2025 Dünya Ne Bekliyor? PDF Free Download
1 / 44/44
100%
45
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
2025
DÜNYA NE BEKLİYOR?
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
İmtiyaz Sahibi
Kalkınma Odaklı Stratejik Araştırmalar Merkezi adına
Lütfi Can BAŞARAN
Yayın Kurulu
Serkan SEÇKİNLİ
İsmail Hakkı KARACA
Veysel YAMAN
Mustafa HELVACIOĞLU
Doç. Dr. M. Levent YILMAZ
Hazırlayanlar
Dr. Ahmet ÇELİK
Koray GÜÇLÜ
Şükran Özge ÖZER
Zülfiye KAYNAR
Kapak Tasarım
Nevzat PEKKARPUZ
Dizgi & Mizanpaj
Mustafa KÜÇÜKER
Baskı Yeri
Adabalı Ofset
Fevzi Çakmak Mah. Sıla Cad.
No: 73/O Karatay/Konya
Sertifika No: 63244
ISBN
978-625-97303-0-1
KOSAM
Akabe Mah. Alaaddin Kap Cad.
No:130 42020 Karatay / Konya
KTO Karatay Üniversitesi Yayınları
KONYA | ŞUBAT 2025
Bu yayının elektronik kopyasına
www.kosam.org adresinden ulaşabilirsiniz.
“2025 Dünya Ne Bekliyor?” Raporu, KOSAM’ın düşüncelerinden tamamen bağımsızdır ve KOSAM’ın
kurumsal fikirlerini yansıtmamaktadır. Özeti hazırlanan her makalenin fikir ve yönlendirmeleri yayımlayan
kurum ve yazarlara aittir, herhangi bir yatırım danışmanlığı anlamına gelmemektedir. Okuyucuyu
bilgilendirmek amacıyla hazırlanmış olan bu raporların içeriği, hiçbir şekil ve surette “2025 Dünya Ne
Bekliyor?” Raporunun herhangi bir taahhüdünü tazammum etmediğinden, bu bilgilere istinaden her türlü
özel ve/veya tüzel kişiler tarafından alınacak kararlar, varılacak sonuçlar ve oluşabilecek her türlü riskler
bizatihi bu kişilere ait olacaktır. Rapor, genel anlamda bilgi vermeyi amaçlamakta olup şahıs ve şirketlere
karşı herhangi bir sorumluluk doğurmaz.
Bu yayının tüm hakları KOSAM’a aittir. KOSAM’ın izni olmadan yayının tümünün veya bir kısmının elektronik
veya mekanik (fotokopi, kayıt ve bilgi depolama vd.) yollarla basımı, yayımı, çoğaltılması veya dağıtımı
yapılamaz. Kaynak göstermek sureti ile alıntı yapılabilir.
COPYRIGHT © 2025
Son dört yıldır kesintisiz yayımladığımız bültenleri, bu bültenleri
derlediğimiz ” almanağı ve gündeme yön veren raporlarımızın ardından,
Kalkınma Odaklı Stratejik Araştırmalar Merkezi olarak şimdi de
çalışmamızın 2025 versiyonunu sizlerle paylaşmaktan büyük memnuniyet duyuyoruz.
KOSAM, bir düşünce kuruluşu olarak araştırmalar yapmaya, bilgi notları yayımlamaya, yerel
ve ulusal sorunlara çözüm odaklı projeler geliştirmeye devam ediyor. Artan küresel etkileşim ve
değişen dünya düzeni doğrultusunda hazırlanan , uluslararası
düşünce kuruluşları, akademik çevreler ve güvenilir haber kaynaklarının değerlendirmelerinden
oluşan kapsamlı bir seçki niteliği taşıyor.
ekonomik büyüme beklentilerinden faiz oranlarındaki değişimlere, Amerika ve
Çin arasındaki ticaret savaşının etkilerinden politik ve jeopolitik dinamiklere kadar geniş bir
perspektif sunmakta. Teknoloji alanında yapay zekâdan tüketici teknolojilerine uzanan yenilikler
ele alınırken, çevresel dinamiklerde temiz enerji trendleri ve küresel riskler de detaylı bir şekilde
incelendi.
Küresel fırsat ve riskleri analiz ederek geleceğe dair bilinçli ve stratejik kararlar almak isteyenler
için hazırlanan bu rapor, dünya gündemini yakından takip eden tüm ilgililere derinlemesine bir
bakış açısı sağlıyor.
KOSAM’ın yürüttüğü tüm faaliyetlerde desteklerini gördüğümüz
bu vesile ile teşekkürlerimizi sunarız.
YÖNETİCİ ÖZETİ ....................................................................... 09
2025'TE EKONOMİ ..................................................................... 11
Belrszlklere Rağmen Güçlü Br Büyüme .......................................................................11
Küresel Görünüm ve Beklentler ......................................................................................12
Amerka: Yen Başlangıçların Adres .............................................................................. 14
Alman Şrketler Pesmst ...................................................................................................16
Faz Oranları Düşüşe Geçyor ...........................................................................................17
FIRSATLAR ve RİSKLER ............................................................. 18
Tarh Rallnn Ardından Öngörülen Normalleşme ........................................................18
DWS’nn Tahmnler ............................................................................................................18
Sektörel Beklentler ............................................................................................................19
Borsa Pyasası .....................................................................................................................22
Yatırım Tabloları .................................................................................................................24
POLİTİK ve JEOPOLİTİK DİNAMİKLER ....................................... 25
Trump 2.0 ...........................................................................................................................25
Pek Ya Sonra? ..............................................................................................................27
Amerka ve Çn Arasındak Tcaret Savaşı Dünyayı Sarsacak ....................................28
Yen Yılda İzlenecekler ......................................................................................................29
Syaset Gündem ................................................................................................................30
İÇİNDEKİLER
TEKNOLOJİDE DÖNÜŞÜM .........................................................32
Tüketc Teknolojsnde Öneml Yenlkler ...................................................................... 32
Yapay Zekâ Balonu Patlıyor Mu? ..................................................................................... 34
Teknoloj, Medya ve Telekomünkasyon ........................................................................ 34
Teknoloj Trendler .............................................................................................................36
ÇEVRE ve DÜNYA ......................................................................38
Temz Enerj Teknolojsnde İzlenecek 4 Temel Trend ................................................ 38
Değşmn Eşğnde ............................................................................................................39
Küresel Emsyonlar Zrveye Ulaştı mı? .......................................................................... 40
Dünyayı Bekleyen 5 Büyük Rsk ..................................................................................... 40
YÖNETİCİ ÖZETİ
2025 yılı, ekonomk dalgalanmaların, jeopoltk gerlmlern ve teknolojk dönüşümlern
şekllendrdğ br dönem olarak öne çıkıyor. Küresel ekonomden syasete, teknolojden
enerjye kadar genş br yelpazede etkl gelşmeler dkkat çekyor.
Küresel ekonom, artan fnansman malyetler ve jeopoltk zorluklara rağmen sınırlı büyümesn
sürdürüyor. Euro bölgesndek büyük ekonomler durgunluk yaşarken, ABD ekonoms
faz oranlarının düşüşe geçmesyle güçlü br toparlanma sürecne gryor. Çn, ekonomk
büyümesndek yavaşlamaya rağmen Asya’nın lder ekonomk gücü olarak konumunu koruyor.
Küresel faz oranlarındak düşüşler fnans pyasalarını şekllendrrken, ABD Başkanı Donald
Trump’ın knc başkanlık dönemnn tcaret poltkaları, ABD ve Çn arasındak gerlmler
artırarak küresel ekonom üzernde baskıya neden oluyor.
Jeopoltk açıdan, 2025 çatışmalar ve belrszlklern dernleştğ br yıl olarak öne çıkıyor.
Rusya-Ukrayna savaşı, Asya-Pasfk'tek Güney Çn Denz gerlmler ve Orta Doğu’da artan
gergnlkler, bölgesel stkrarsızlıkları tetklyor. Trump’ın Beyaz Saray’a dönüşü, küresel güç
dengelernde yen belrszlkler oluşturuyor. NATO’nun geleceğ ve İsral-Flstn çatışması
gb konular, uluslararası lşklerde krtk br rol oynuyor. Surye’dek rejm değşklğ ve artan
toplumsal kutuplaşma, bölgesel ve küresel stkrarı tehdt eden dğer unsurlar arasında yer
alıyor.
Teknoloj alanında, yapay zekâ (YZ) 2025’n merkeznde yer alıyor. YZ’nn yükselş ş
dünyasından tüketc teknolojlerne kadar brçok sektörü dönüştürüyor. GenAI tabanlı akıllı
chazlar ve ş süreçlerne entegre edlen yapay zekâ çözümler, vermllğ artırırken enerj
talebn de yükseltyor. Bununla brlkte, YZ’nn düzenleme eksklkler ve artan enerj tüketm,
teknoloj sektörünün geleceğn şekllendren öneml faktörler olarak dkkat çekyor.
Temz enerj teknolojlernn gündemde olacağı yen yılda güneş; fotovoltak, pl depolama
ve hdrojen teknolojlerndek yenlkler enerj dönüşümünde lder br rol üstlenyor. Nükleer
enerjye yönelk olumlu tutumlar yenden canlanırken, karbon gderm ve sürdürüleblr enerj
çözümler fosl yakıtlardan uzaklaşmayı hızlandırıyor.
Bu raporda ele aldığımız ekonomk, jeopoltk ve teknolojk dnamkler, 2025'n karmaşık
ve çok katmanlı br yıl olacağını gösteryor. Küresel aktörler belrszlkler karşısında yen
stratejler gelştrrken, ş dünyası ve toplumlar da bu değşme uyum sağlamak zorunda
kalacak. Önümüzdek süreç, rskler kadar fırsatları da berabernde getrrken, bu gelşmeler
doğru okumak ve proaktf adımlar atmak her zamanknden daha krtk hale gelyor.
11
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
2025'te Ekonom
Belrszlklere Rağmen Güçlü Br Büyüme
Her yıl ekonomk, syas ve sosyal gelşmelere ışık tutan raporlar, küresel dnamklern
anlaşılmasında öneml br rehber şlev görüyor. Özellkle büyük ekonomk kuruluşların
hazırladığı analzler, 2025 çn yol gösteren ntelkte. Bu bağlamda, çok uluslu br ABD yatırım
bankası olan Goldman Sachs'ın yayımladığı "Belrszlklere Rağmen Küresel Ekonomnn
Güçlü Br Büyüme Göstermes Beklenyor"1 başlıklı rapor, küresel büyüme, tcaret poltkaları
ve merkez bankası kararları eksennde 2025 yılına dar öngörüler sunuyor.
Gayrsaf Yurt İç Hasıla (GSYH) Tahmnler
Goldman Sachs Research, 2025 yılında küresel ekonomk büyümenn güçlü olacağını düşünüyor
ve dünya çapında GSYH’nn %2,7 oranında gerçekleşmesn beklyor. ABD GSYH'snn %2,5
artarak %1,9'luk konsensüsün (uzlaşmanın) oldukça üzernde gerçekleşmes beklenrken, Euro
Bölges ekonomsnn %1,2'lk konsensüse kıyasla %0,8 oranında genşleyerek gerde kalacağı
tahmn edlyor. Raporda, büyüme tahmnlernn, ABD Başkanı Donald Trump’ın yenden
seçlmes durumunda uygulamaya alınacak tcaret poltkalarından etklenebleceğ belrtlyor.
Çn, thalat tarfelernde büyük artışlarla karşı karşıya kalırken, Avrupa ve dğer ekonomler de
bu poltkaların etksn hssedecek.
Poltka Fazler
Raporda, Avrupa Merkez Bankası'nın poltka fazn %1,75’e düşürmes beklenrken, ABD Merkez
Bankası'nın faz oranını %3,25-3,5 aralığına çekeceğ öngörülüyor. ABD Merkez Bankası'nın
bu ndrmler lk çeyrekte art arda yapacağı ve sonrasında se yavaşlayacağı düşünülüyor.
12 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Goldman Sachs Research ekonomstler, gelşmekte olan pyasalarda da poltka gevşemes
çn öneml br alan olduğunu belrtyor. Buna karşın, Japonya Merkez Bankası poltka fazn
2025 yılı sonuna kadar %0,75'e yükselteblr.
Tcaret Poltkalarının Küresel Etkler
Goldman Sachs Research'ün baz senaryosuna göre, tcaret poltkaları 2025 yılında ABD GSYH's
üzernde 0,2 puanlık net br etk göstereblr. ABD’nn tcar poltkalarından kaynaklanan
rüzgârın daha genş çaplı olacağı öngörülüyor. Ekonomstler, ABD tcaret poltkasındak
değşklklern küresel GSYH'de %0,4'lük br kesntye neden olacağını düşünüyor ve bu etk
ABD'nn %10'luk genel br gümrük vergs uygulaması halnde k la üç kat daha büyük olablr.
ABD'nn olası tcaret poltkalarının Çn üzerndek etksnn se daha doğrudan olması
beklenyor. Çn, ABD’ye yönelk hracatında ortalama %20’lk tarfe artışlarıyla karşı karşıya
kalablr ve büyümes %0,7 oranında yavaşlayablr. Avrupa’nın se belrszlkler nedenyle 2025
büyüme tahmnler %0,5 puan aşağı çeklmş durumda ve ABD'nn genel br gümrük vergs
uygulaması halnde %0,5 puanın aşağısına düşmes muhtemel.
Küresel Görünüm ve Beklentler
Br başka ABD’l yatırım bankası olan Morgan Stanley, sadece bugünü anlamakla kalmayıp
geleceğn ekonomk dnamklern de şekllendrmek çn “2025 Küresel Ekonom Görünümü”2
raporunu sunuyor. Rapor, küresel büyüme hızının yavaşlaması, tcaret poltkalarındak
dönüşüm gb krtk konuları ele alıyor.
Morgan Stanley'n Baş Küresel Ekonomst Seth Carpenter, ekonomnn 2025'te yavaşlayacağını,
yen tarfelern ve göç kısıtlamalarının uygulanmasıyla se 2026'da daha da yavaşlamasının
beklendğn, küresel olarak, 2025'te yaklaşık %3 ve 2026'da %2,9 büyüme öngörüldüğünü
söylüyor. Raporda, Fed faz
ndrmlernn 2025'n ortalarına
kadar askıya alınmasının muhtemel
olduğu ancak Avrupa Merkez
Bankası ve İngltere Bankası’nın
ndrmlere devam edeceğ
belrtlyor. Bu arada, ekonomstler
Japonya Bankası'nın 2025'te fazler
k kez artıracağını düşünüyor.
Morgan Stanley ekonomstler,
Washngton’dak ktdar değşm
ve tcaret poltkalarına lşkn
beklentlern önümüzdek yıllarda
tüketc harcamalarını etklemesnn
13
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
muhtemel olduğunu belrtyor ve gym, otomobl ve çelk gb thal mallara uygulanan verglern
reel fyatlara yansımaya başlayacağını öngörüyor. Ayrıca, göç poltkasındak değşklklern
2025’n knc yarısından tbaren 2026’ya kadar ekonomk büyümey etklemes beklenyor.
Makroekonomk sthbaratın önde gelen küresel sağlayıcılarından olan FocusEconomcs de
2025 yılının getrdğ rskler ve blnmezlkler konsensüs tahmnler le ortadan kaldırmaya
yardımcı oluyor. “Küresel Ekonomk Beklentler”3 raporu le 2025’n belrszlklerne ışık
tutuyor.
GSYH Tahmnler
FocusEconomcs’n konsensüsüne göre, küresel büyüme 2025'te %2,8'e haffçe yavaşlayacak
ve bu oran, 2020 yılındak küresel salgının zrve yaptığı dönemden bu yana en düşük sevyey
temsl edecek. ABD ve Çn ekonomlerndek daha yumuşak genşlemelern dünya ekonomsnn
çoğunluğunu etkleyebleceğ öngörülüyor. Bu arada ABD ekonomsnn, yavaşlayan ş gücü
pyasası ve faz artışlarının etkleryle %1,7 büyüyeceğ ancak G7'nn en güçlü performans
gösteren ülkes olmaya devam edeceğ fade edlyor.
Gelşmekte Olan Ekonomler
FocusEconomcs panelstlerne göre Brezlya, Rusya ve Hndstan gb gelşmekte olan ülkelern
büyüme oranlarının yavaşlaması beklenyor. Brezlya'da ç talep ve hracatın azalacağı tahmn
edlrken, Rusya'da savaş nedenyle hükümet harcamaları ve yatırımlardak desteğn azalacağı
düşünülüyor. Hndstan se yavaşlayan büyüme oranlarına rağmen elverşl demografk
yapısı, kamu sermaye harcamaları ve malat sektörüne yönelk yabancı yatırımlar sayesnde
Asya’nın en hızlı büyüyen ekonomlernden br olmaya devam edecek (%6,6 GSYH büyümes
öngörülüyor).
14 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Enflasyon Beklentler
FocusEconomcs, küresel enflasyonun 2025'te %3,5 sevyesne düşmesn beklyor; bu oran,
2024'tek %5,3 sevyesnden kayda değer br azalma anlamına gelyor. Ancak, güvenl tedark
zncrler kurma eğlmler nedenyle enflasyon, 2010'lu yıllarda görülen sevyelern üzernde
kalmaya devam edecek. Sahra Altı Afrka, Latn Amerka ve Doğu Avrupa, zayıflayan para
brmler ve sosyo-poltk stkrarsızlıklar nedenyle en yüksek enflasyona sahp bölgeler olacak.
G7 ülkelernde ve Asya'da se daha düşük enflasyon sevyeler beklenyor.
Para Poltkası
FocusEconomcs panelstler, Japonya harç Asya'da poltka fazlernn 2025'te en haff düşüşü
yaşayacağını belrtrken, G7 ülkelerndek faz oranlarının 100 baz puan düşmesne rağmen
%3 cvarında kalması beklenyor. Bunun yanı sıra, Mısır, Rusya ve Türkye gb Doğu Avrupa ve
MENA bölgelernde daha keskn faz ndrmlernn olası olduğu fade edlyor.
Raporda emta tahmnler se dört başlıkla ele alınıyor;
Değerl Metaller: 2025 yılında değerl metal fyatlarının, dört ana emta grubu arasında en
yüksek artışı göstermes beklenyor. Güvenl lman talebnn sürmes, düşük faz oranları ve
gelşmekte olan pyasalarda artan mücevher taleb fyatları destekleyecek. Gümüş, güneş
enerjs ve elektrkl araç sektörlerndek krtk rolü nedenyle değer kazanacak; platn se
arz açığından faydalanarak yükselş gösterecek. Ancak, küresel enflasyon ve durgunluk
endşelernn hafflemesyle fyatların Eylül ayındak sevyelerden gerlemes beklenyor.
Temel Metaller: Yeşl enerjye geçşn etksyle temel metal fyatlarında 2024’e kıyasla haff
br artış beklenyor. Ancak ABD ve Çn ekonomlerndek yavaşlama, bu yleşmey sınırlayacak
öneml br faktör olarak görülüyor.
Enerj: Enerj fyatlarının 2024'e göre düşmes beklenyor; fosl yakıtlara olan talebn yeşl
enerjye geçş nedenyle azalacağı belrtlyor. OPEC+'ın aralık ayından tbaren üretm
artırmasının, petrol ve türevlernn fyatlarını baskılayableceğ fade edlyor. Ancak, fyatların
yıl sonuna doğru toparlanması beklenyor.
Tarım: Tarım emtalarında 2025'te en keskn fyat düşüşler beklenyor. El Nño hava olayının
sona ermesyle, gelşmekte olan pyasalarda tarımsal üretm koşulları yleşecek ve bu da
fyatların aşağı çeklmesne yol açacak. Kahve ve kakao gb ürünlerdek fyat artışlarının, hava
koşullarının düzelmesyle yern düşüşe bırakması beklenyor.
Amerka: Yen Başlangıçların Adres
2025 yılına grerken Amerkan ekonoms, brçok uzmanın geçmşte öngördüğü durgunluğun
aksne, olumlu br tablo çzyor. The Economst, pandem sonrası dönemde ABD’nn üretm
sevyesn pandem önces eğlmlern üzerne taşıyan tek büyük ekonom olduğuna dkkat
15
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
çekyor. Enflasyon se, Federal Rezerv’n %2 hedef doğrultusunda kontrol altına alınıyor ve
2025 yılı sonuna kadar bu hedefe ulaşılması beklenyor. “Amerkan Ekonoms: 2025'e Güçlü
Br Başlangıç”4 yapıyor.
Makale bazı ekonomstlern ş mkanlarındak yavaşlamayı büyüme açısından rskl gördüğünü,
bazılarının se enflasyonun tamamen kontrol altına alınamayacağından endşe ettğn
belrtyor. Ancak, tedark zncrlernn toparlanması ve şgücü pyasasının normalleşmesyle
fyat baskılarının azalacağı öngörülüyor. Federal Rezerv’n 2025 sonunda faz oranlarını %4’ün
altına ndrmes beklenyor, bu da tüketm ve yatırımları teşvk ederek ekonomnn “yumuşak
nş” yapmasına olanak sağlayablr.
Pek, Trump Poltkaları Amerka Ekonomsn Nasıl Etkleyecek?
The Economst, yazısında Donald Trump’ın knc dönem başkanlığının ekonom üzerndek
etklerne de yer veryor. Trump’ın knc dönem başkanlığı ekonom poltkalarında değşklklere
kapı aralıyor. Trump, enerj sektöründe serbestleşme, yapay zekâ kullanımının kolaylaştırılması
16 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
ve verg ndrmler gb büyümey destekleyecek adımlar vadetse de federal açığın %6
sevyesnde olması bu vaatlern tam anlamıyla gerçekleşmesn zorlaştırablr. Özellkle enerj
üretm zaten rekor sevyelere ulaşmışken, daha fazla artış çn alan sınırlı görünüyor.
Makale, Trump’ın dış tcaret poltkaları ve göçmenlk planlarının potansyel rskler barındırdığını
vurguluyor. Çn’e yönelk tarfelern artırılması ve güney sınırında sıkı kontroller ekonomk
dnamkler olumsuz etkleyeblr. İthalat fyatlarının yükselmes enflasyon baskılarını artırırken,
şgücü açığının büyümes üretm ve büyümey sınırlayablr.
Trump’ın poltkalarının en olumsuz ekonomk sonuçlarının 2025 yılı çnde sınırlı kalacağı
belrtlyor. Ancak bu, uzun vadel rskler küçümsemek anlamına gelmyor; tarfelern ve sınır
dışı etme uygulamalarının artmasıyla ekonomk etkler daha cdd hale gelecektr. Yne de rapor,
Amerkan ekonomsnn 2025’te bu aşındırıcı poltkaların etklerne drenç gösterebleceğn
dda edyor.
Alman Şrketler Pesmst
Almanya’nın en büyük düşünce kuruluşlarından brs olan IFO Ensttüsü tarafından
gerçekleştrlen “Şrketlern 2025’e Bakışı”5 le lgl anket, Almanya'dak şrketlern 2025
yılına lşkn ekonomk beklentlernn büyük ölçüde kötümser olduğunu ortaya koyuyor. Ankete
göre, şrketlern yalnızca %12,6'sı önümüzdek yıl şlernn yleşeceğne nanırken, %31,3'ü
ekonomk durumlarının kötüleşeceğn öngörüyor. Çoğunluk olan %56,1 se mevcut koşulların
değşmeyeceğn düşünüyor.
17
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Uzmanlar, hçbr sektörün 2025 yılına ymser bakmadığını söylüyor. Ancak nşaat sektörü,
dğer sektörlere kıyasla daha karamsar br tablo çzyor; sektördek her k şrketten br, mevcut
durumun daha da kötüleşmesn beklyor. Perakende sektöründe se şrketlern %42,1’ fnansal
durumlarının kötüleşmesnden endşe duyuyor. Sektörde yalnızca %7,9’luk br kesm ekonomk
koşulların yleşeceğn tahmn ederken, %50 se hçbr değşklk olmayacağını öngörüyor.
Ankete göre, sanay sektöründe şrketlern %15,7’s ş koşullarının yleşeceğn, %31,8’ se
kötüleşeceğn düşünüyor. Hzmet sektörlernde se daha dengel br tablo dkkat çekyor.
Şrketlern %11,9’u ekonomk durumlarının yleşmesn beklerken, %28,2’s kötüleşme öngörüyor.
Hzmet sağlayıcıların çoğunluğu (%59,9), mevcut ekonomk durumlarının değşmeyeceğn
tahmn edyor.
Faz Oranları Düşüşe Geçyor
Ekonomk görünüm normale dönmüş olsa da faz oranları gb temel poltkalar hâlâ tam
anlamıyla dengelenmş değl. 2007-2009 mal krznden bu yana en yüksek sevyelerde
seyreden faz oranları, Federal Rezerv, Avrupa Merkez Bankası ve İngltere Bankası gb
kurumlar tarafından ancak 2024 yılının knc yarısında düşürülmeye başlandı. The Economst
durumu, “2025'te Faz Oranları Sert Br Düşüşe Geçyor”6 başlığıyla değerlendrd.
The Economst’e göre zengn ülkelerde enflasyon %2 sevyelernde kalacak ve tcaret savaşları
gb ekonomk şoklar yaşanmadığı sürece bu düzeyn korunması beklenyor. Genel olarak
olumlu br ekonomk görünüm çzen zengn ülkelerde, şszlk oranları tarhsel olarak düşük
sevyelerde seyredyor. 2025 yılında para poltkasının daha hızlı br normalleşme sürecne
grmes beklenmekle brlkte, temel ekonomk poltkaların yönü konusunda belrszlk sürüyor.
Merkez bankaları, faz oranlarındak değşmlern ekonomye etksn “nötr reel faz oranı” (r*)
kavramıyla açıklıyor. Bu oran, ekonomy ne teşvk eden ne de baskılayan br faz sevyesn
temsl edyor. Son yıllarda zengn ülkeler, faz oranlarındak cdd artışlara rağmen ekonomk
dayanıklılığını koruyarak r* oranının yükseldğne şaret ett. Bununla brlkte, sermaye arzındak
artış, getrler azaltarak faz oranlarını aşağı çekeblr.
Yazıya göre 2025'te faz oranlarındak düşüş devam edecek ancak hükümetlern büyüyen
Amerkan zolasyonzmne karşı savunma harcamalarını artırması, oranların yüksek kalmasını
gerektreblr. Arz şoklarına daha hassas br küresel ekonom, merkez bankalarının enflasyonu
kontrol altında tutmak çn daha sıkı önlemler almasını gerektreblr. Eğer r* düşük kalırsa,
teşvk edc para poltkası sağlamak çn daha dern faz ndrmlerne htyaç duyulablr. Şu an
çn endşe verc br durum yok, ancak faz oranlarının düşüşüyle 2010'lar dönemne benzer br
para poltkası dönem yaşanablr.
İzolasyonizm: Bir ülkenin dış politikada diğer devletlerle olan askeri, siyasi veya ekonomik bağlarını
en aza indirerek kendi iç işlerine odaklanmayı tercih ettiği bir stratejidir. Bu yaklaşım, maliyetli
savaşlardan kaçınmak, ulusal kaynakları korumak ve dış etkileri sınırlamak amacıyla benimsenebilir.
18 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Tarh Rallnn Ardından Öngörülen Normalleşme
Fnans dünyasının güvenlr blg kaynaklarından br olan Yahoo Fnance, küresel
pyasa trendler ve ekonomk analzlerdek bakış
açısıyla yatırımcılar çn öneml br rehber oluyor.
Wall Street stratejstlernn görüşlerne dayanan
“Wall Street, Tarh Rallnn Ardından
2025’te Normalleşme Öngörüyor”8 başlıklı
çalışma, hsse sened pyasalarının 2025’te
serglemes beklenen dengel tabloya ışık
tutuyor.
Wall Street stratejstler, S&P 500 çn
%20'nn üzernde yıllık kazançla geçen
k yılın ardından 2025'n hsse senetler
çn daha ölçülü br yıl olacağını
düşünüyor. BMO Captal Markets baş
yatırım stratejst Bran Belsk, 2025
yıl sonu çn S&P 500 hedefn 6.700
olarak belrlerken, bu tahmn yaklaşık
%14'lük br artışı şaret edyor. Analstler,
enflasyonun ve faz oranlarının stablze
olmasıyla ABD hsse sened pyasasının sürdürüleblr br normalleşme sürecne greceğn
belrtyor.
DWS’nn Tahmnler
Almanya merkezl varlık yönetm şrket DWS, 2025’e yaklaşırken yatırım ortamının
öngörülemeyen değşkenlklerle dengelenmş umut vaat eden fırsatlarla şekllendğn
belrtyor. Merkez bankalarının beklenen faz ndrmleryle brlkte enflasyon, çeştl varlık
sınıfları çn elverşl br zemn sağlıyor. Bununla brlkte, Donald Trump’ın ABD Başkanlığına
knc kez, ardışık olmayan br dönemle ger dönüşü, pyasalara belrszlk katıyor. “DWS’nn
2025 Tahmnler”9 başlıklı rapor, yatırım ortamına dar öneml öngörüler sunuyor.
DWS, küresel ekonomk projeksyonlarda büyük ekonomlern durgunluk rsklernden
uzaklaşarak genşlemeye devam edeceğn öngörüyor. 2025’te ABD’nn %2,0, Euro Bölges’nn
se %0,9 oranında büyümes beklenyor. ABD hsse senetlernde yüksek değerlemeler ve düşük
rsk prmler nedenyle dkkatl olunması gerektğ vurgulanıyor. Büyük teknoloj şrketlernn
lderlğ sürdürse de endekstek öneml ağırlıkları konsantrasyon rskn berabernde getreblr.
Tahvl pyasalarında se, merkez bankalarının faz ndrmleryle brlkte getr eğrsnde yukarı
Fırsatlar ve Rskler
19
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
yönlü hareketler beklenyor. Federal fon oranının %3,75-4,00 aralığına, Avrupa Merkez Bankası
mevduat oranının se 2025 sonuna kadar %2,0 sevyesne ulaşması öngörülüyor.
Raporda, alternatf varlıklar arasında, özellkle konut pyasasının güçlü temellerle desteklenmeye
devam edeceğ tahmn edlyor. Altın, 2024’tek performansını tekrarlamasa da portföy
çeştlendrmes ve ekonomk rsklere karşı korunma aracı olarak değern koruyablr. Bu rskler
arasında jeopoltk gerlmler, ABD borçlanma endşeler ve öngörülemez syas gelşmeler yer
alıyor.
Sektörel Beklentler
2025 yılı, brçok fırsat ve zorluğu berabernde getrecek. The Economst, “2025'e Yönelk
15 Sektör Tahmn”10 makalesyle, sektörlerdek gelşmelern ne yönde şeklleneceğne
dar tahmnler ve stratejk öngörüler sunarak, gelecektek ekonomk dnamklern daha y
anlaşılmasına yardım edyor.
2025 çn 15 ayrı sektör le lgl beklentler derleyen The Economst’n makale özet şu şeklde:
Otomotv: 2024'te neredeyse durma noktasına gelen küresel araç satışları, 2025'te %2 artacak.
Elektrkl araç (EV) pazarında öneml br artış olsa da talep, son yıllarda gördüğü zrvelern
altında kalacak. Çn, elektrkl araçlardak hedeflern aşarak dünya satışlarının yarısını üretecek.
Elektrkl araç üretmn desteklemek çn yen çp ve pl fabrkaları kurulacak.
Savunma: Savunma harcamaları, Ukrayna, Lübnan ve Flstn'dek savaşlarla artacak. En büyük
harcamayı yapan Amerka, asker bütçesn %4 artırarak 884 mlyar dolara çıkaracak. Ancak Çn,
20 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
harcamalarını daha da hızlı artıracak. Çn, Asya sularında çatışmaya devam ederken Flpnler,
buna karşılık savunma harcamalarını artıracak. Amerka hava kuvvetler, 2025 yılında 250 esk
uçağı yere ndrecek ve 5.000'den daha az uçağa sahp olacak.
Enerj: 2025’te enerj tüketm %2 artacak ve 14,5 trlyon ton petrole eşdeğer olacak; fosl
yakıtlar bu talebn %80’den fazlasını karşılayacak. Kömür kullanımı Avrupa ve Kuzey Amerka'da
azalırken, Hndstan ve Rusya’da devam edecek. Yeşl enerj de gelşmeye devam edecek;
yenleneblr enerj, küresel arzın %14’ünü oluşturacak. Çn, ülke çapında 200.000
tondan fazla yeşl hdrojen üretme hedefne ulaşacak.
Fnansal Hzmetler: 2025’te bankalar, Basel 3 kuralları doğrultusunda
düzenleyclerle lob yapacak. Asya bankaları daha ymser olacakken,
Amerkan bankaları düşük faz oranları karşısında sermaye tamponlarını
artırma baskısına drenecek. Çevresel değşklkler, sgortacıların
hesaplamalarını zorlaştıracak. 2025’te dünyada 2 mlyar kred kartı
olurken, buna karşı sadece 3 mlyon bankamatk olacak.
Gıda ve Çftçlk: 2025’te çoğu gıda ürünü arz artışı le
ucuzlayacak. Şeker ve çeceklern fyatları düşerken, yağlı
tohum ve tahıl fyatları daha güçlü seyredecek. Tütün, alkol,
yağ ve şeker gb ürünlere uygulanan vergler yaygınlaşacak.
Küresel gıda harcamaları 11,5 trlyon dolara çıkacak.
Sağlık Hzmetler: Dünya nüfusunun %12's 65 yaş ve üzer
olacak ve sağlık sstemler, yaşlanan nüfusla zorlanacak.
Küresel sağlık harcamaları 11 trlyon dolara ulaşacak, ancak
toplam küresel GSYH'nn yalnızca %10'u sağlık çn harcanacak.
Sağlık sgortası genşledkçe, gönüllü sağlık harcamaları düşecek
ve kamu sağlık sgortası daha yaygın hale gelecek. Aşılar 2025'te
gelşecek. Bavaran Nordc 10 mlyon maymun ççeğ vrüsü (mpox)
aşısı üretecek. Blm nsanları kuş grb ve koronavrüsler çn heps br
arada br aşıyı test edecek. Kanser çn mRNA aşılarının teslmatı ble
başlayablr.
Altyapı: Yeşl poltkalar, 2025'te küresel altyapı harcamalarını artıracak ve brüt
sabt yatırımı %6 artışla 28 trlyon dolara çıkaracak. Amerka, altyapı harcamalarının
beşte brn oluştururken, Avrupa ve Çn yeşl altyapıya ve djtal ağlara büyük yatırımlar
yapacak. Ulaşım altyapısında Avrupa, demryolu projelernde lerleme kaydederken, Çn Afrka
ve Peru'da lman projeleryle tcaret yollarını genşletecek.
Blg Teknolojs: Yapay zekâ çılgınlığı, 2025'te blg teknolojs harcamalarını %8 artırarak 3,6
trlyon dolara çıkaracak. AB’nn Yapay Zekâ Yasası uygulanmaya başlayacak, Afrka Brlğ se
ortak br YZ stratejs gelştrecek.
21
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Medya ve Eğlence: Reklam dev Dentsu'ya göre, küresel reklam harcamalarındak büyüme
2025'te yaklaşık %4'e düşecek. Sosyal medya düzenlemeler artacak ve TkTok le lgl
tartışmalar devam edecek.
Metaller ve Madenclk: Yeşl poltkalar ve artan nşaat, 2025'te metal fyatlarını artıracak.
Bakır, çelk ve alümnyum gb metaller talep görecek, ancak nkel, kobalt ve ltyum gb
metaller, zayıf EV satışları nedenyle sınırlı br artış gösterecek.
Mülk: 2025'te düşen faz oranları, emlak pyasalarını canlandıracak, ancak şehr merkezler
daha sessz kalacak. İnşaat sektöründe, özellkle Avrupa'da hükümetler daha
fazla konut üretmn teşvk edecek. Daha fazla konutla, hane başına düşen
ortalama kş sayısı Avrupa'da 2,4'e ve dünya çapında 3,3'e düşecek.
Çn'de konut fyatları %4 düşecek.
Perakende: Küresel perakende satışları, 2025'te br öncek yıla göre
%2'den fazla büyüyecek. Ancak, yükselen faz oranları ve kred kartı
borçları gb ekonomk zorluklar, tüketc harcamalarını kısıtlayacak
ve bazı perakendeclern mağaza ağlarını daraltmasına yol
açacak. Ayrıca, yüksek fyatlar nedenyle moblya gb ev
ürünlerne olan talep düşecek. 2025'te, AB'nn çevre yasaları
daha sıkı hale gelecek ve ger dönüşüm le knc el pazarlar
büyüyecek.
Naklye ve Lojstk: Orta Doğu'dak gergnlkler, Süveyş Kanalı
üzernden geçen denz trafğn 2025'e kadar aksatacak ve
gemler daha uzun rotalar kullanacak. Ayrıca, naklye şrketler
AB’nn emsyon tcaret kuralları yüzünden daha fazla ücret
ödeyecek. Kamyonculuk sektöründe se sürücü açığı devam
edecek. 2025 ve sonrasında da bu sorunlar sürecek.
Telekomünkasyon: Büyük br telekom frması olan Ercsson'a göre,
esk mobl teknolojler gözden düşerken, 5G abonelkler 2025'te %25
artarak 2,8 mlyara ulaşacak. Bu arada ekonomk ve syas açıdan zor
durumda olan Pakstan, 5G spektrum halesn 2025 yılında tamamlayacak. 6G
araştırmaları da 2025'te başlayacak.
Seyahat ve Turzm: 2025'te turzm çıkışları 1,6 mlyar kşye ulaşacak ve Çn'n yurtdışı
turzm pandem önces sevyeler aşacak. Avrupa, gelen turstlern büyük kısmını çekmeye
devam ederken, aşırı turzmle lgl protestolar artacak. AB'den Yen Zelanda'ya kadar
“sürdürüleblr” seyahat moda olacak. Daha fazla havayolu şrket emsyon azaltma anlaşması
Corsa'ya katılacak. Çn'n Arbus ve Boeng'e rakp olarak kend uçaklarını pyasaya sunması
beklenyor.
22 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Borsa Pyasası
2025 yılı, brçok belrszlk ve rskle brlkte fırsatlar da barındırıyor. Forbes, 2025’tek olası
fırsat ve rskler “2025 Borsa Pyasası Tahmnler”11 başlıklı yazısında ele alarak dkkat edlmes
gereken temel faktörlere ışık tutuyor.
ABD Seçm Sonuçları: Moomoo Technologes'de stratej başkan yardımcısı Justn Zacks ve
TradngBlock'ta pyasa stratejs başkan yardımcısı Mchael Martn, 2024 başkanlık seçmlernn
gelecek yıl borsa üzernde büyük br etkye sahp olacağını belrtyor. Zacks, yen başkanın
görev süresnn lk 100 gününün önümüzdek dört yılın tonunu belrleyeceğne nanıyor. Martn
se yen gümrük tarfelernn ABD ekonomsn yavaşlatableceğn ve bunun da enflasyon
endşelernn 2026'ya ve sonrasına kadar devam etmesne neden olableceğn fade edyor.
Enflasyon ve Faz Oranları: Brçok uzman, enflasyonun %2 sevyesne yumuşak br geçşle
düşmesyle Fed’n faz oranlarını azaltmaya devam edeceğn öngörüyor. Justn Zacks, 2025’te
durgun br enflasyon dönem beklerken, Martn se Fed’n %2 enflasyon hedefnn gerçekç
olup olmadığını sorguluyor. Eğer k Fed’n enflasyon hedef gerçekç değlse ve faz oranları
yüksek kalmaya devam ederse, kâr marjları zarar göreblr. Genel tbarı le düşük kârlılık, borsa
büyümelern sınırlayablr.
Teknolojk Gelşmeler: Borsa 2025’te yapay zekâdak gelşmelerden etklenecek. Yapay
zekânın vermllk ve üretkenlk vaatlern yerne getrp getremeyeceğ se maalesef belrsz.
Ancak brçok uzman, yapay zekânın kendn kanıtlayarak daha yüksek kazanç beklentler ve
hsse sened fyatlarında artışlar sağlayacağını öngörüyor.
Küresel Ekonomk Gelşmeler: SALT Venture Group'ta küresel yatırımcı lşkler başkanı
olan Angelna Hu, Çn ekonomsndek yavaşlamanın 2025'te borsanın büyüyüşünü
23
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
sınırlandırableceğn belrtyor. Çn ekonomsne bağlı şrketler, belrsz şartlar altında teşvkler
ve stratejler gelştrmek zorunda kalablr.
Jeopoltk Gergnlkler: Ukrayna’dak savaş ve Orta Doğu’dak çatışmalar şu ana kadar ABD
fnans pyasalarında büyük br etkye neden olmadı. Ancak Zacks, bu huzursuzlukların küresel
tcaret veya emta arzını aksatacak noktaya ulaşması halnde durumun değşebleceğn fade
edyor. ABD brlklernn yabancı topraklarda görev alması se yatırımcı güvenn sarsarak hsse
sened fyatlarını olumsuz etkleyeblr.
Forbes makalesnde 2025’te zlenmes gereken başlıca sektörlerden de bahsetmştr:
Teknoloj Sektörü: Pazar sthbarat şrket IDC, 2024-2028 yılları arasında küresel YZ
harcamalarının %29’luk bleşk yıllık büyüme oranıyla k katından fazla artmasını beklyor.
Yatırımların; yarı letkenler, depolama sstemler ve sunucular dahl olmak üzere YZ destekl
uygulamalara, donanımlara ve bulut blşm gb lgl hzmetlere gdeceğ tahmn edlyor.
Sağlık Sektörü: Pandem sonrası toparlanma ve yaşlanan nüfusun etksyle sağlık sektörü
büyümeye devam edyor. Yenlkç tedav yöntemler, byoteknoloj şrketlernn lerlemeler
ve sağlık hzmetlerne artan talep, sektördek şrketlern hsse senetlern olumlu etkleyeblr.
Ayrıca, sağlık sgortası ve e-sağlık alanlarındak gelşmelern sektördek büyümey
destekleyeceğ düşünülüyor.
Enerj Sektörü: Yenleneblr enerjye olan talep artışı devam edyor. Rüzgâr, güneş ve
hdroelektrk enerj gb sürdürüleblr kaynaklar, fosl yakıtlara olan bağımlılığı azaltmak çn
krtk br rol oynayacak. Bu sektör hem çevresel kaygıları hem de uzun vadel enerj güvenlğ
hedeflern göz önünde bulunduracak şeklde büyüyeblr. Yenleneblr enerj şrketlernn
hsseler, 2025’te öneml kazançlar elde edeblr.
24 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Borsa Trendler İçn Tahmnler
Uzmanlar, 2025 borsa büyüme oranları konusunda farklı görüşler öne sürmektedr. Bazı
uzmanlar, pyasanın %5 düşüş yaşayableceğn öngörürken, dğerler %20'lk br artış
beklemektedr. Ancak genele bakıldığında çoğu analst, borsa çn %10'luk br büyüme tahmn
yapmaktadır.
Yatırım Tabloları
2025 çn tahmnlern paylaşan br başka varlık yönetm şrket, Avrupa'dak varlık yönetm
sektöründe lder ve küresel oyuncular arasında yer alan Fransız asıllı Amund olmuştur.
Jeopoltk ve poltk değşmlern daha parçalı br dünya düzenne yol açtığı 2025 yılında,
küresel ekonom yenden şekllenrken yen fırsatlar da ortaya çıkmaktadır. Amund, “Küresel
Yatırım Görünümü”12 başlıklı raporunda fırsat ve rskler değerlendrmştr.
Raporda, Gelşmekte Olan Pyasalar (EM) le Gelşmş Pyasalar (DM) arasındak büyüme farkının
stkrar kazanması ve EM ekonomlernn %3,9, DM ekonomlernn se %1,6 oranında büyümes
beklenmektedr. ABD ekonoms yumuşak br nş sürecne grerken, Avrupa ekonomsnn
potansyel büyüme sevyesne doğru toparlanması kademel olacaktır. Çn'n yavaşlamasına
rağmen, Asya bölges küresel büyümenn başlıca gücü olmaya devam edecektr.
Dezenflasyon sürecnn olumlu seyr, daha ılımlı para poltkalarını desteklemektedr. ABD ve
Avrupa merkez bankalarının faz oranlarını kademel olarak düşürmes beklenrken, 2025 yılı
sonunda ABD faz oranlarının %3,5, Euro Bölges'nn %2,25 ve İngltere'nn se %3,50 sevyesne
ulaşması öngörülmektedr. Buna karşılık Japonya Merkez Bankası'nın k faz artırımı daha
yapması beklenmektedr.
25
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Amund’ye Göre Takp Edlmes Gereken 4 Ana Madde:
Makroekonomk Görünüm: 2025’e yönelk olumlu makroekonomk görünüm, poltk ve
jeopoltk zorluklarla gölgelenmektedr. Pyasa yoğunlaşması ve aşırı borç gb anomaller,
daha çeştlendrlmş portföyler ve dnamk tahss stratejler öne çıkacaktır.
Küresel Büyüme ve Enflasyon: Küresel büyümenn 2025 ve 2026’da %3,0 oranında sabtlenmes
beklenmektedr. Gelşmş ve gelşmekte olan ekonomler arasındak büyüme farkının se
değşmeyeceğ belrtlmektedr. Enflasyon düşüşü devam edeblr ancak pandem önces
sevyelere dönmeden sona erecektr.
Gelşmekte Olan Pyasalar: Gelşmekte olan pyasalar drençl olduğunu kanıtlayacaktır.
Asya, teknoloj tedark zncrndek üstünlüğü, hükümet poltkalarının desteğ ve bölgesel
entegrasyonun artmasıyla küresel büyümenn tc gücü olmaya devam edecektr.
ABD Seçm Sonuçları: 2024 ABD seçmlernn poltkalar üzerndek etks, uygulanacak
önlemlern ölçeğ ve sıralamasına bağlı olacaktır. Asya’da Çn’e tepk poltkaları hakmken,
Hndstan ve Endonezya bu etklerden daha az etklenmes beklenen ülkeler olarak öne
çıkmaktadır.
Trump 2.0
2025 yılına yönelk küresel syas öngörüler, özellkle
ABD'nn syas dönüşümler ve bu değşmlern uluslararası
etkler etrafında şekllenyor. Tcaret savaşlarından enerj
poltkalarına, göç stratejlernden NATO’nun geleceğne
kadar genş br yelpazede etkler öngörülürken, Avrupa
Brlğ ve dğer uluslararası aktörlern bu değşmlere
nasıl yanıt vereceğ krtk br soru olarak öne çıkıyor. Bu
bağlamda uluslararası lşkler konusunda uzmanlaşmış
en esk İtalyan düşünce kuruluşu olan ISPI, Trump’ın
başkanlığını ve olası sonuçlarını “Trump 2.0”13
makalesnde değerlendryor. 2025, syas dnamklern
belrgnleştğ ve yen güç dengelernn şekllendğ br
dönem temsl edeblr.
ISPI, Trump'ın “Önce Amerka” poltkalarının tcaret
ve enerj gb krtk alanlarda küresel etklere neden
olmasını beklyor. Tcaret alanında tüm thalata %10’luk
genel br verg ve Çn’den yapılan thalata %60’lık br
tarfe uygulama planı, Trump’ın “Tarfe Adamı” unvanını
Poltk ve Jeopoltk Dnamkler
26 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
güçlendrrken, müttefkler ve ortaklarla lşklerde daha agresf br yaklaşımı berabernde
getrecek.
Rapor, daha uyumlu ve planlı br knc Trump yönetmnn hem ç hem de dış poltkada farklı
dnamklere yol açableceğn öngörüyor. Trump’ın müttefklere yönelk eleştrlernn yanı sıra,
“dern devlet” olarak tanımladığı yapıya karşı daha ntkamcı br duruş serglemes muhtemel.
Göç konusunda se Trump, “Amerkan tarhndek en büyük sınır dışı operasyonunu” vaat
ederken, bu söylem Avrupa’da benzer poltkaları tetkleyeblr. Trump’ın otokrat lderlere
sempats, Batı’nın demokras ve hukukun üstünlüğü konusundak güvenlrlğn zedeleyeblr.
Ayrıca, ABD ve Rusya arasında Obama dönemnde müzakere edlen Yen START anlaşmasının
süresnn dolmasıyla, stratejk slah kontrolü alanında cdd br boşluk oluşacaktır.
ISPI’ye göre, Avrupa açısından en büyük rsk NATO’nun geleceğyle lşkl. Trump’ın NATO’nun
msyonunu sorgulayan söylemler ve İttfak’ın ABD çn kötü br “anlaşma” olduğunu savunması,
transatlantk lşklerde cdd çatlaklara yol açablecektr. ABD’nn NATO’dan çeklme
olasılığı yasal açıdan tartışmalı olsa da Kongre onayı olmadan böyle br adım atılmamasını
öngören düzenlemelern ne kadar bağlayıcı olacağı belrszdr. Bununla brlkte, Trump’ın
Avrupa’dan kısmen çeklme stratejs, müttefkler arasında güven zayıflatablr ve kolektf
savunma kapastelern tehlkeye atablr. Bazı düşünce kuruluşları, ABD’nn NATO çndek
yükümlülüklern azaltarak Avrupalı müttefklern daha fazla sorumluluk almasını sağlayacak
br “yük kaydırma” stratejs öngörmektedr. Bu durum, Avrupa’nın savunma alanında daha
fazla çaba göstermesn ve AB’nn stratejk özerklğn artırmasını gerektreblr.
2025’te NATO’nun 75. yıl dönümünü kapsayan Washngton zrves, transatlantk lşklern
geleceğ açısından krtk br dönemeç olablr. Rapora göre Avrupa lderler, ABD'nn değşen
öncelklern dkkate alarak savunma kapastelern artırmaya ve daha güçlü br Avrupa sütunu
nşa etmeye yönelk stratejk adımlar atmaya odaklanmalıdır.
27
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Pek Ya Sonra?
Senelerdr küresel jeopoltk dnamkler, büyük
güçlern stratejk çıkarları le şekllenyor.
Bu bağlamda, büyük güçler arasında artan
rekabet ve değşen ttfaklar, yen ekonomk
ve dplomatk anlaşmazlıklara neden oluyor.
Hndstan merkezl bağımsız br düşünce
kuruluşu olan ORF, “2025’te Bz Neler
Beklyor?”14 makalesnde; Putn’n müzakere
talepler, Hndstan’ın jeopoltk rolü ve küresel
güçlern stratejk hamlelern nceleyerek,
2025 yılına kadar küresel lşklern nasıl
şeklleneceğne dar öngörülerde bulunuyor.
Rapora göre 2025’te büyük ve yükselen güçlern ulusal hedeflernde değşklk olmayacak
ancak bu hedeflere ulaşmak çn gereken kaynaklarda belrgn değşmler gözlemlenecek.
Fzksel savaşların ve nsan krzlern gerde bırakılmasının ardından, savaş çersndek lderler
ş brlkç hale gelmese ble çatışmadan uzak olacak. Yılın başında sert olan ortam, knc ve
üçüncü çeyreklerde barış flzler le yumuşayacak, son çeyreğnde se barış, ekonom ve tcaret
odaklı br normalleşme sürec başlayacak.
2025, küresel müzakere süreçlernn ön planda olacağı br yıl olacak. ORF, Donald Trump’ın
ç ekonomde daha az düzenlemeye dayalı, daha verml br modelle sthdamı artırmaya
odaklanacağını ve dış poltkada se şddetn azalmasına yönelk grşmlerde bulunacağını
öngörüyor. Vladmr Putn, stratejk ger çeklme ve bölgesel genşleme stratejleryle ulusal
hedeflerne yen br yön verecek. X Jnpng, küresel saldırganlığı sınırlayarak ç ekonomye ve
çatışmaların çözümüne daha fazla odaklanacak. Narendra Mod se Hndstan’dak büyümey
sürdürürken, stratejk özerklkle üç büyük ş brlğne yönelecek.
Trump, ç ekonomdek sol eğlml değşmler tersne çevrrken, dünya genelnde savaşların
sonlandırılması çn grşmlerde bulunacak. Rapora göre NATO’nun genşlemesne son verme
hedef, Rusya-Ukrayna savaşında test edlecek. Trump’ın ABD ekonomsndek deregülasyonu,
küresel sermayey etkleyerek Hndstan gb gelşmekte olan ülkelerde düzenleyc reformları
hızlandıracak. Ancak Trump’ın ekonomk planları, yüksek enflasyon ve faz oranlarının
düşmemesyle ABD halkı üzernde baskıya neden olablr.
Pekn, büyüme hedeflernden ve bölgesel hegemonya arayışından ger adım atmak zorunda
kalacak. Yavaşlayan ekonom ve küresel üretm merkezlernn Hndstan ve Vetnam’a kayması,
Çn üzernde baskıyı artıracaktır. Tayvan’a yönelk olası br asker hamle, büyük htmalle
retork düzeynde kalacak. Trump’ın olası tarfe savaşları, Çn’n küresel ekonomk stratejsnde
jeoekonomk çatışmalara yol açablr. Ancak Çn’n 33 Afrka ülkesne sunduğu sıfır tarfe
poltkası, 2025’n lk çeyreğnde küreselleşme yaklaşımının br gösterges olacak.
28 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
ORF, X Jnpng’n Güney Çn Denz’ndek asker agresyonunun azalacağını da öngörüyor.
Özellkle denz atı madenclğ ve küresel br kural koyucu olma hedef, Çn stratejsnde öneml
br yer tutmaya devam edecek. Hndstan sınırında yapılan barış çağrıları, tcaretn ve doğrudan
uçuşların artacağı br döneme şaret edeblr.
Amerka ve Çn Arasındak Tcaret Savaşı Dünyayı Sarsacak
The Economst’n 2025 öngörüler arasında tcar konulara da yer verlyor. Amerka’nın Çn’e
uygulamayı düşündüğü tarfelern neden olacağı etklerden bahseden Economst’e göre
“Amerka ve Çn Arasındak Tcaret Savaşı Dünyayı Sarsacak”15 .
2018'de Washngton ve Pekn arasında mslleme tarfeleryle başlayan tcaret savaşı, yed
yıldır devam etmekte ve Donald Trump'ın 2025'te yenden seçlmesyle daha da yoğunlaşacağı
düşünülüyor. Makaleye göre bu çatışma yalnızca ABD ve Çn arasında değl, tcaret konularında
Çn le gerlm yaşayan dğer ülkelerde de artış gösterecek. Trump'ın, çeştl ülkelerden gelen
thalatlara %10 veya %20 oranında, Çn'den gelenlere se %60 oranında gümrük vergs öners,
Amerkan gümrük verglernn ortalama %12 sevyesnden çok daha yüksek br noktaya
çıkmasına yol açablr. Çn ürünlerne uygulanan gümrük vergsnn bu denl artırılması, genş
br ürün yelpazesn Amerkalı alıcılar çn çok pahalı hale getrecek. Çn mallarına uygulanan
bu vergler, Çn'n 2023'te 500 mlyar dolara ulaşan hracatının %85 oranında azalmasına neden
olablr.
ABD ve Çn arasındak bu tcar gerlmler, aralarındak etkleşmle kalmayacak ve küresel
br boyuta ulaşacaktır. Çn'n, hracat malyetlern düşürmek çn yuanı devalüe etmes
beklenrken, brçok ülke şmdden Çn le tcarette kend kısıtlamalarını devreye alıyor. 2025'te
se bu baskının daha da artması olası.
29
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Bu tcar çekşmelern merkezndek konulardan br Elektrkl araçlar. 2018'de yaklaşık 1 mlyon
araç hraç eden Çn, 2024'te bu sayıyı 5 mlyona ulaştırarak dünyanın en büyük otomobl
hracatçısı oldu. Ancak bu yükselşle beraber çeştl ülkeler, Çn otomobllerne karşı korumacı
önlemler almaya başladı. Kanada'nın %100 gümrük vergs uygulaması ve Avrupa Komsyonu'nun
%45 gümrük vergs öners gb hamleler, Çn'n endüstryel etksn sınırlamaya yönelktr.
Ancak Almanya gb ülkeler, mslleme rsknden dolayı bu tür önerlere karşı çıkmaktadır.
Tcaret savaşı, zengn ve fakr tüm ülkeler etkleyerek küresel boyutta zor kararları berabernde
getryor. Özellkle Trump yönetmnn sert korumacı poltkalarının etksyle, tcaret savaşının
dışında kalmak çok daha zor hale gelecek.
Yen Yılda İzlenecekler
2024, küresel ölçekte jeopoltk ve ekonomk
gelşmelern yoğun şeklde yaşandığı br yıl oldu.
İsveç’n NATO’ya katılması, Ukrayna güçlernn
Rusya’nın Kursk bölgesne grmes, İsral’n İran ve
Lübnan’a yönelk saldırıları ve Donald Trump’ın ABD
başkanlığına dönüşü, yılın öne çıkan olayları arasında
yer aldı. CFR, geçmşn ışığından yola çıkarak “2025’te
Dünyada Neler İzlenecek?”16 sorusuna cevap aradı.
Rapora göre 2025 yılında Orta Doğu, uluslararası
gündemn merkeznde yer almaya devam edecek.
Esad sonrası Surye’nn geleceğ, bölgedek stkrar
açısından büyük önem taşıyor. Ülkenn kader, yalnızca
kend halkının geleceğn belrlemekle kalmayıp,
Türkye, Irak, Ürdün, Lübnan ve İsral üzernde öneml
br etkye sahp olacak.
Aynı zamanda, İran’ın nükleer kapaste gelştrme konusundak olası adımları ve İsral’n bu
durum karşısında vereceğ tepkler de Orta Doğu’dak güç dengelern yenden şekllendreblr.
İsral, 2024’te yaşanan çatışmaların ardından artan özgüvenle, İran’ın nükleer tesslerne yönelk
br saldırı düzenlemey değerlendreblr.
Ukrayna’da süregelen savaş, 2025 yılına grlrken çözümden çok tırmanma htmalne şaret
edyor. Donald Trump, çatışmayı sona erdrme sözü vermş olsa da Ukrayna ve Rusya’nın farklı
çözüm vzyonları uzlaşmayı zorlaştırıyor. Rusya Devlet Başkanı Vladmr Putn’n müzakerelere
olan lgszlğ ve Moskova’da br Rus generaln Ukraynalı br ajan tarafından öldürülmes gb
olaylar, gerlm artıran unsurlar arasında. Rusya’da ekonomk büyümenn 2025’te yavaşlaması,
Putn’n artan ç sorunlarla karşı karşıya kalableceğn gösteryor. Bu süreçte Çn’n Rusya’ya
vereceğ destek ve k ülke arasındak stratejk ş brlğnn sınırları da küresel dengeler üzernde
belrleyc olacak.
30 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Çn’n Tayvan üzerndek baskısı, bölgesel güvenlk açısından büyük br tehdt oluşturuyor.
Geçtğmz yıl düzenlenen genş çaplı asker tatbkatlar, Pekn’n adayı abluka altına alma ve
ABD müttefklernn müdahalesn engelleme kapastesne sahp olduğunu göstermek amacıyla
yapıldı. Trump’ın başkanlığı, Tayvan çn karmaşık br tablo sunuyor; br yandan ABD’nn Çn
le rekabetn artırma sözü verrken, dğer yandan Tayvan’ın çıkarlarına olan lgszlğ dkkat
çekyor.
Sudan’dak ç savaş, 2023 baharından bu yana dünyanın en büyük nsan krzlernden br
olarak devam edyor. Dış güçlern bu çatışmaya müdahl olması, 2025’te durumun daha da
kötüleşebleceğn gösteryor. Afrka’da Demokratk Kongo Cumhuryet le Ruanda arasındak
artan gerlm ve Kuzey Njerya’dak ayaklanma, kıtanın dğer stkrarsızlık odakları olarak öne
çıkıyor. Latn Amerka’da se Venezuela’dan yen br göç dalgası, bölgedek ülkeler üzernde
büyük br yük oluşturuyor.
Küresel ekonomde 2025’e grerken bazı endşe verc eğlmler göze çarpıyor. Trump’ın
başkanlığı dönemnde Federal Rezerv le olası çatışmalar, tarfeler ve Çn le rekabet gb
unsurlar ABD ekonoms çn rsk oluşturuyor. Tüm bunlara rağmen ABD’de büyümenn devam
edeceğ, şszlğn düşük sevyelerde kalacağı ve faz oranlarının düşeceğ tahmn edlyor.
Syaset Gündem
2025’e doğru, ç ve uluslararası syaset büyük ölçüde dönüştürücü seçmler, ekonomk
dalgalanmalar ve küresel barış le refahın geleceğne lşkn belrszlklerle şekllenecek. 2025’tek
syas, asker ve ekonomk belrszlkler, görünümü bulanık hale getryor. The Conversaton,
2025’n getrdğ bütün belrszlkler çersnde “2025’te Syaset Neler Beklyor?”17 sorusuna
ışık tutuyor.
31
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Makaleye göre Trump’ın öngörülemezlğ, tartışmalı poltkaları ve popülst
söylemler tüm dünyada hssedlecek. Üç kıtada sol eğlml
hükümetlern yenden seçlmek çn yarışacağı seçmler
düzenlenecek. Almanya’da Sosyal Demokrat Part’den
Olaf Scholz knc dönem çn aday olacak. Seçm,
aşırı sağın gücünü de test edecek. Ancak Almanların
başbakanlarına genellkle brden fazla dönem görev
süres tanıdığı göz önüne alındığında, Scholz’un
ktdarda kalma olasılığı yüksek.
Avustralya’da İşç Parts’nden Anthony Albanese,
ktdarını korumak çn yenden aday olacak.
Kanada’da se Justn Trudeau, yaklaşık on yıllık görev
süresnn ardından dördüncü seçmne hazırlanırken
stfa çağrılarıyla karşı karşıya. The Conversaton’a
göre her k ülkede de ktdar partler belrsz
sonuçlar doğurablecek zorluklarla mücadele edyor.
Trudeau, Hazran ayında Kanada’da yapılacak G7
zrvesne ev sahplğ yapmayı umuyor.
Çn ve Rusya gb seçm yapılmayan ülkeler se
yaşlanan lderler tarafından yönetlmeye devam
edecek. Ancak bu ülkelerde halefyet mekanzmalarının eksklğ, lderlern olası sağlık
sorunlarında veya görevden alınmalarında stkrarsızlık rskn artırıyor. Güney Kore’de
sıkıyönetm lan edlmes, syas dnamklern ne kadar hızlı değşebleceğn ve otorterlğn
demokrasy nasıl tehdt edebleceğn gösteryor. Ancak Güney Kore devlet başkanının
görevden alınması, demokrasnn nhayetnde üstün geldğn de kanıtlar ntelkte.
Makaleye göre, poltkacılar çn seçmlern zorluğu vaatler tutma noktasında başlıyor.
Ekonom, 2025’te syasette öneml br rol oynayacak. Güçlü br ekonom sthdam sağlarken,
durgunluk veya krz eştszlğ dernleştrp syas gerlmler artırablr. Uluslararası Para Fonu
(IMF), 2025’te “stkrarlı ancak yetersz” br ekonomk büyüme öngörüyor. Ancak ekonomk
stkrar, vatandaşların beklentlern karşılamadığı takdrde syas sonuçlar doğurablr.
Küresel çatışmalar se uluslararası syasetn br dğer belrleyc unsuru olacak. Trump, Ukrayna
le Rusya arasındak savaş ve Orta Doğu’dak çatışmalar gb krzlere müdahale edeceğn
dda edyor. Ancak The Conversaton’a göre zolasyonst poltkalarının Batılı müttefkler ve
Amerkalıları tatmn etmes zor.
Kuzey Kore, İran ve dğer otorter lderler se 2025’te çıkarlarını lerletmek ve süper güçler
provoke etmek çn fırsatlar arayacak. Surye’de Beşar Esad’ın ktdardan düşmes gb olaylar,
bölgedek stkrarsızlığı artırablr. Makaleye göre, 2025 yılı, küresel brleştrc etknlklern
eksklğ nedenyle syas ve ekonomk çalkantıların hız kesmeden devam ettğ br yıl olacak.
32 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Tüketc Teknolojsnde Öneml Yenlkler
Yaşadığımız zorlu ekonomk ortamda hem tüketc teknolojs üretcler hem de kurumsal
çözüm sağlayıcıları, rekabetn çnde kalablmek çn gerçek yenlkler sunmaları gerektğnn
farkında. Tüketc teknolojs ve kurumsal teknoloj arasındak çzg bulanıklaşırken, tüketc
teknolojs beklentler 2025’te şyer teknoloj taleplern şekllendrmeye devam edecek.
“Tüketc Teknolojsnde Öneml Yenlkler”18 makalesnde Forbes, 2025’ şekllendrecek
trendler şu şeklde sıralıyor:
Tüketc Teknolojsnde Kşselleştrlmş Kullanıcı Deneymler
2025'te üretcler, teknolojlernn bz “anladığını” hssettrecek şeklde tasarlanmasının önemn
kavrayacak. Yapay zekânın akıllı ev chazlarından gyleblr chazlara, ftness ekpmanlarından
oyuncaklara kadar her alanda yer almasıyla, hayatımıza uyum sağlayacak kşselleştrlmş
deneym beklents artacak.
Dyaloğa Dayalı Arayüzler ve Chatbotlar
2025'te, büyük dl modeller (LLM) ve duyu-dl programlama (NLP) alanındak gelşmeler,
yapay zekâ le neredeyse nsan gb konuşablmey sağlayacak. Bu da demek oluyor k, yakında
mutfak aletleryle sohbet edleblecek çünkü sesl komut gderek tüketc teknolojsn kontrol
Teknolojde Dönüşüm
33
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
etmenn brncl yolu olacak.
Tüketc Teknolojsnde Sürdürüleblrlk
Sürdürüleblrlk ve çevresel endşeler, tüketc satın alma kararlarını gderek daha fazla etklyor.
Üretcler, çevre dostu lkelern ş stratejlernn öneml br parçası olduğunu fark edyor. Bu da
enerj vermllğn artıran, su tüketm ve emsyonları en aza ndren, ger dönüştürüleblr ve
yenden kullanılablr chazlar anlamına gelyor.
Sağlık Hzmetler Odaklı Tüketc Teknolojs
Ftness takp chazları ve uzaktan zleme araçları uzun süredr pyasada. Ancak, 2025'te bu
ürünler daha akıllı hale gelecek. Temel sağlık ölçümleryle sınırlı kalmayacak, aynı zamanda
sağlık durumlarını tahmn edeblecek ve hatta teşhs koyablecekler. Akıllı saatlerdek EKG
ve kan oksjen sensörlernden, genetk veya bağırsak mkrobyomu verlerne dayalı çgörüler
sunan chazlar gb gelşmeler bekleneblr.
Gerçek Zamanlı Dl Çevrs
Gerçek zamanlı dl çevrs sağlayan chazlar sayesnde, seyahatlerde letşm kurmak 2025'te
çok daha kolay olacak. Kulaklıklar, akıllı gözlükler, saatler ve taşınablr çevr chazları sayesnde,
dünya genelnde dl engeller ortadan kalkacak. Bu chazlar, makne öğrenm ve LLM’lerden
faydalanarak etkl çevrler sunacak.
Tüketc Teknolojsnde Çeştllk ve Kapsayıcılık
2025'te tüketc teknolojs, daha kapsayıcı hale gelmeye devam edecek. Son nesl sesl
asstanlar genellkle aksanları anlamakta zorlanıyor ve sağlık chazları koyu tenl kullanıcılarda
daha az doğru olablyordu. Ancak bu durum değşyor. Akıllı chazlarda daha fazla erşleblrlk
özellğ, kültürel açıdan daha blnçl yapay zekâ özellkler ve sağlık chazlarında kadın merkezl
şlevlern yleştrlmes gb adımlar atılıyor.
Yapay Zekâ le Gelştrlmş Arkadaşlar
Yapay zekâ, sohbet edeblen ve oyun oynayablen oyuncaklardan, öğretmen veya eşlkç olarak
tasarlanmış robotlara kadar, yardımcı chazlara yen br boyut kazandıracak. Sosyal robotlar,
eğlence veya ev ç yardım amacıyla bzmle etkleşm kurmak üzere tasarlanmış chazlar
olacak. Bu teknolojlern sayısı arttıkça daha sofstke hale gelecek.
Mkro Hareketllk
E-bskletler, scooterlar ve elektrkl araçlar gb mkro araçlar son yıllarda yaygınlaşırken,
2025'te bunlar daha akıllı, kullanıcı dostu ve kentsel yaşamla entegre hale gelecek. Yenlkler,
daha uzun pl ömrü ve akıllı telefon entegrasyonu gb özellklerle daha kullanışlı ve uygun
fyatlı araçlar sunacak.
34 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Yapay Zekâ Balonu Patlıyor Mu?
Yapay zekâ alanındak yatırım çılgınlığı, Kasım 2022'de ChatGPT'nn pyasaya sürülmesyle
başladı. OpenAI’nn sohbet robotu, kısa süre çnde 100 mlyon kullanıcıya ulaşarak büyük br
popülerlk kazandı. Yatırımcılar da bu alana büyük mktarda yatırım yapmaya başladı. 2024-
2027 yılları arasında YZ ver merkezlerne yapılacak harcamaların 1,4 trlyon doları aşması
beklenyor. The Economst konuyu “Yapay Zekânın Balonu 2025'te Patlayacak mı, Yoksa
Meyvelern Vermeye Başlayacak mı?19 başlığı le mercek altına alıyor.
The Economst’e göre Amerkan şletmelernn yalnızca %5’ ürünlernde YZ kullanıyor, YZ
grşmlernn çoğu se kâr elde edemyor. Ayrıca, YZ model oluşturma süreçlernn yüksek enerj
ve ver malyetler gb zorlukları artıyor. Yatırımcılar, bu teknolojy daha verml ve kullanışlı hale
getrme çabalarını sürdürüyor. Bunun yanında, YZ'nn daha küçük ve enerj verml modellerle
gelştrlmes ve sentetk ver kullanımı gb akıllı çözümler üzernde çalışmalar devam edyor.
Yapay zekânın son kullanıcılar çn en verml şeklde nasıl kullanılacağı, şrketler çn büyük br
mücadele oluşturuyor. Makalede, çalışanların şlern hızlandırmak çn YZ kullandığından ancak
bunun ş gücü htyacını azaltableceğ endşesyle gzllk çnde bu teknolojy kullandıklarından
bahsedlyor. Bu da YZ'nn benmsenmesnn sadece teknolojk değl, yönetmsel br zorluk
olduğunu gösteryor.
Economst, 2025'te YZ’nn en büyük lerlemeler laç gelştrme ve savunma sektörlernde
gerçekleşebleceğn düşünüyor. YZ’nn gelecektek asker uygulamaları, Çn’n asker ve
ekonomk üstünlük kazanma çabalarıyla daha da öneml hale geleblr. Ancak bu gelşmelern
nasıl şeklleneceğ, teknoloj balonunun patlayıp patlamayacağı ve YZ’nn gerçekten
uygulanablr hale gelp gelmeyeceğ konusunda büyük br belrszlk mevcut. 2025 yılı, bu
sorulara cevap arayan br sene olablr.
Teknoloj, Medya ve Telekomünkasyon
Delotte Global, 2025 yılına dar “Teknoloji, Medya ve Telekomünikasyon Öngörüleri”20
çalışmasını yayımladı. İçerkten öneml çıkarımlar se şu şeklde:
GenAI, Ver Merkez Enerj Tüketmn İk Katına Çıkaracak: Güç tüketm yüksek olan GenAI'nn
dğer uygulamalardan daha hızlı büyümes, 2030 yılına kadar küresel ver merkezlernn elektrk
tüketmnn %4’e ulaşmasına neden olacak.
Kadınların GenAI Kullanımı Artıyor: 2025 yılında kadınların GenAI deneymleme ve kullanma
oranlarının erkeklernkn yakalayacağı ve hatta geçeceğ tahmn edlyor.
İşletmelerde AI Kullanımı Artıyor: GenAI kullanan şletmelern %25’nn 2025’te AI aracılarından
faydalanacağı, bu oranın 2027'ye kadar %50'ye çıkacağı öngörülüyor.
GenAI Özellkl Akıllı Telefonlar ve Blgsayarlar Yükselyor: GenAI özellklerne sahp akıllı
35
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
telefonların 2025 yılında sevknn %30'u aşması beklenyor. Ayrıca, GenAI şleme kapastesne
sahp blgsayarların oranının 2025’te %50'ye çıkacağı düşünülüyor.
Yayın Yorgunluğu ve Toplu Platformlara Geçş: 2025 yılında ABD ve Avrupa’dak abonelk
sayılarının zrve yapması ve ardından düşmes beklenyor. SVOD (steğe bağlı vdeo akışı)
servslerne olan talep azalırken, sağlayıcılar fyat artışları ve paket seçenekleryle gelr elde
etmey hedeflyor. Bu da SVOD pazarında toplu platformların yükselmesne neden olacak.
Telekom Konsoldasyonu: Özellkle Avrupa’da, küçük pazarlarda kablosuz telekom
konsoldasyonunun hız kazanacağı ve bu değşmn ağ esneklğ ve vermllğn artıracağı
öngörülüyor.
Yapay Zekâ
Geçtğmz 12 ay, yapay zekâ alanında öneml gelşmeler yaşandı. Bunlar arasında süper
blgsayarlarla yapay zekâ eğtm, büyük dl modeller ve YZ'nn nternet aramaları le syas
anketlere entegrasyonu yer aldı. Forbes, 2025'n sektör çn daha devrmc olacağına ve şaşırtıcı
trendlern gelşeceğne şaret edyor. Dergnn “Yapay Zekâ le İlgl En İy 5 Tahmn”21 se şu
şeklde:
YZ Ajanlarının Yükselş: Uzmanlar, YZ ajanlarının (düşünme, öğrenme ve otonom hareket
etme yeteneğne sahp programların) 2025'te öneml br trend olacağına dkkat çekyor. Bu
ajanlar, şletmelere vermllk sağlayacak.
36 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Rekabet Avantajı Olarak YZ: Üretken YZ, kurumsal yazılımlar çn güvenl şeklde entegre
edlecek; şrketler çerk üretm, müşter etkleşmler ve ş akışlarını optmze edecek. Bu,
şrketlern rekabet avantajını güçlendrecek.
YZ Gderlernn Artışı: YZ kullanımı, özellkle yüksek sevyedek modellerde malyet artışı
gösterecek. Bu durum, şrketlern YZ bütçelern yanlış tahmn etmelerne yol açablr.
Robotlarla YZ Entegrasyonu: YZ'nn mobl robotlar ve gyleblr chazlarla entegrasyonu,
daha erşleblr ve görünür hale gelecek. Bu gelşmeler, lojstkten kşsel erşleblrlğe kadar
pek çok alanda devrm sağlayacak.
Daha Sert YZ Düzenlemeler: YZ uygulamalarının etk, şeffaflık ve hesap vereblrlk açısından
daha sıkı düzenlemelere tab olması beklenyor. Bu, şrketlern daha güvenl YZ çözümler
gelştrmesn sağlayacak.
Üretken YZ sağlayıcıları, pazarda rekabet edeblmek çn brleşmelere gdeblr. Bu, brkaç
büyük şrketn alana hâkm olmasına yol açacak ve pazarın konsoldasyonunu hızlandıracak
Teknoloj Trendler
Ne yazık k, gelecek hakkında yapılan tahmnler her zaman gerçeğ yansıtmıyor. Bununla brlkte,
en azından teknoloj le lşklern nasıl değşeceğ söz konusu olduğunda, The Washngton
Post’un brkaç tahmn var ve gazete “2025’te Yaşayacağımız Teknoloj Trendler”22 makales
le geleceğe ışık tutuyor. Washngton Post’un üzernde durduğu teknoloj trendler se şu
şeklde:
37
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Teknoloj Poltkalarının Sonuçlarıyla Yaşamayı Öğrenmek
2025’tek poltka terchlernn etkler öneml olacak. Çn, Kanada ve Mekska’dan thal edlen
ürünlere yönelk gümrük vergler, akıllı telefonlar, tabletler, dzüstü blgsayarlar, kablosuz
kulaklıklar ve vdeo oyun konsolları gb ürünlern fyatlarını artırablr. Trump yönetmnn,
elektrkl araçlar çn verlen verg kredlern kaldırma planı, otomobl üretcler ve müşterler
çn zorlu br yıl anlamına geleblr. Ayrıca, TkTok’un ABD'dek 170 mlyon kullanıcısı çn
yasaklama rsk bulunuyor. Başkan Bden’ın TkTok’un Çnl olmayan br şrkete satılması ya da
yasaklanmasını steyen yasa mzalaması, sosyal medya üzerndek etksn genşleteblr.
Her Yerde Daha Fazla Yapay Zekâ
Yapay zekâ, 2025’te daha fazla yerleşk ve temel br teknoloj olarak hayatımıza grecek. Büyük
teknoloj şrketlernn CEO’ları bu alana mlyarlarca dolar yatırım yapıyor. Bazı eleştrmenler
teknolojnn abartıldığını düşünse de YZ’nn şyerlerndek ve okullardak rolü genşlemeye
devam edecek. Sohbet robotlarıyla etkleşmler daha normal hale gelrken YZ chazları
yaygınlaşacak.
Gderek Parçalanan İnternet
2025 yılında nsanlar büyük platformlardan daha küçük, benzer düşüncel çevrmç topluluklara
geçş yapacak. X (esk adıyla Twtter), br zamanlar nternetn ana sayfası olarak görülüyordu;
ancak Elon Musk’ın tweet’leryle dolan akış nedenyle bazı X kullanıcıları Bluesky gb alternatf
platformlara yönelmş durumda.
Elveda Metaverse, Merhaba Uzamsal Blşm
Metaverse’n balonu patladıktan sonra büyük teknoloj şrketler “uzamsal blşm” konseptne
odaklanacak. Meta, Google ve
Samsung, djtal araçların fzksel
dünyada kullanımını artıran
projeler gelştrecek. Gyleblr
chazlarla lgl öneml yenlkler
beklenyor.
Çocuklar ve Teknoloj
Hakkındak Korkular Sona
Ereblr
2025 yılı, çocukların çevrmç
güvenlğ konusunda da öneml
br dönüm noktalarından
br olablr. Sosyal medyanın
çocuklar üzerndek olumsuz
38 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
etkleryle lgl endşeler arttıkça, yasa koyucular, sosyal medya platformlarına sınırlamalar
getrmey hedefleyecek. ABD’de sosyal medyanın çocuklar üzerndek etklerne dar daha
fazla düzenleme yapılması beklenyor.
Temz Enerj Teknolojsnde İzlenecek 4 Temel Trend
2024 yılı, artan fnansman malyetlerne ve jeopoltk zorluklara rağmen temz enerj
yatırımlarında hızlı br artışa sahne oldu. Pl depolama alanındak yatırımlar %20’den fazla
artarak 50 mlyar dolara ulaştı. Temz hdrojen, sürdürüleblr havacılık yakıtları ve ler düzeyde
nükleer enerjy kapsayan projeler vme kazandı. Büyük ekonomlern temz enerj üretmn
teşvk etmek ve güçlü pazar konumları oluşturmak çn yen endüstryel stratejler benmsemes
de temz enerj harcamalarındak artışı destekled. Bu gelşmeler, 2025 yılı çn dnamk br
bağlam oluşturuyor. World Economc Forum’un öne çıkan “Temz Enerj Teknolojsnde
İzlenecek 4 Temel Trend”23 se şu şeklde:
Çevre ve Dünya
39
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
Sanay Poltkaları Merkez Sahneye Çıkıyor
Yen ortaya çıkan enerj ekonoms, temz teknolojler ve bleşenlern üretmey hedefleyen
ülkeler çn öneml fırsatlar sunuyor. Hükümetler, enerj dönüşümünü destekleyen poltkalara
ağırlık verrken, ş ve üretm olanaklarını artırmaya yönelk stratejler uygulayacak. 2025’te,
sthdamı ve yatırımı hedefleyen daha genş kapsamda entegre poltkalar görülecek.
Yapay Zekânın Enerj Açlığı
Yapay zekânın hızlı büyüyen hesaplama gücü htyacı, ver merkezlernn enerj tüketmn cdd
ölçülerde artırıyor. Ver merkezlernn stkrarlı ve temz enerj kaynaklarına htyacı, özellkle
günün her saatnde kesntsz enerj temn edlmesn zorunlu kılıyor. Büyük teknoloj frmaları,
son yıllarda modüler reaktörler ve füzyon enerjsne yatırımlarını artırdı. Ancak bu çözümlern
enerj sağlaması çn en az 2030’lara kadar beklenmes gerekyor. 2025 tbarıyla, mevcut
çözümler olan depolama, temz hdrojen, rüzgâr ve güneş enerjs daha yoğun kullanılacak.
Nükleer Enerj Dönüm Noktasına Ulaşıyor
Nükleer enerjye yönelk tutumlar son yıllarda çarpıcı br şeklde değşt. Bugün hem
pragmatstler hem de çevrec aktvstler nükleer enerjy enerj dönüşümünün ayrılmaz br
parçası olarak kabul edyor. 2025’te, özellkle Fransa, ABD ve Polonya gb ülkelerde nükleer
rönesansı hızlandıracak, hükümet ve özel sektör eylemler görülecek. Ancak, bu sektörün
karşılaştığı becer eksklkler ve fnansman sorunları gb esk zorlukları çözmes gerekyor.
Ar-Ge ve Yenlğe Odaklanma
Temz enerj sektörü yenlkç olma konusunda öncülüğünü sürdürecek. 2025’te, enerj alanında
Ar-Ge yatırımları artacak; bu, malyetlern düşmesne ve yen teknolojlern olgunlaşmasına
katkı sağlayacak.
Değşmn Eşğnde
2025 yılına adım atarken, uzmanlar farklı alanlarda çeştl öngörülerde bulunuyor. UCLA’dan
farklı uzman smlern görüşler le “2025 Yılında Neler Olacak?”24 sorusuna ışık tutuluyor.
Çalışmada yer alan bazı başlıklar şu şeklde:
Halk Sağlığı
UCLA Feldng Halk Sağlığı Okulu’ndan epdemyolog Robert Km-Farley, 2025’te sağlık
yönetmnde keskn br öğrenme eğrs beklyor. Hayvanlar arasında yayılmaya devam eden kuş
grbne karşı uyanık olunması gerektğ uyarısında bulunurken, mRNA platformlarından çıkan
tedavlern yen br dönem başlatableceğn belrtyor. Ayrıca, obezte karşıtı laçlar ve küresel
laç pazarındak büyüme gb olumlu gelşmelern öne çıkacağına şaret edyor.
40 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
İklm Krz
UCLA klm blmcs Danel Swan, 2024’ün kayıtlardak en sıcak knc yıl olduğuna dkkat
çekerek, 2025’te jeomühendslkle lgl büyük tartışmaların yaşanableceğn öngörüyor.
Küresel ısınma le mücadelede, atmosfere soğutucu aerosoller salan uçak floları gb radkal
çözümler gündeme geleblr. Ancak, bunun küresel ölçekte stenmeyen felaketlere yol
açableceğ endşes de mevcut.
Kanun
UCLA Hukuk Fakültes’nden Profesör Jon Mchaels, 2025’te yargı sstemne yönelk saldırıların
artacağını öngörüyor. Özellkle, ülkedek göçmenlk yargıçlarının sınır dışı etme baskısıyla karşı
karşıya olması, şddet ve mslleme gb olumsuz sonuçları tetkleyeblr. Bu durumun, yasal ve
bürokratk sstemn zayıflamasına yol açarak demokrasye tehdt oluşturableceğ düşünülüyor.
Küresel Emsyonlar Zrveye Ulaştı mı?
Küresel sera gazı emsyonlarının zrveye ulaşıp ulaşmadığı, klm değşklğyle mücadelede
dönüm noktalarından br olarak görülüyor. Hükümetlerarası İklm Değşklğ Panel’nn (IPCC)
değerlendrme raporuna göre, dünyanın Pars İklm Anlaşması hedeflern tutturablmes çn
emsyonların en geç 2025’te zrve yapması gerekyor. Ancak emsyon verlernn toplanması ve
analz edlmes zaman aldığından, bu krtk sorunun yanıtı ancak lerleyen yıllarda netleşecek.
The Economst’n “Küresel Emsyonlar Zrveye Ulaştı mı?”25 makales, küresel emsyonların
gelecektek seyrn ve bu bağlamda ülkelern rolünü mercek altına alıyor.
Sera gazı emsyonlarının zrve noktasına ulaşıp ulaşmadığı sorusu, 2025 yılı tbarıyla netlk
kazanacak. Hükümetlerarası İklm Değşklğ Panel'nn (IPCC) son değerlendrme raporuna
göre, Pars İklm Anlaşması'nın küresel sıcaklık artışını 1,5-2°C le sınırlama hedefn tutturmak
çn emsyonların 2025'te zrve yapması gerekyor. Ancak, ülkelern emsyon verlern toplaması
ve sunması zaman aldığı çn bu konuda belrszlk sürüyor. Zengn ülkeler ekonomk büyümey
emsyonlarından ayırarak on yıllardır emsyonlarını azaltıyor. Örneğn, Japonya 2013'te, ABD
2007'de, Almanya 1990'da ve Brtanya 1973'te emsyonlarının zrvesne ulaştı. Buna karşılık, Çn,
Hndstan ve Brezlya gb gelşmekte olan ülkelerde emsyonlar ekonomk büyümeyle brlkte
artmaya devam ett ve bu ülkeler henüz kesn br zrve tarh taahhüt etmed. Emsyonların
zrvey aşması klm değşklğyle mücadelede öneml br adım olsa da asıl belrleyc olan bu
noktadan sonra emsyonların ne kadar hızlı ve ne ölçüde azaltılableceğdr. Zrvenn ardından
agresf emsyon kesntler ve karbon gderm stratejler büyük önem taşıyacak.
Dünyayı Bekleyen 5 Büyük Rsk
World Economc Forum’un Marsh McLennan ve Zurch Insurance Group le ş brlğ çnde
hazırladığı "Dünyayı Bekleyen 5 Büyük Rsk"26 raporu geleceğe dar uyarıcı br perspektf
sunuyor. Ankete katılan uzmanların yaklaşık üçte ks, önümüzdek on yılın sakn br dönem
41
2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
olmayacağını ve çalkantılı gelşmelere sahne olacağını öngörüyor.
World Economc Forum, uzmanların belrledğ en öneml beş rskn altını çzyor:
Devlet Temell Slahlı Çatışma
Ukrayna, Orta Doğu ve Sudan’dak savaşlar, daha önce benzer görülmemş br stkrarsızlığa
neden olarak bu rsk küresel rskler lstesnde zrveye taşıdı. Geçen yıl dokuzuncu sırada yer
alan bu sorun, ankete katılan uzmanların neredeyse dörtte brnn en büyük endşes olarak
öne çıktı.
Aşırı Hava Olayları
Fosl yakıt kullanımındak artış, seller, orman yangınları ve fırtınaların şddetn ve sıklığını
artırıyor. Uzmanlar, 2023 yılında hava kaynaklı olarak kaydedlen 451 mlyar dolarlık hasarın
143 mlyar dolarını, doğrudan klm değşklğne bağlıyor.
Jeoekonomk Çatışma
Tcaret savaşları, tarfeler ve korumacı tcaret poltkaları, küresel ekonomde belrszlğn
artmasına neden oluyor. Bu rsk, artan ekonomk gergnlklern uluslararası ş brlğn bozma
potansyeln de gözler önüne seryor.
Yanlış Blg ve Dezenformasyon
Teknolojk lerlemeler, yanlış blgnn yayılmasını hızlandırıyor ve toplumsal huzursuzluğu teşvk
edyor. Bu durum, blgnn serbest akışını tehdt ederek toplumsal bölünmelere ve letşm
kısıtlamalarına yol açablr.
Toplumsal Kutuplaşma
Syas bölünmeler ve artan eştszlk, kurumlara olan güven zayıflatıyor ve paylaşılan değerlern
parçalanmasına neden oluyor. Bu dernleşen kutuplaşma, küresel çapta toplumsal uyumu
tehdt edyor.
42 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
1. https://www.goldmansachs.com/insights/articles/the-global-economy-is-forecast-to-grow-solidly-in-2025
2. https://www.morganstanley.com/ideas/global-macro-economy-outlook-2025
3. https://www.focus-economics.com/blog/global-economic-prospects-for-2025/
4. https://www.economist.com/the-world-ahead/2024/11/18/americas-economy-enters-2025-in-great-shape
5. https://www.ifo.de/fakten/2024-12-16/nur-jedes-achte-unternehmen-erwartet-2025-bessere-geschaefte
6. https://www.economist.com/the-world-ahead/2024/11/20/interest-rates-will-come-down-sharply-in-2025
7. https://education.cfr.org/learn/reading/isolationism-versus-engagement
8. https://finance.yahoo.com/news/wall-street-forecasts-normal-year-for-stocks-in-2025-after-historic-rally-182124444.html?guc-
counter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAALVg22pHoH-
9. https://www.dws.com/en-us/insights/cio-view/charts-of-the-week/cotw-2024/chart-of-the-week-20241122/
10. https://www.economist.com/the-world-ahead/2024/11/20/ten-business-trends-for-2025-and-forecasts-for-15-industries
11. https://www.forbes.com/sites/investor-hub/article/stock-market-predictions-2025/
12. https://about.amundi.com/article/2025-global-investment-outlook-bright-spots-amid-anomalies
13. https://www.ispionline.it/en/publication/towards-trump-2-0-preparing-for-2025-161242
14. https://www.orfonline.org/expert-speak/what-to-expect-in-2025-looming-talks-for-a-brooding-peace
15. https://www.economist.com/the-world-ahead/2024/11/18/america-and-chinas-trade-war-will-rock-the-world
16. https://www.cfr.org/article/what-were-watching-around-globe-2025
17. https://theconversation.com/whats-ahead-in-politics-in-2025-elections-economic-angst-and-enduring-conflict-245136
18. https://www.forbes.com/sites/bernardmarr/2024/11/19/2025s-tech-forecast-the-consumer-innovations-that-will-matter-most/
19. https://www.economist.com/the-world-ahead/2024/11/18/will-the-bubble-burst-for-ai-in-2025-or-will-it-start-to-deliver
20. https://www.deloitte.com/global/en/about/press-room/deloitte-globals-2025-predictions-report.html
21. https://www.forbes.com/sites/torconstantino/2024/12/31/top-5-ai-predictions-from-experts-in-2025/
22. https://www.washingtonpost.com/technology/2025/01/06/technology-trends-tech-predictions-2025-ces/
23. https://www.weforum.org/stories/2025/01/4-key-trends-to-watch-in-clean-energy-technology-in-2025/
24. https://newsroom.ucla.edu/magazine/2025-expert-predictions-health-climate-law-tech-economy
25. https://www.economist.com/the-world-ahead/2024/11/18/have-global-emissions-peaked
26. https://www.weforum.org/videos/the-5-greatest-risks-facing-the-world-in-2025/
Kaynakça
44 2025 DÜNYA NE BEKLİYOR?
