτούνταν ώστε οι ασθενείς να σταματήσουν επιτυχώς στο 50%

του χρόνου. Μεγαλύτερες τιμές αυτής της μεταβλητής υποδηλώνουν όπως είπαμε ότι

ακόμα και όταν το ηχητικό σήμα ακούγονταν με μεγαλύτερη καθυστέρηση το υποκείμενο

επιτύγχανε να αναστείλει την αντίδρασή του. Όπως ήταν αναμενόμενο η ομάδα ελέγχου

είχε μεγαλύτερες τιμές σε αυτήν την μεταβλητή σε σχέση με τους ασθενείς.

Παρατηρήσαμε όμως ότι η απόκλιση ήταν στατιστικά σημαντική ανάμεσα στην ομάδα

ελέγχου και την μέτρηση των ασθενών κατά την εισαγωγή τους αλλά δεν ήταν στατιστικά

σημαντική κατά την μέτρηση των ασθενών στην νορμοθυμία (στο εξιτήριο). Αυτό θα

μπορούσε ίσως να υποδηλώνει μια βελτίωση στις επιδόσεις των ασθενών σε αυτήν την

δοκιμασία μετά την παρέλευση του επεισοδίου τους. Υπενθυμίζουμε ότι η συγκεκριμένη

δοκιμασία έχει ως στόχο να αξιολογήσει πιθανά ελλείματα που αφορούν την ικανότητα

του ατόμου να αναστέλλει μια αντίδραση.

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



61

ΙωάνναΜυρογιάννη

ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ.

1. Μεγαλύτερό μέγεθος δείγματος.

Πιθανότατα θα ήταν σκόπιμη η επέκταση της παρούσας μελέτης με την χρήση

μεγαλύτερου δείγματος. Το δείγμα που συλλέξαμε, αν και μας παρείχε κάποια

στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα είναι αρκετά περιορισμένο. Πιθανότατα με

την διεύρυνση του παρόντος δείγματος να μπορούσαμε να εξάγουμε πιο ασφαλή

συμπεράσματα αλλά και να υποδείξουμε και περισσότερες συσχετίσεις ανάμεσα

στις μετρούμενες μεταβλητές (πχ. διακύμανση της διάθεσης μέσα στην μέρα ή

ανάλογα με την ακολουθούμενη φαρμακευτική αγωγή).

2. Πιθανόν να είχε ενδιαφέρον να μελετήσουμε και επιμέρους στοιχεία από το

ιστορικό των ασθενών για διερεύνηση συσχετίσεων σχετικά με την διακύμανση

της διάθεσής τους. Για παράδειγμα ίσως θα ήταν σκόπιμο να μελετήσουμε την

διακύμανση της διάθεσης σε σχέση με το αν υπάρχει κάποιο οικογενειακό

ιστορικό συναισθηματικής διαταραχής.

3. Θα ήταν επίσης ενδιαφέρον να μελετήσουμε την διακύμανση της διάθεσης

ασθενών με διπολική διαταραχή οι οποίοι υποβλήθηκαν σε ECT για την

αντιμετώπιση του παρόντος επεισοδίου τους.

4. Όσον αφορά τα γνωσιακά ελλείματα των ασθενών με διπολική διαταραχή,

θεωρούμε ότι και εδώ θα ήταν σκόπιμο να έχουμε ένα αρκετά μεγαλύτερο δείγμα

ώστε να εξάγουμε περισσότερα και πιο ασφαλή συμπεράσματα και να μπορούμε

να διερευνύσουμε και πιθανά χαρακτηριστικά της νόσου που σχετίζονται με την

γνωσιακή λεθτουργία, όπως για παράδειγμα το οικογενιακό ιστορικό, η υπαρξη

μικτών επεισοδίων, πιθανό ιστορικό ψυχωσικών συμπτωμάτων, rapid-cycling

κ.α

5. Επιπλέον θα μπορούσαμε να εισάγουμε και μια τρίτη, follow up μέτρηση, μετά το

πέρας ενός εύλογου χρονικού διαστήματος από την νοσηλεία τους κατά την

διάρκεια του οποίου ήταν νορμοθυμικοί, καθώς οι δύο μετρήσεις που

πραγματοποιήσαμε ήταν αρκετά κοντά μεταξύ τους χρονικά.

6. Τέλος θα μπορούσαμε να διαχωρίσουμε τους ασθενείς που νοσηλεύθηκαν με

μανιακό από τους ασθενείς που νοσηλευθήκαν με καταθλιπτικό επεισόδιο και να

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



62

ΙωάνναΜυρογιάννη

μελετήσομε πιθανές διαφορές στην ποιότητα ή/και την ένταση των γνωσιακών

ελλειμάτων τους.

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



63

ΙωάνναΜυρογιάννη

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Akiskal HS, Maser JD, Zeller PJ, Endicott J, Coryell W, Keller M, Goodwin F. 1995

Switching from ‘unipolar’ to bipolar II. An 11-year prospective study of clinical and

temperamental predictors in 559 patients. Archives of General Psychiatry.

1995;52(2):114–123.

Akiskal HS.1994 The temperamental borders of affective disorders. Acta Psychiatrica.

Scandinavica. Supplementum. 1994;89(379):32–37.

Alloy LB, Abramson LY, Urosevic S, Walshaw PD, Nusslock R, Neeren AM. 2005 The

psychosocial context of bipolar disorder: Environmental, cognitive, and developmental

risk factors. [Review] Clinical Psychology Review. 2005;25(8):1043–1075.

American Psychiatric Association. 2013 Diagnostic and Statistical Manual of Mental

Disorders. 5th. Arlington, VA: American Psychiatric Association; 2013. [DSM-5]

Atre-Vaidya, N., Taylor, M., Seindenberg, M., Reed, R., Perrine, A., & Glick-Oberwise,

F. (1998). Cognitive deficits psychopathology and psychosocial functioning in bipolar

mood disorder. Neuropsychiatry, Neuropsychology and Behavioral Neurology, 11, 120-

126.

Balanza-Martinez V, Tabares-Seisdedos R, Selva-Vera G et al. 2005 Persistent

cognitive dysfunctions in bipolar I disorder and schizophrenic patients: a 3-year follow-

up study. Psychother Psychosom 2005; 74: 113–119.

Benazzi F. 2004, Inter-episode mood lability in mood disorders: residual symptom or

natural course of illness? Psychiatry and Clinical Neurosciences. 2004;58(5):480–486.

Bonsall MB, Wallace-Hadrill SMA, Geddes JR, Goodwin GM, Holmes EA. 2012,

Nonlinear time-series approaches in characterizing mood stability and mood instability

in bipolar disorder. Proc R Soc B: Biol Sci. 2012;279(1730):916–924. doi:

10.1098/rspb.2011.1246.

Bonsall MB, Wallace-Hadrill SMA, Geddes JR, Goodwin GM, Holmes EA.2012

Nonlinear time-series approaches in characterizing mood stability and mood instability

in bipolar disorder. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences.

2012;279(1730):916-924.

Bozikas V.P, Kosmidis M.H ,Tonia T ,Andreou C, Focas K ,Karavatos A (2007),

Impaired Perception of Affective Prosody in Remitted Patients With Bipolar Disorder,

The Journal of Neuropsychiatry Volume 19, Issue 4 pp.436-440

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



64

ΙωάνναΜυρογιάννη

Bozikas, V. P., ∞ndreou, C., Ciannakou, M., Tonia, Δ., Bozikas, V. P., Andreou,

C.,Giannakou, M., Tonia, T., Anezoulaki, D., Karavatos, A., Fokas, K., & Kosmidis, M.

H. (2005). Deficits in sustained attention in schizophrenia but not in bipolar disorder.

Schizophrenia Research, 78, 225-233.

Burdick, K. E., Goldberg, J. F., Harrow, M., Faull, R. N., & Malhotra, A. K. (2006).

Neurocognition as a stable endophenotype in bipolar disorder and schizophrenia.

Journal of Nervous and Mental Disease, 194, 255-260.

Cambridge Cognition Ltd, CANTAB Manual 3.0.0, 2006

Cavanagh J.T.O., Van Beck M., Muir W, Blackwood D.H.R,(2002) Case—control study

of neurocognitive function in euthymic patients with bipolar disorder: an association

with mania, The British Journal of Psychiatry, 180 (4) 320-326

Coffman, J. A., Bornstein, R.., Olson, S. C., Schwarzkopf, S. B., & Nasraπlah, Π..

(1990). Cognitive impairment and cerebral structure by MRI in bipolar disorder.

Biological Psychiatry, 27, 1188-1196.

Craighead W. E., Miklowitz D. J., Frank E., Vajk F. C. 2002. Psychosocial treatments

for bipolar disorder. In A guide to treatments that work (eds Nathan P. E., Gorman J.

M., editors. ), 2nd edn. New York, NY: Oxford University Press

Deckersbach T, Savage C.R, Reilly-Harrington N,Clark L, SachsG and Rauch S.L,

(2004) Episodic memory impairment in bipolar disorder and obsessive–compulsive

disorder: the role of memory strategies, Bipolar disorders 6: 233-244

Dhingra U, Rabins PV. 1991, Mania in the elderly: a 5–7 year follow-up. J Am Geriatr

Soc 1991; 39: 581–583

Donnelly EF, Murphy DL, Goodwin FK, Waldman IN. 1982, Intellectual function in

primary affective disorder. Br J Psychiatry 1982; 140: 633–636.

Ferrier I. N., Stanton, B. R., Kelly, T. P. & Scott, J. (1999). Neuropsychological function

in euthymic patients with bipolar disorder. British Journal of Psychiatry 175, 246–251.

Ferrier, Stanton, B. R., Kelly, T. P., & Scott, J. (1999). .europsychological function in

euthymic patients with bipolar disorder. British Journal of Psychiatry, 175, 246-251.

Geddes J. R., Burgess S., Hawton K., Jamison K., Goodwin G. M. 2004. Long-term

lithium therapy for bipolar disorder: systematic review and meta-analysis of

randomized controlled trials. Am. J. Psychiatry 161, 217–222

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



65

ΙωάνναΜυρογιάννη

Gelder M.G, Loper- Ibor J.J & Andreasen (2007),oxford, Σύγχρονη Ψυχιατρική

(Συντονισμός Ελλ. Έκδοση Σολδάτος Κ.) Αθήνα: Π.Χ Πασχαλίδης

Gelder M.G, Loper- Ibor J.J & Andreasen (2007),oxford, Σύγχρονη Ψυχιατρική (

Συντονισμός Ελλ. Έκδοση Σολδάτος Κ.) Αθήνα: Π.Χ Πασχαλίδης.

Goodwin G. M. 2003. Evidence-based guidelines for treating bipolar disorder:

recommendations from the British Association for Psychopharmacology. J.

Psychopharmacol. 17, 149–173

Goodwin G. M., Bowden C. L., Calabrese J. R., Heinz G., Kasper S., White R., Greene

P., Leadbetter R. 2004. A pooled analysis of 2 placebo-controlled 18-month trials of

lamotrigine and lithium maintenance in bipolar I disorder. J. Clin. Psychiatry 65, 432–

441

Goodwin GM, Holmes EA. 2009, Bipolar anxiety. Revista de Psiquiatria Y Salud

Mental. 2009;02(02):95–98.

Goodwin, F. & Jameson, K. R. (1990). Manic Depressive Illness.Oxford University

Press: New York

Goswami U, Sharma A, Khastigir U,Ferrier I.N,Young A.H, Gallagher P, Thompson

J.M, Moore P.B, (2006) Neuropsychological dysfunction, soft neurological signs and

social disability in euthymic patients with bipolar disorder. The British Journal of

Psychiatry, 188 (4) 366-373

Gottschalk A, Bauer MS, Whybrow PC. 1995 Evidence of chaotic mood variation in

bipolar disorder. Arch Gen Psychiatry. 1995;52(11):947–959.

Gottschalk A, Bauer MS, Whybrow PC. 1998 Low-dimensional chaos in bipolar

disorder? Arch Gen Psychiatry. 1998;55(3):275–276. doi: 10.1001/archpsyc.55.3.275.

Hamilton, M: A rating scale for depression, Journal of Neurology, Neurosurgery, and

Psychiatry 23:56-62, 1960))

Havermans R, Nicolson N, Berkhof J, Devries MW. 2010, Mood reactivity to daily

events in patients with remitted bipolar disorder. Psychiatry Research.

2010;179(1):47–52.

Havermans R, Nicolson NA, de Vries MW. 2007 Daily hassles, uplifts, and time use in

individuals with bipolar disorder in remission. Journal of Nervous and Mental Disease.

2007;195(9):745–751

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



66

ΙωάνναΜυρογιάννη

Hawkins, K. ., Hoffman, R. ∂., Quinlan, D. M., Rakfeldt, J., Docherty, N. M., & Sledge,

W. H. (1997). COgnition, negative symptoms, and diagnosis: ∞ comparison of

schizophrenic, bipolar, and control samples. Journal of ¡europsychiatry and Clinical

NeurÔscience, 9, 81-89.

Henry C., Van den Bulke D., Bellivier F., Roy I., Swendsen J., M'Baïlara K., Siever L.,

Leboyer M. 2008. Affective lability and affect intensity as core dimensions of bipolar

disorders during euthymic period. Psychiatry Res. 159, 1–6

Henry GM, Weingartner H, Murphy DL.1973, Influence of affective states and

psychoactive drugs on verbal learning and memory. Am J Psychiatry 1973; 130: 966–

971.

Holmes EA, Deeprose C, Fairburn CG, Wallace-Hadrill S, Bonsall MB, Geddes JR,

Goodwin GM. Mood stability versus mood instability in bipolar disorder: a possible role

for emotional mental imagery. Behav Res Ther. 2011;49(10):707–713.

Holmes EA, Geddes JR, Colom F, Goodwin GM. 2008, Mental imagery as an

emotional amplifier: Application to bipolar disorder. Behaviour Research and Therapy.

2008;46(12):1251–1258

Johnson SL, Cueller AK, Ruggero C, Winett-Perlman C, Goodnick P, White R. 2008,

Life Events as Predictors of Mania and Depression in Bipolar I Disorder. Journal of

Abnormal Psychology. 2008;117:268–277.

Judd, LL, Akiskal HS, Schettler PJ, Coryell W, Endicott J, Maser JD, Solomon DA,

Leon AC, Keller MB (2003) A prospective investigation of the natural history of the

long-term weekly symptomatic status of bipolar II disorder60(3): 261–269.

Kandias M & Giakoumaki S. G., 2012, Νευρογνωστικά ελλείματα στην σχιζοφρένεια

και την διπολική διαταραχή, ομοιότητες και διαφορές, Hellenic Journal of Psycology,

Vol. 9 (2012) pp45-61

Koutsoukos Ε, Angelopoulos Ε. 2014, Mood regulation in bipolar disorders viewed

through the pendulum dynamics concept, International Journal of Bipolar Disorders

2014, 2:9

Koutsoukos Ε., Angelopoulos Ε. International Journal of Bipolar Disorders, 2014 2:9

Krystal AD. 1998 Low-dimensional chaos in bipolar disorder? Arch Gen Psychiatry.

1998;55(3):275–276.

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



67

ΙωάνναΜυρογιάννη

Lam DH, Mansell W. 2008, Mood dependent cognitive change in a man with bipolar

disorder whose cycles every 24 hours. Cognitive and Behavioral Practice.

2008;15:255–262.

Liu SK, Chiu CH, Chang CJ, Hwang TJ, Hwu HG,Chen WJ.2002, Deficits in sustained

attention in schizophrenia and affective disorders: stable versus state-dependent

markers. Am J Psychiatry 2002; 159: 975–982.

M’Bailara K, Chevrier F, Dutertre T, Demotes-Mainard J, Swendsen J, Henry C. 2009,

Emotional reactivity in euthymic bipolar patients. Encephale-Revue De Psychiatrie

Clinique Biologique Et Therapeutique. 2009;35(5):484–490.

MacQueen G. M., Marriott M., Begin H., Robb J., Joffe R. T., Young L. T. 2003.

Subsyndromal symptoms assessed in longitudinal, prospective follow-up of a cohort of

patients with bipolar disorder. Bipolar Disord. 5, 349–355

Maj M., Pirozzi R., Magliano L., Bartoli L. 1998. Long-term outcome of lithium

prophylaxis in bipolar disorder: a 5-year prospective study of 402 patients at a lithium

clinic. Am. J. Psychiatry 155, 30–35

Malik A, Goodwin GM, Holmes EA. 2012 Contemporary Approaches to Frequent Mood

Monitoring in Bipolar Disorder. Journal of experimental psychopathology.

2012;3(4):572-581. doi:10.5127/jep.014311.

Malkoff-Schwartz S, Frank E, Anderson B, Sherrill JT, Siegal L, Patterson D, Kupfer

DJ. 1998, Stressful life events and social rhythm disruption in the onset of manic and

depressive bipolar episode. Archives of General Psychiatry. 1998;55:702–707.

Martinez-Aran, A., Vieta, E., Colom, F., Torrent, C., Sanchez-Moreno, J., Reinares, M.,

Benabarre, A., Goikolea, J. M., Brugue, E., Daban, C. & Salamero, M. (2004).

Cognitive impairment in euthymic bipolar patients: implications for clinical and

functional outcome. Bipolar Disorders 6, 224–232.

McElroy SL, Keck PE, Jr, Pope HG, Jr, Hudson JI, Faedda GL, Swann AC. Clinical

and research implications of the diagnosis of dysphoric or mixed mania or hypomania.

Am J Psychiatry. 1992;149(12):1633–1644.

McElroy SL, Keck PE, Jr, Pope HG, Jr, Hudson JI, Faedda GL, Swann AC. Clinical

and research implications of the diagnosis of dysphoric or mixed mania or hypomania.

Am J Psychiatry. 1992;149(12):1633–1644.

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



68

ΙωάνναΜυρογιάννη

McGrath J, Chapple B, Wright M.2001 Working memory in schizophrenia and mania:

correlation with symptoms during the acute and subacute phases. Acta Psychiatr

Scand 2001; 103: 181–188.

McGrath J, Scheldt S, Welham J, Clair A. 1997, Performance on tests sensitive to

impaired executive ability in schizophrenia, mania and well controls: acute and

subacute phases.Schizophr Res 1997; 26: 127–137.

Miklowitz D. J. 2008. Adjunctive psychotherapy for bipolar disorder: state of the

evidence. Am. J. Psychiatry 165, 1408–1419

Moore PJ, Little MA, McSharry PE, Goodwin GM, Geddes JR.2014 Mood dynamics in

bipolar disorder. International Journal of Bipolar Disorders. 2014;2:11.

doi:10.1186/s40345-014-0011-z.

Myin-Germeys I, Peeters F, Havermans R, Nicolson NA, deVries MW, Delespaul P,

van Os J. 2003, Emotional reactivity to daily life stress in psychosis and affective

disorder: an experience sampling study. Acta Psychiatrica Scandinavica.

2003;107(2):124–131

Narrow W. E., Rae, D. S., Robins, L. N. & Regier, D. A. (2002). Revised prevalence

estimates of mental disorders in the United States: using a clinical significance criterion

to reconcile surveys’ estimates. Archives of General Psychiatry 59, 115–123.

Narrow W. E., Rae, D. S., Robins, L. N. & Regier, D. A. (2002). Revised prevalence

estimates of mental disorders in the United States: using a clinical significance criterion

to reconcile surveys’ estimates. Archives of General Psychiatry 59, 115–123.

Overall J E & Gorham D R. The brief psychiatric rating scale.Psychol. Rep. 10:799-

812, 1962

Paneras, A., & Crawford, J. R THE USE OF THE BRIEF PSYCHIATRIC RATING

SCALE IN GREEK PSYCHIATRIC PATIENTS.. Vol. 2, 2004, pp. 183-201

Robinson L.J and Ferrier N.I (2006), Evolution of cognitive impairment in bipolar

disorder: a systematic review of cross-sectional evidence, Bipolar disorders, 8: 103-

116

Rubinsztein, J. S., Michael, A., Paykel, E. S. & Sahakian, B. J.(2000). Cognitive

impairment in remission in bipolar affective disorder. Psychological Medicine 30, 1025–

1036.

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



69

ΙωάνναΜυρογιάννη

Ruggero CJ, Johnson SL. 2006 , Reactivity to a Laboratory Stressor Among

Individuals With Bipolar I Disorder in Full or Partial Remission. Journal of Abnormal

Psychology. 2006;115:539–544

Savard RJ, Rey AC, Post RM. Halstead–Reitan 1980, CategoryTest in bipolar and

unipolar affective disorders. Relationship to age and phase of illness. J Nerv Ment Dis

1980; 168:297–304.Schizophrenia Research, 78, 225-233.

Summers M, Papadopoulou K, Bruno S, Cipolotti L, Ron M.A (2006). Bipolar I and

bipolar II disorder: cognition and emotion processing. Psychological medicine, 36,

1799-1809

Summers M, Papadopoulou K, Bruno S, Cipolotti L, Ron M.A (2006). Bipolar I and

bipolar II disorder: cognition and emotion processing. Psychological medicine, 36,

1799-1809

Thompson J.M, Gallagher P, Hughes J.H, Watson S, Gray J.M, Ferrier N.I, Young A.H,

(2005)Neurocognitive impairment in euthymic patients with bipolar affective disorder;

The British Journal of Psychiatry, 186 (1) 32-40

validity and sensitivity. Br J Psychiatry 1978; 133:429–35)

Wiley J., Sons A/S (2009). Identifying and treating cognitive impairment in bipolar

disorder Bipolar Disorders Special Issue: Lithium and the Modern Management of

Bipolar Disorder Volume 11, Issue Supplement s2, pages 123–137, June 2009

Young A. & Ederhard J. (2015), Evaluating depressive symptoms in mania: a

naturalistic study of patients with bipolar disorder, Neuropsychiatric Disease and

Treatment 11: 1137-1143

Young A. & Ederhard J. (2015), Evaluating depressive symptoms in mania: a

naturalistic study of patients with bipolar disorder, Neuropsychiatric Disease and

Treatment 11: 1137-1143 (González-Pinto et al 2007)

Young RC, Biggs JT, Ziegler VE, Meyer DA. A rating scale for mania: reliability,

Π.Π. Φερεντίνος, Β.Π. Κονταξάκης, Κ.Γ. Παπλός, Γ Ν. Χριστοδούλου, Η κλίμακα

κατάθλιψης του Hamilton: Μορφές, εφαρμογές και προοπτικές, Ψυχιατρική Κλινική

Πανεπιστημίου Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική 2003, 14:136-146

Παπαδημητρίου.Γ.Ν, Λιαπας Ι.Α & Λυκούρας Ε. (2013), Σύγχρονή ψυχιατρική, Αθήνα:

Εκδόσεις Βήτα.

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



70

ΙωάνναΜυρογιάννη

Παπαδημητρίου.Γ.Ν, Λιαπας Ι.Α & Λυκούρας Ε. (2013), Σύγχρονή ψυχιατρική, Αθήνα:

Εκδόσεις Βήτα.

Σολδατος Κ, Λυκούρας Ε. (2006), Σύγγραμμα ψυχιατρικής, τόμος Ι, Αθήνα: Εκδόσεις

Βήτα

Σολδατος Κ, Λυκούρας Ε. (2006), Σύγγραμμα ψυχιατρικής, τόμος Ι, Αθήνα: Εκδόσεις

Βήτα

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



71

ΙωάνναΜυρογιάννη

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

1. Μανιακό ή υπομανιακό επεισόδιο με μεικτά χαρακτηριστικά:

Α. Όλα τα κριτήρια ικανοποιούνται για να κριθεί το επεισόδειο ως μανιακό ή

υπομανιακό και τουλάχιστον τρία (3) από τα ακόλουθα συμπτώματα συναντώνται στην

πλειονότητα της διάρκειας του παρρόντος ή του πιό πρόσφατου επισοδείου μανίας ή

υπομανίας:

1. Δυσφορική ή καταθλιπτική διάθεση που καταγράφεται είτε από αναφορά που κάνει

ο ασθενής είτε ως παρατήρηση τρίτων.

2. Μειωμένο ενδιαφέρον για όλες (ή τις περισσότερες) δραστηριότητες (όπως

παρατηρείται από υποκειμενική κρίση του ίδιου του ασθενούς ή από τρίτους

παρατηρητές).

3. Ψυχοκινητική επιβράδυνση σχεδόν κάθε μέρα (όπως παρατηρείται από

υποκειμενική κρίση του ίδιου του ασθενούς ή από τρίτους παρατηρητές).

4. Κούραση, καταπόνηση και γενική έλλειψη ενέργειας.

5. Αισθήματα κατωτερότητας και ανικανότητας καθώς και αισθήματα αδικαιολόγητης

ενοχής.

6. Επαναλαμβανόμενες σκέψεις γύρω από τον θάνατο (όχι απαραίτητα μόνο φόβου

για τον θάνατο), επαναλαμβανόμενες αυτοκτονικές σκέψεις γενικού χαρακτήρα χωρίς

ξεκάθαρα ορισμένο σχέδιο ή απόπειρα αυτοκτονίας ή σχέδιο για προσπάθεια

αυτοκτονίας.

Β. Τα μεικτά χαρακτηριστικά είναι αντιληπτά από τρίτα πρόσωπα και φανερώνουν μια

αλλαγή σε σύγκριση με τη συνήθη συμπεριφορά του συγκεκριμένου ατόμου.

Γ. Για άτομα των οποίων τα συμπτώματα ταιριάζουν πλήρως με μανία και ταυτόχρονα

με κατάθλιψη, η διάγνωση θα πρέπει να είναι μανιακό επεισόδιο με μεικτά

χαρακτηριστικά, εξαιτίας των παρατηρούμενων ελλειμάτων και της κλινικής

σοβαρότητας της μανίας.

Δ. Τα μεικτά χαρακτηριστικά δεν συνδέονται με τα ψυχολογικά αποτελέσματα χρήσης

ουσιών (π.χ. εξαρτησιογόνων ουσιών, φαρμάκων ή άλλων).

2.Καταθλιπτικό επεισόδιο με μεικτά χαρακτηριστικά:

Α. Όλα τα κριτήρια συνάδουν με καταθλιπτικό επεισόδιο και τουλάχιστον τρία (3) από

τα ακόλουθα μανιακά ή υπομανιακά συμπτώματα παρουσιάζονται σε όλη (ή το

μεγαλύτερο μέρος) της διάρκειας του παρόντος ή του πιο πρόσφατου επεισοδίου:

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



72

ΙωάνναΜυρογιάννη

1. Αυξημένη διάθεση

2. Αυξημένη αυτοεκτίμηση ή μεγαλομανία

3. Ο ασθενής εμφανίζεται πιο ομιλητικός ή πιέζει για να μιλήσει περισσότερο από το

συνηθισμένο.

4. Φυγή ιδεών

5. Αυξημένη ενεργητικότητα ή επιμονή πάνω σε συγκεκριμένο στόχο (κοινωνικό,

εργασιακό ή σεξουαλικό)

6. Αυξημένη ή υπερβολική ενασχόληση σε δραστηριότητες που ενέχουν κίνδυνο

αποτυχίας και γενικότερα οδυνηρών επιπτώσεων (όπως υπερβολικά μεγάλες αγορές ή

επενδύσεις κλπ)

7. Μειωμένη ανάγκη για ύπνο (αίσθημα ξεκούρασης πάρα την μειωμένη διάρκεια

ύπνου)

Β. Τα μεικτά χαρακτηριστικά είναι ορατά από τρίτους και φανερώνουν μια αλλαγή από

τη συνηθισμένη συμπεριφορά του ατόμου.

Γ. Για άτομα που εμφανίζουν συμπτώματα για μανία και κατάθλιψη η διάγνωση θα

πρέπει να είναι μανιακό επεισόδιο με μεικτά χαρακτηριστικά.

Δ. Τα μεικτά χαρακτηριστικά δεν συνδέονται με τα ψυχολογικά αποτελέσματα χρήσης

ουσιών (π.χ. εξαρτησιογόνων ουσιών, φαρμάκων ή άλλων).

Κλίμακα κατάθλιψης Hamilton

Για κάθε ερώτηση, επιλέξτε τον αριθμό εκείνο που αντιπροσωπεύει καλύτερα τον/την

ασθενή κατά τη διάρκεια της προηγούμενης εβδομάδας και σημειώστε το νούμερο

αυτό στο κουτί βαθμολόγησης που βρίσκεται στα δεξιά κάθε ερώτησης.

01. Καταθλιπτική διάθεση

κατήφεια, απαισιοδοξία, λύπη, απελπισία, τάση να κλαίει

0 δεν υπάρχουν

1 φανερώνονται μόνο με σχετικές ερωτήσεις

2 αναφέρεται σε αυτά χωρίς να ερωτηθεί – κλαίει κάπου-κάπου

3 φανερώνει αυτά τα αισθήματα όχι λεκτικά αλλά με την έκφραση του προσώπου, την

ομιλία κ.τ.λ. - κλαίει συχνά

4 υπερβολικά συμπτώματα

02. Αισθήματα ενοχής

0 δεν υπάρχουν

1 αυτομορφή, αισθάνεται ότι έχει απογοητεύσει τους ανθρώπους

2 ιδέες ενοχής

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



73

ΙωάνναΜυρογιάννη

3 η παρούσα αρρώστια είναι μία τιμωρία

4 ψευδαισθήσεις ενοχής (ακούει φωνές που τον κατηγορούν, ή τον καταγγέλουν, ή και

βιώνει απειλικές οπτικές

ψευδαισθήσεις)

03. Τάση αυτοκτονίας

0 δεν υπάρχει

1 αισθάνεται ότι η ζωή δεν αξίζει

2 εύχεται να είχε πεθάνει

3 ιδέες αυτοκτονίας

4 απόπειρες αυτοκτονίας

04. Αρχική αϋπνία

0 δεν υπάρχει δυσκολία να τον πάρει ο ύπνος

1 παραπονείται για δυσκολία κάπου-κάπου

2 παραπονείται για δυσκολία να τον πάρει το βράδυ ο ύπνος

05. Ενδιάμεση αϋπνία

0 όχι δυσκολία

1 ο ασθενής είναι ανήσυχος και ταραγμένος κατά τη διάρκεια της νύχτας

2 ξυπνάει κατά τη διάρκεια της νύχτας

06. Όψιμη αϋπνία

0 όχι δυσκολία

1 ξυπνάει πολύ νωρίς το πρωί αλλά ξανακοιμάται

2 ξυπνάει πολύ νωρίς το πρωί αλλά δεν μπορεί να ξανακοιμηθεί

07. Εργασία και ενδιαφέροντα

0 όχι δυσκολία

1 αίσθημα ανικανότητας, κόπωση ή αδυναμία σε δραστηριότητες, την εργασία ή τα

χόμπι

2 απώλεια του ενδιαφέροντος για δραστηριότητα, εργασία ή χόμπι ή ακεφιά,

αναποφασιστικότητα και αμφιταλάντευση

(αισθάνεται σαν να πρέπει να πιέσει τον εαυτό του για εργασία ή δραστηριότητες)

3 περιορισμένες κοινωνικές δραστηριότητες, μειωμένη παραγωγικότητα, μείωση του

πραγματικού χρόνου που ξοδεύει σε

δραστηριότητες (στο νοσοκομείο βαθμολογείστε με 3 όταν ο ασθενής δε δαπανά

τουλάχιστον 3 ώρες την ημέρα σε

δραστηριότητες του νοσοκομείου ή σε χόμπι, πέρα από τις αγγαρείες στο τμήμα)

4 έπαψε να εργάζεται εξαιτίας της νόσου του (στο νοσοκομείο βαθμολογείστε με 4 όταν

ο ασθενής δεν απασχολείται με

δραστηριότητες εκτός από αγγαρείες στο τμήμα ή όταν αυτές δεν μπορεί να τις

εκτελέσει χωρίς βοήθεια)

08. Επιβράδυνση

(βραδύτητα στη σκέψη, την ομιλία και την κινητική συμπεριφορά, απάθεια,

εμβροντησία)

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



74

ΙωάνναΜυρογιάννη

0 κανονική ομιλία και σκέψη

1 ελαφρά επιβράδυνση κατά την εξέταση

2 σαφής επιβράδυνση κατά την εξέταση

3 συνέντευξη προβληματική

4 πλήρης εμβροντησία

09. Κινητική ανησυχία

(ανησυχία συνοδευόμενη από άγχος)

0 καθόλου

1 “παίζει” με τα χέρια, τα μαλλιά του κ.τ.λ.

2 Συστρέφει τα χέρια, δαγκώνει τα νύχια, τραβάει τα μαλλιά του, δαγκώνει τα χείλη

10. Ψυχικό άγχος

0 καθόλου

1 αίσθημα έντασης και ευερεθιστικότητα

2 στενοχωρείται για ασήμαντα πράγματα

3 φοβισμένη στάση, φανερή στην όψη και στην ομιλία

4 φόβοι που τους εκφράζει χωρίς να ερωτηθεί

11. Σωματικό άγχος

(από το γαστρεντερικό σύστημα, όπως ρέψιμο, δυσπεψία, διάρροια, σπασμοί, τάση

για εμετό,

κεφαλόπονοι. Από το αναπνευστικό, όπως υπεραερισμός, αναστεναγμοί, ή από το

ουρογεννητικό κ.τ.λ.)

0 δεν υπάρχει

1 ήπια

2 μέτριο

3 βαρύ

4 ανίκανος για εργασία

12. Γαστρεντερικά σωματικά συμπτώματα

(απώλεια όρεξης, αίσθημα βάρους στο υπογάστριο, δυσκοιλιότητα κ.α.)

1 δεν υπάρχουν

2 ελαφρά συμπτώματα που εμποδίζουν τη δραστηριότητά του

3 μόνιμα συμπτώματα ή συμπτώματα που περιορίζουν τις καθημερινές του

δραστηριότητες

13. Γενικά σωματικά συμπτώματα

(αίσθημα βάρους στα άκρα, τη ράχη και το κεφάλι, διάχυτος πονοκέφαλος ή απώλεια

ενεργητηκότητας και εύκολη κόπωση)

0 δεν υπάρχουν

1 ελαφρά συμπτώματα που όμως δεν επηρεάζουν τη δραστηριότητά του

2 μόνιμα συμπτώματα ή συμπτώματα που περιορίζουν τις καθημερινές του

δραστηριότητες

14. Γεννητικά συμπτώματα

(απώλεια της λίμπιντο ή διαταραχές της εμμηνορρυσίας)

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



75

ΙωάνναΜυρογιάννη

0 δεν υπάρχουν

1 ελαφρά συμπτώματα που δεν επηρεάζουν την δραστηριότητά του

2 μόνιμα συμπτώματα ή συμπτώματα που περιορίζουν τις καθημερινές του

δραστηριότητες

15. Υποχονδριακά συμπτώματα

0 δεν υπάρχουν

1 σωματική ενασχόληση

2 υπεραπασχόληση με τη σωματική του υγεία

3 μεμψίμοιρη στάση γύρω από την σωματική του υγεία

4 υποχονδριακό παραλήρημα

16. Απώλεια βάρους

(βαθμολογείται κατά το “Α” στην πρώτη επίσκεψη και κατά το “Β” στις επόμενες)

Α. Εκτίμηση με βάση το ιστορικό

0 όχι απώλεια βάρους

1 πιθανή απώλεια βάρους που συνδέεται με την παρούσα νόσο

2 βέβαιη (κατά τον ασθενή) απώλεια βάρους

Β. Εκτίμηση από τον ψυχίατρο του τμήματος με ζύγιση του ασθενούς κάθε εβδομάδα

0 απώλεια βάρους μικρότερη από μισό κιλό την εβδομάδα

1 απώλεια βάρους μεγαλύτερη από μισό κιλό την εβδομάδα

2 απώλεια βάρους μεγαλύτερη από ένα κιλό την εβδομάδα

17.Επίγνωση του νοσηρού (εναισθησία)

(Η εναισθησία πρέπει να εκτιμηθεί σύμφωνα με την αντίληψη και την μόρφωση του

ασθενή)

0 γνωρίζει ότι είναι καταθλιπτικός και άρρωστος

1 γνωρίζει την αρρώστια αλλά αποδίδει την αιτία της σε κακή διατροφή, κλίμα,

υπερκόπωση, ίωση, ανάγκη για

ανάπαυση κ.ά.

2 αρνείται εντελώς ότι είναι άρρωστος__

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



76

ΙωάνναΜυρογιάννη

Κλίμακα μανίας YMRS

Κλινικήδιερεύνηση:

ΔιπολικήΔιαταραχή.

Β.Τωνγνωσιακώνελλειμμάτωνκατάτηννορμοθυμία.



77

ΙωάνναΜυρογιάννη

Κλίμακα BPRS



0 views·77 pages

Π.Μ.Σ. «ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ – ΠΡΟΛΗΨΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ» PDF Free Download

Π.Μ.Σ. «ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ – ΠΡΟΛΗΨΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ» PDF free Download. Think more deeply and widely.

Uploaded by Angela Henry on 4/8/2026

/77

100%