[PDF]

Revelaciones Book II PDF Free Download

1 / 129
0 views•129 pages

Revelaciones Book II PDF Free Download

Revelaciones Book II PDF free Download. Think more deeply and widely.

Heliga Birgitta
Revelaciones Book II
Samlingar utgivna av Svenska Fornskriftsällskapet. Ser. 2 Latinska skrifter. Band VII:2. Sancta
Birgitta. Revelaciones Lib. II. – Kungl. Vitterhets Historie och Antikvitets Akademien.
Stockholm. Revelationes Sanctae Birgittae. Revelaciones Lib. II. Ediderunt Carl-Gustaf
Undhagen et Birger Bergh. – Stockholm, 2001.
Information om upphovsrätt för detta verk, samt upplysningar om ur vilket bibliotek eller ur vilken
samling det avfotograferade exemplaret är hämtat, finns hos Litteraturbanken:
https://lb.se/författare/Birgitta/titlar/Revelaciones2/faksimil?om-boken
Hämtad från Litteraturbanken.se:
https://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:lb-lb8208450-faksimil
SAMLINGAR
UTGIVNA AV
SVENSKA FORNSKRIFT-
SALLSKAPET
Ser. 2
LATINSKA SKRIFTER
Band VII:2
SANCTA BIRGITTA
REVELACIONES
LIB. II
KUNGL. VITTERHETS HISTORIE OCH ANTIKVITETS AKADEMIEN
STOCKHOLM
REVELATIONES SANCTAE BIRGITTAE
REVELACIONES
LIB. II
EDIDERUNT
CARL-GUSTAF UNDHAGEW
et
BIRGER BERGH
SANCTA BIRGITTA
REVELACIONES
BOOK II
EDITED BY
CARL-GUSTAF UNDHAGENt and BIRGER BERGH
Published with grants from the Swedish Council for Research in the Humanities
and Social Sciences
UNDHAGEN, C.-G.' and BERGH, B., Sancta Birgitta,
Reuelaciones,
Book II. 128 pages. Svenska fornskriftsallskapet and Kungl. Vitter-
hets Historic och Antikvitets Akademien. Stockholm 2001. ISBN 91-
973803-2-6.
The present volume contains the first critical edition of the Latin text of
St. Birgitta's (1303-73)
Revelations,
Book II. The edition is based on a
collation of eleven selected MSS. which, in the editions of other Reve-
lations books, have proved to be of high quality. In one of the introduc-
tory chapters, the relationships between these MSS. are accounted for.
The archetype of the MSS., reconstructed as described in the chapter on
principles of edition, is analysed in detail in a chapter on textual criti-
cism. It appears to contain numerous errors, which are corrected in the
edition. A glossary after the edition lists all such words as are either
lacking in Georges'
Handworterbuch
or appear there with a meaning
not applicable in the text of the present edition. Indices of different
kinds conclude the edition.
Kong!. Vitterhets Historic
Antikvitets Akademien, Box 5622, 114 86
Stockholm, Sweden.
ISSN 0347-9145
ISBN 91-973803-2-6
Printed in Sweden by AB C 0 Ekblad & Co, Vastervik 2001
Contents
Preface
7
Bibliography
9
Manuscripts
9
Printed works
9
Abbreviations
11
The Manuscripts
12
The Supplementary Material
14
Principles of Edition
15
The Reconstruction of the Archetype
15
Rev. II Chapters Extant in Rev. VIII
15
The Bridgettine Norse Texts
15
Orthography
16
The Apparatuses
16
Textual Criticism
17
Reuelacionum liber secundus: text with apparatuses
25
Stemmata codicum adhibitorum
26
Glossarium
125
Index nominum
128
Index anonymorum
128
Preface
At his death in May 1997, my respected friend and colleague in Bridgettine studies Dr.
Carl-Gustaf Undhagen had been working for a couple of years on the second book of St.
Birgitta's (1303-73)
Reuelaciones,
which is in the present volume published for the first
time in a critical edition. Following Dr. Undhagen's wish that I bring his work to an end,
I not only found that the basic work, the collation of the eleven MSS. he had chosen for
the edition, was finished. In the materials he left behind himself there was also a hand-
written manuscript of a preliminary
apparatus criticus,
and furthermore, in his typewrit-
ten manuscript of the text of Rev. II according to the
editio princeps
(Ghotan, 1492), he
had inserted a number of notes indicating his opinion on how the original text should or
could be reconstructed.
My own work first and foremost consisted in establishing the text on the basis of the
materials mentioned. Some MS. controls were carried out, particulary in the MSS. 0 and
Tb, which did not however contradict my impression of the great accuracy of Undhagen's
readings. As regards the
apparatus criticus,
it should be said that it was shaped in the
form Undhagen had planned to give it, and therefore includes a great number of individ-
ual MS. readings of a kind I myself preferred to exclude from the apparatus of my edi-
tion of Rev. VI (1991, but had included in my editions of Rev. V and VII, 1971 and 1967,
respectively). As a consequence, the MS. Tb, for example, which abounds in individual
errors, appears remarkably, perhaps disturbingly, often in the apparatus. Which method
is the better is of course open to question. In this particular case, considering the interest
the MS. Tb has attracted among scholars since it reappeared some years ago (cf. Jonsson,
Rev. III, p. 48 ff.), a detailed account may certainly be called for.
The introductory chapters were all written by me, as is the case with the glossary, the
indices and the
apparatus fontium.
For general information on the textual history of Bir-
gitta's
Reuelaciones,
which has been outlined by several scholars, the reader is especial-
ly referred to the informative account given by Carl-Gustaf Undhagen in his edition of
Rev. I, pp. 1-37 (with ample references to other relevant literature).
Rome in April, 2000
Birger Bergh
10
Eklund, S. (ed.),
Sancta Birgitta, Opera minora, II, Sermo Angelicus,
SFSS, Ser. 2, Latinska
skrifter, VIII:2 (1972).
— Sancta Birgitta, Opera minora, I, Regula Saluatoris,
SFSS, Ser. 2, Latinska skrifter, VIII:1
(1975).
— Sancta Birgitta, Opera minora, III, Quattuor oraciones,
SFSS, Ser. 2, Latinska skrifter, VIII:3
(1991).
Georges, K.E.,
Ausfuhrliches lateinisch-deutsches Handworterbuch,
11. Aufl., 1-2 (1962).
Ghotan
(Gh) =
Revelationes S. Birgitte.
Impressit B. Ghotan (1492).
H—G =
Mittellateinisches Glossar.
Unter Mitwirkung von ... F. Grobel
hrsg. von E. Habel, 2.
Aufl (1959)
Hm = M. Hammarstrom,
Glossarium till Finlands och Sveriges latinska medeltidsurkunder jiimte
spraklig inledning (1925).
Hofmann—Szantyr =
Lateinische Syntax and Stilistik
von J.B. Hofmann ... neubearbeitet von A.
Szantyr, Handbuch der Altertumswissenschaft, 2:2:2 (1965).
Hollman, L. (ed.),
Den heliga Birgittas Reuelaciones extrauagantes,
SFSS, Ser. 2, Latinska
skrifter, V (1956).
Hs = R. Hakamies,
Glossarium latinitatis medii aevi Finlandicae,
Helsinki 1958.
Hogman, B.,
Heliga Birgittas originaltexter,
SFSS, haft. 205 (1951).
Jonsson, A.-M. (ed.),
Sancta Birgitta, Reuelaciones, Book III,
SFSS, Ser. 2, Latinska skrifter, VII:3
(1998).
Klemming: See BU.
Klockars, B.,
Birgitta och bockerna. En undersokning av den heliga Birgittas kallor,
KVHAAH,
Historiska serien, 11 (1966).
KVHAA(H) = Kungliga Vitterhets Historie och Antikvitets Akademien(s Handlingar).
Latham = R.E. Latham,
Dictionary of Medieval Latin from British and Irish Sources, 1— (1975—).
Lm = R.E. Latham,
Revised Medieval Latin Word-List from British and Irish Sources (1965).
LN =
Lexicon latinitatis Nederlandicae medii aevi
Composuerunt J.W. Fuchs, 0. Weijers, M.
Gumpert, 1— (1977—).
Lunden =
Den heliga Birgitta. Himmelska uppenbarelser.
Till svenska av Tryggve Lunden, 1-4
(1957-59).
MW
= Mittellateinisches Worterbuch bis zum ausgehenden 13. Jahrhundert
hrsg. von der Baye-
rischen Akademie der Wissenschaften unter der Deutschen Akademie der Wissenschaften zu
Berlin (1959—).
Nr = J.F. Niermeyer,
Mediae latinitatis lexicon minus
(1954-76).
SFSS =
Samlingar utgivna av Svenska fomskriftsallskapet, 1— (1844—).
SG1 = U. Westerbergh — E. Odelman,
Glossarium mediae latinitatis Sueciae,
1— (1969—).
Thes. =
Thesaurus linguae Latinae, 1— (1900—).
Undhagen, C.-G. (ed.),
Sancta Birgitta, Reuelaciones. Book I with Magister Mathias' Prologue,
SFSS, Ser. 2, Latinska skrifter, VII:1 (1978).
Wessen, E.,
Svensk medeltid. En samling uppsatser om svenska medeltidshandskrifter och texter,
II, Birgittatexter,
KVHAAH, Filologiskt arkiv, 10 (1968).
Abbreviations
decl. 2 = the
declaracio
after Rev. II 2
Ex. = Reuelacio extrauagans (cf. Hollman)
Gh =
Ghotan
Prol. Math. = Prologus magistri Mathie (ed. Undhagen, Rev. I)
QO = Quatuor oraciones (cf. Eklund)
R = heading
Rev. II (3:2) = (the second paragraph of the third chapter of) the second book of the Revelations
Rev. V int. 12 =
interrogacio
12 in the fifth book of the Revelations
(Rev. II) 10:R = the heading of ch. 10 (of the second book)
RS = Regula Saluatoris (cf. Eklund)
SA = Sermo Angelicus (cf. Eklund)
For abbreviations not found here, see above,
Printed works.
The Manuscripts
The selection of the MSS.
B F K O P Tb
Ua Y q x y for the present edition was based on
the relationships between the MSS. such as these have been established in the modern
critical editions of other Revelations books, primarily of Rev. I, III—VII, and on the
whole the MSS. appear in fact to be affiliated in roughly the same way in Rev.
II.
This
means that the MS. tradition is divided into two main branches, designated 13 and Tr, with
two subgroups of each branch, 13,,
(3
i
,
)
,
and 6, respectively.' There may be some uncer-
tainty as regards T
b
, in the following taken to be a 13 MS. but by Jonsson, Rev.
III,
p.
481T., assigned to the
7
branch of the stemma. In Rev.
II, Tb
has readings in common
both with (3 and with Tr, but its numerous individual erroneous readings make it statisti-
cally necessary to assume that some similarities were not caused by dependency. Possi-
bly, the MS. gives a contaminated text, just as has been assumed for
P,
written in the
same scriptorium as Tb (cf. Jonsson, Rev.
III,
p. 52 f. with lit.; Bergh, Rev. VI, p. 14 ff.).
A strong reason for regarding
Tb
as primarily a
13
MS. in Rev.
II
is, as will be demon-
strated below, the existence of errors the uncorrected MS. has in common with the 13
1
MSS.
P
and Y.
The
stemma codicum,
given below on p. 26, is based on the presence of common read-
ings such as those listed below (corrections in the MSS. not being accounted for). The
designation
Gh
refers to the
editio princeps,
the Ghotan edition of 1492.
B 0 P Y =
13:
3:2 portaml ostium 13
3:29 voluptas] voluntas
p
14:46 pauper] pauperibus 13
16:16 Quartum] Quarto 13
22.16 —ius est] est ;
i
ll
23:19 ego] ego honorabo
FKqxy(Gh)=
Tr:
2:13 velit] vellet
IT
14:21 committaturl committetur Tr
14:28 homo cam.
IT
16:14 facere
em.
IT
19:91 contempnentibus] contemptoribus
rr
20:4 dissoluuntur] dissoluentur
IT
22:23 Dei
post
electi
add. IT
25:6 scilicet
out.
IT
It should be noted here that the designation 6, earlier used by Undhagen in his edition of Rev. I, has the
same meaning as cr in other books of the modern Revelations edition.
13
PTbY=13
1
:
3:6 Ideo
om.
13
1
5:31 periemus] perimus (3
1
7:R de condicionibus] condicionibus 13
1
7:5 quantum ad commixtionem
om.
P Tb
1
in marg.
Y
13:33 memoria] memoriam 13
1
14:35 talentum tactus] tactus 13
1
14:48 enim
om.
13
1
15:18 propter] per 13
1
19:33 et non congregauerint
om.
13
1
19:98-101 Deinde
cognoscant
om.
13
1
26:12 vestimentum
om.
13
1
The uncorrected P Y have a number of erroneous readings in common, e.g., the follow-
ing omissions:
7:11 et frequenciores
13:20 Nam ... eos
14:62 aliorum
20:10 omnis
20:12 tunc
25:46 electos
B 0 =
P,:
2:2 libere] libenter 13,
3:42 autem] enim
5:29 amplius
om.
p,
6:17 sunt
post
terribilia
add.
8:33 nunc
post
Dic michi
add.
13,
11:16 ingredere] intra 13,
22:3 haberet] haberem 13,
27:32 a] de 13,
x y =
1:15 consilio] consus -y
2:21 contra] quasi 'y
3:40 Secundi] Si -y
10:22 diabolo] populo
19:45 noctem
om.
-y
F K q (Gh) =
8:
2:19 personaliter
post
volunt
add.
8 V
3:50 animacionem] amiciciam
8:24 descendit] descendunt
17:6 est
post
preuisa
add.
8 Tb
25:24 illa sitis] sitis illa
26:38 videatur] videtur 8
14
Within the a group,
K
and q have a number of common errors, e.g., in omitting the fol-
lowing words:
3:22 enim
7:13 a
10:25 et unus
17:37 et
26:36 suam
The Supplementary Material
The first handwritten edition of the Revelations was published in 1377 by the Spaniard
Alphonso, former Bishop of Jaen, whom Birgitta had on several occasions commissioned
to be the editor-in-chief of her works. Some texts, however, were not available to Alphon-
so, whereas others were excluded by him. Texts of both kinds were incorporated into lat-
er editions, i.a. in the form of
addiciones
and
declaraciones
to different chapters in the
Revelations books. As regards this question see, for instance, Bergh, Rev. VI, p. 11, with
further references. As far as Rev.
II
is concerned, such 'supplementary material' is at hand
only in the form of a
declaracio
after chapter 2. The sources used for the edition of this
short text are
F K Ua
and
Gh,
the scarce material (cf. the app. crit.) indicating that
K Ua
may constitute one branch of the tradition and
F Gh
the other. As regards the importance
of Ua for the reconstruction of texts within the group of the supplementary material, see
Undhagen, Rev.
I,
pp. 113 f. and 218.
Principles of Edition
The Reconstruction of the Archetype
The basis for establishing the authentic text is of course the text of the archetype, which
is reconstructed by means of a comparison between the four hyparchetypes identified in
the preceding chapter, 13,, 13
2
, ey and a, respectively. The evaluation of these hyparche-
types and of the combinations in which they appear follows the same principles as those
observed in the editions of other books (see Bergh, Rev. VI, p. 21, and Undhagen, Rev.
I,
p. 225). The archetypal text, reconstructed according to these principles, seems how-
ever to contain a number of erroneous readings, and these will be discussed in the follow-
ing chapter, 'Textual Criticism'.
The edition of Decl. II 2, not extant in the majority of the MSS., was based on
F K Ua
Gh
(cf. above, p. 14). (Decl. II 13 is not present in any MS. but was added in the
editio
princeps,
Gh.)
Rev. II Chapters Extant in Rev. VIII
Five chapters of Rev. II, viz. 6, 9, 11, 12 and 13, reappear in Rev. VIII as chapters 42, 33,
37, 36 and 35, respectively. Furthermore, the paragraphs 17-37, 41-45 of Rev. II 7 give
the same text as Rev.
VIII
32:1-21. Since Rev.
VIII
is secondary to Rev. II (cf. Bergh,
Rev. VI, p. 11), the relevant Rev.
VIII
chapters were not collated for the establishment of
the Rev. II chapters in question. However, to the extent textual problems arise in any of
these Rev. II chapters, a comparison with the corresponding Rev. VIII texts is of course
called for. This applies to 7:34 and 11:28, and in the chapter on textual criticism the Rev.
VIII
text will accordingly be taken into account in the discussion of these passages.'
The Bridgettine Norse Texts
In his
Svensk medeltid. En samling uppsatser om svenska medeltidshandskrifter och tex-
ter, II, Birgittatexter
(1968), E. Wessen lists texts, 'the Old Swedish versions of which are
more original than the Latin ones' (p. 76; cf. Bergh, Rev. VI, p. 22 ff.). Among them there
are also some Rev. II chapters, viz. 7-13 and 16, which correspond to nos. 20-25 in MS.
Skokloster 5 in 4:o, Riksarkivet, Stockholm, constituting, in this MS., part of the so-
' For one of the passages discussed in the chapter on textual criticism, 12:22, the corresponding chapter in Rev.
VIII (36) lacks text and is thus of no use. — Information on the Rev. VIII MSS. was kindly given me by my col-
league Professor Hans Aili, Stockholm, who is preparing a critical edition of that book.
16
called 'Bridgettine Norse texts' These texts were edited by Klemming in BU 4, pp.
423-522, the chapters of interest here, nos. 20-25, being found on pp. 497-522 (partly
translated into modern Swedish by Wessen, pp. 104 ff.). As demonstrated in Bergh, Rev.
VI, p. 23 f., comparisons with the Bridgettine Norse texts can contribute to a better un-
derstanding of the Latin redaction, and this seems to apply to Rev. II as well. An exam-
ple is 9:2
Dixi tibi prius,
where
prius
appears to be the same as
heri,
considering the cor-
responding passage in BU 4, p. 508,25
(Ek sagde thik) i gaar
(I
told you yesterday'). It
is also of interest to see that the Bridgettine Norse counterpart of 11:3 and 18
legiones
angelorum
is, in fact,
legiones angelorum
(pp. 513,21 and 515,8), which indicates that
Birgitta's Swedish language also included Latin quotations (cf. Hogman, p. 43). In the
same chapter, it should be observed that the presence of the word
vox
in §§ 20, 22, 23 and
26 seems to imply a mistranslation, since the corresponding passages in BU 4 are
Annar
legio
(p. 515,12 f.),
Tridhia legio
(p. 515,17),
Fiardha legio
(p. 515,23) and
Famta legio
(p. 516,1), respectively; as far as § 19
Prima
is concerned, corresponding to
Fvrsta legio
(p. 515,9), it is for obvious reasons impossible to know whether the translator had
legio
or vox in mind, although the continuation makes the latter alternative more probable. —
For such Rev. II passages as are problematic from the point of view of textual criticism,
the Bridgettine Norse texts will be taken into consideration in the chapter on textual crit-
icism; passages of interest here are 7:34, 8:11, 8:16, 8:29, 11:28 and 12:22.
Orthography
In matters of orthography the same principles are followed in the edition as those pro-
nounced by Undhagen, Rev. I, p. 226. A certain normalization has thus been carried out,
based upon the majority of the MSS. used. Orthographical divergencies in the sources
(including
Gh)
are very seldom listed in the apparatus. Spellings normally not occurring
in editions of Classical Latin texts (cf. Bergh, Rev. V, p. 72) are, for instance:
athomi
(21:10),
cohercere
(26:35, but
coerceamus
27:41),
heremo
(12:13),
idest
(1:25),
Wegit-
timus
(5:24),
inobedienciain
(17:23),
insaciabilis
(3:9),
lintheo
(21:9),
nichilum
(25:22),
obcecati
(30:16). In the use of capitals and in punctuation no regard is paid to the MSS.
The Apparatuses
The critical apparatus provides information about readings diverging from the printed
text, but for the sake of clarity the latter, too, is now and then given in the apparatus. Items
like 3:41 Infelices
oil'
and 14:57 `ipse
am. TH'
imply that the correct reading was intro-
duced secondarily, no distinction being made as to which hand made the correction. Vari-
ant readings in
Gh
are listed throughout for reasons developed in Bergh, Rev. VI, p. 25.
Quotations, reminiscences and other references have been brought together in a separate
apparatus.
As regards this misleading designation, see Wessell, p. 88 f. The numbering of the chapters was made in
modern times; see Wessen, p. 95.
18
Rev. IV 61:11
virga facta est serpens, ita ut et Moyses formidaret
and Ex. 30:3
Tectum
moderate altum (sc.
sit),
ita vt nichil appareat, nisi quod humilitatem redoleat.
Excep-
tions to the rule are, however, possible to find. The future indicative occurs in cases like
Rev. I 1:8
visitabo super eos iusticiam meam ita, ut audientes contremiscent,
Ex. 85:9
il-
ium timorem verto ei in bonum, ita vt cibus, quem sumpturus est, ad corporalem ei for-
titudinem et spiritualem proficiet,
Ex. 116:5
Et calor meus addi debet ad calorem tuum,
sic quod omnes, qui ibi appropinquant, inde calefient, illuminabuntur et fortificabuntur.
The present indicative, typical of our case 7:34
crepat,
is found for instance in Rev.
I
1:7
ita misericors sum, ut, quicumque misericordiam meam pecierint et se humiliauerint, in-
dulgeo eis.
It may be added that the Revelations also include cases of the final
ut
followed
not only by the future indicative, as in Ex. 80:13
Ego addam cor virile et audaciam, vt,
qui sponte noluerit, inuitus obedire compelletur,
but by the present indicative as well,
e.g., Rev. V int. 5:14
quare iniqui iudices tollerantur, hoc est ad aliorum purgacionem et
propter meam pacienciam, vt, sicut aurum purgatur igne, sic ex prauorum malicia ani-
me purgantur et erudiuntur et retrahuntur a non faciendis.
In view of these passages, the
indicative
crepat
in 7:34 may very well be taken to be authentic.
8:11
Ille dominus ... me ... iubet abstinere a delectabilibus, q u e (Y
2
13,
K
q
2
delectacionibus quas
P F q' Gh
delectabilibus quas Tb
Y')
video et desidero, iubet
sperare incerta.
Considering the distribution of the readings, it seems reasonable to assume that the
p
hyparchetype had in fact
delectabilibus quas,
the grammatical error of which was re-
moved in one way in
P
and in another in 13
2
. It follows that
delectabilibus que
as taken
to be the archetypal reading has a very weak support (just K of the uncorrected MSS. out-
side (3
2
). There is greater probability for the reading
delectacionibus quas,
extant in two
sub-branches of the tradition ey and 8, respectively), but here, too, emendation may have
played a role, and it should be observed that the word
delectabilibus
is present in both
main branches. There is thus some, although not overwhelming, plausibility that the Tb
Y'
reading not only renders the hyparchetype but the archetype as well, and the origi-
nal reading was then either
delectacionibus quas
or
delectabilibus que.
Both alternatives
can be supported by parallels, as evident from Rev. VI 14:7
abstinere a delectacionibus
mundi,
to be compared with Rev. VI 35:24
carere omnibus delectabilibus, que deside-
rabat.'
In the edition the latter alternative was adopted for two reasons, first since
de-
lectabilibus que video
is in better concordance with § 12
delectabilium
visum,
second
because it can be argued that the Bridgettine Norse text, although it has a somewhat dif-
ferent wording, nevertheless gives it some support, BU 4, p. 505,7 ff.
hin ftrre herran
biudhir mik halda mik of thy mik lystir aat Ok hopos thz ek dr owiis aa.
8:16
Si, sicut dixi, volueris esse meus, t u n c
(K
Gh
nunc
0
num
ceteri)
debes procedere
cum omni superbia in campum et in plateas
etc.
Obviously,
num
was the reading of the archetype. This word is, as a matter of fact, un-
paralleled in the Revelations, in which it does not appear outside the compound
numquid,
Here the MSS.
Y r Ab
have an error opposite the one in
Y'
in 8:1 1, viz.
delectacionibus que desiderabat.
19
but even with regard to the normal function of this interrogative particle, it seems im-
possible to defend it as authentic here. In the edition,
num
was taken to be a corrupted
tunc,
i.e. the emendation made in
K Gh
was adopted. The syntactic structure, with a pre-
ceding conditional clause and the apodosis introduced by
tunc,
is certainly not very strik-
ing, as appears from, e.g., Rev. VI 65:35
Si vero Maria talis est, quod non exauditur apud
principes nec proficit egressus eius de cella, tunc roget Deum obnixius pro afflictis,
Ex.
65:18
Et si in verbis inuenitur inutilis et non discrete premeditata locucio vel responsio,
tunc oportet, quod penitencia et satisfaccio sit maior
and Ex. 80:11
Sed si ille obedire
noluerit, tunc consulatis secreto aliquos de principibus et militibus regni.
In the first and
the last of these parallels, the subjunctive
(roget, consulatis)
corresponds to
debes
in 8:11,
in the second of them
oportet
fulfils that function. The corresponding passage in the Brid-
gettine Norse text, BU 4, p. 505,23 f., is
Vil to min riddare vara. ta skalt thu fara a mark
ok gatu mz alle hogfard,
and it cannot be denied that
ta
supports
tunc.
The alternative
possibility
tum
may seem palaeographically more attractive than
tunc
with regard to the
archetypal
num,
but since
tum,
surprisingly enough, appears in the Revelations only in
the combination
tum tum,
both followed by
propter
or
quia
(e.g.
III
1:9
Deum dili-
gendum tum propter creacionem et redempcionem tum propter longam pacienciam et
suam bonitatem),
that option is out of the question here.
8:29
Primus optinuit honorem mundi, dilexit templum corporis sui in omni voluptate,
dominabatur, ut voluit, ad omnia, q u o
(scripsi
que
1
Gh)
misit manum, proficiebat.
The archetypal reading
que misit manum
implies an abnormal syntax, the expected
construction being
ad que,
i.e. an adverbial, as is the case in Prol. Math. § 42
conscrip-
tor horum nulla racione volens manum mittere ad scribendum coactus fuit.
In es-
tablishing whether the conspicuous
que
reflects the original wording or not, it is of course
worth considering that no copyist took offence at the reading. Nevertheless, because of a
lack of clear parallels,
que
was with some hesitation taken to be an archetypal error, and
if a missing adverbial is to be restored, the choice is between
(ad) que
or the relative ad-
verb
quo;
of these, the latter is palaeographically more inviting. An example of
quo
not
referring to a preceding
eo
or the like is found in Rev. VI 65:80,
ad vnum portum, quo
flauit eos ventus.
(The parallel passage in the Bridgettine Norse texts does not shed any
light on the problem, since its wording is different, BU 4, p. 507,19 f.)
10:R
Christi loquela qualiter ... per populum Israel moderni milites et per rubum cor-
pus Virginis designantur et qualiter milites e t
((3,
Gh
idest
P
2
7T)
moderni episcopi
parant mansiones diabolo.
Here, the reading of the archetype was in all probability
idest,
since it has been hand-
ed down in all branches of the MS. tradition except one. The identification of
populus Is-
rael
with
moderni milites
in the rubric is based on what is said in § 4
(Per hunc nunc in-
telligo milites)
and § 10
(populum meum, idest milites),
but there is nothing in the text
identifying these
milites
with the
episcopi
in the way the archetypal reading suggests. On
the contrary, the
episcopi
are introduced as a group explicitly distinct from the
milites,
§ 15
Episcopi eciam Ecclesie edificant ei sicut filii Israel duas urbes,
the file
Israel
be-
ing the same as
populus Israel
and
milites;
and it follows that the same distinction is to
expected in the rubric. For this reason the emendation
et
for
idest,
made independently in
13, and
Gh,
was adopted in the edition as the original reading.
20
11:28
dignus est isle pm modico labore e te rn a m quietem (h a ber
eter-
na quiete
(3,
eternam quietem T
h
P F K Gh)
et cum Domino suo letari, quem tantum et
tociens desiderahat!
The reading
eternam quietem,
handed down in both main branches of the tradition,
was most probably the reading of the archetype as well. The readings in
Y
and
p,
are then
easily explained as adaptations to the usage otherwise observed in the Revelations, for
whereas
dignus
followed by the accusative lacks parallels, this adjective is followed by
either the ablative or the infinitive, e.g., IV 17:20
Tails abstinencia digna est mercede
magna,
VI 65:69
Maioribus enim affliccionibus ego digna sum;
II 12:1
nullus est dignus
vocari rex nisi ego,
V int.
16:48
non suet digni audire nuncios salutis.
It seems theoreti-
cally possible that both constructions were combined in our case 11:28, i.e. a reading cor-
responding to the 13, emendation, but two factors support the idea that
Y
instead restored
the original reading
per coniecturam.
One is that the corresponding passage in the Brid-
gettine Norse texts through its
at halita
recalls the
Y
reading, BU 4, p. 516,10 f.
han
dr
viirdughir at hafila awinnelika roo liri litla vroo, iiwinnelika hwilo Sri lint arbeide;
on
the other hand, the differences between the texts may call for some caution, since there
is no Latin text that corresponds to
awinnelika roo firi litla vroo,
whereas the Bridgettine
Norse text does not have any counterpart to
et cumn Domino suo letari, quem tantum et
tociens desiderahat.
The other factor is that the Rev. VIII tradition of the corresponding
passage is in favour of the reading with
hahere.
The choice between the emendations for-
warded by 13, and
Y,
respectively, is not quite easy, but the syntactic similarity between
Rev. VIII and the Bridgettine Norse text was in this case permitted to decide the matter.
12:22
Tune respon d i t (1 K respondet B F q Gh) michi anima.
In all probability
respondit
was the reading of the archetype. Considering the present
tense form
respondeo,
both in the preceding § 21 and in the following § 23, the perfect is
certainly striking, and one may ask whether we have to do with an erroneous archetypal
reading. However, the corresponding, Bridgettine Norse text is in favour of the archetype,
since it has, according to BU 4, p. 518,3,
Sahli swaradhe,
in spite of the fact that p. 518,1,
too, corresponding to § 21
respondeo,
has the present
Ek swara.
The Latin archetype and
the Bridgettine Norse text have in other words the same change of tenses in §§ 21-22,
and this was taken to be an indication that the archetypal
respondit
reflects in fact the
genuine wording, although the situation must be regarded as somewhat unclear, particu-
larly if consideration is paid to the fact that the concordance is broken in § 23
Cui ego re-
spondeo,
for which the Bridgettine Norse text has
Ta swaradhe ek
(p. 518,7). There are
other textual differences as well in the two texts which render judgement in this particu-
lar case all the more difficult.
14:44
Et quia homno racionemn temporis sui sicut et °permit redditurus est, ideo t e in p o-
r i (-y
Gh
ipsi
p
ipsi tempori
Y
2
)
corporalis laboris spirituale tempus preponderet
etc
The presence of the bewildering
ipsi
in both
13
and 6 makes it reasonable to assume
that this was the reading of the archetype as well. The context indicates that the original
reading was restored by the emendation made in -y
F
2
Gh.
The difference between
tem-
pori
and
ipsi,
however tangible it may appear, can be palaeographically reduced to a con-
fusion of the initial letters,
t
and
i,
respectively (cf. Cappelli, pp. 186 and 379 f.).
22
cia, qua omnia adueniencia libenter paciatur,
VI 30:15
Quod si voluntatem suam michi
committeret, omnia faciliter potuisset adueniencia tollerasse
and VI 43:11
amici mei ...
sustinent in caritate omnia adueniencia.
With regard to these parallels it seems very
probable that the original reading of 14:57 was
adueniencia,
which was restored in K q.
Moreover, as indicated above, a governing verb with the meaning 'endure' is typical of
cases in which
omnia adueniencia
is the object. The predicate in our passage, in which
omnia adueniencia
is the subject, should then be expected to have the meaning 'be en-
dured', but it is evident that the archetypal
vitantur
does not fulfil this requirement. The
emendation
vincuntur
is from a palaeographical point of view rather natural, and it has a
strikingly strong support in Rev. VI 65:62
illuminabitur cor eius caritate, et omnia con-
traria adueniencia vincuntur et
.
faciliter tollerantur.
As regards the choice, here, of the
verb
vincere,
cf. Rev. IV 129:30
qui ardua vincere proponit, attendat ad temptaciones
suas et caueat, ne propter inordinata desideria minuatur zelus Dei
etc.
14:65
Tribus enim g e n e r i b u s (K
Gh
generacionibus 3 Tr) hominum amici mei suc-
currere possunt. Primo dampnatis, secundo peccatoribus,
tercio bonis stantibus.
The context makes it clear that Birgitta is speaking of three kinds of people, so the ar-
chetypal error
generacionibus
should be corrected in accordance with the K
Gh
reading.
The phrase
genera hominum
is rather frequent in the Revelations, e.g., I 14:3, 60:2, 60:4,
II
19:38, IV 88:R, VI 37:1,
VII
17:1 and
VIII
49:1, whereas no examples of
generaciones
hominum
are possible to find.
17:7
non una scintilla in inferno est, que eius
(sc. deitatis)
constitucionem excedat et
[quod]
(13 Tr
Gh om. Tbl
K q delevi)
abeiuspresciencia(0
F
2
Gh
presencia
F'
ceterique codices)
se possit occultare.
a)
It seems very hard to defend the archetypal
quod
here as an authentic reading, and
there are several theoretically possible solutions to the textual problem. An original
que
may have been distorted to
quod;
a phrase including a neutral expression explaining
quod
(e.g.,
nihil erat)
may have been omitted from the archetype;
quod
may simply have been
erroneously added in the archetype. It would seem that the syntactic rules normally fol-
lowed in the Revelations are against the first alternative, i.e. a repetition of the relative
pronoun (in the same form, as distinguished from cases like Rev. I 1:1
ego, qui prophetis
et patriarchis loquebar et quem ipsi expectabant).
In the edition, the last of the alterna-
tives mentioned was chosen.
b)
It may be argued that
presencia
is easier to understand in the context, but the paral-
lel in 14:12
nec tam minimum
(sc. est),
quod se a presciencia (presencia
0)
mea occultare
possit
makes it more probable that
presencia
in 17:7 is, in fact, an error in the archetype
(just as the
0
reading
presencia
in 14:12) which was then corrected in some sources.
17:12
Ergo, quia in Deo est perfecta sciencia et po tencia (P Y K q Gh pa-
cientia et scientia T
b
sciencia et paciencia
1
2
F),
ideo unumquodque sic dispositum est,
ut potencie Dei nichil preualeat
etc.
Both the distribution of the reading
paciencia
and its character of being the
lectio dif-
ficilior
make it plausible that this was the reading of the archetype as well. However,
since the context seems to require
potencia,
the text was adjusted into accordance with
the emendation independently made in
P Y
and K q
Gh.
24
26:21
Hoc quoque lineum indumentum debet esse ad nuda corporis, quia cordi, in quo
Deus requiescere vult, pax v i c in i o r (8
Gh
uiciorum 'y) inter ceteras virtutes propin-
quius et principalius inherere debet.
The presence of the reading
uiciorum
both in 13 and in 'y makes it very plausible that
this was the reading of the archetype as well, but since it does not seem to make any sense
in the context, it should be regarded as an error. The palaeographical similarity between
vicinior
and
viciorum,
particularly as abbreviated (cf. Cappelli, p. 390), admits of the
possibility that the 8
Gh
reading was an unintentional deviation from the transmitted text,
though it may of course just as well be due to an intentional and felicitous emendation.
The comparative
vicinior
should then not be taken to govern the dative
cordi
but rather
to constitute a syntagm together with
inter ceteras virtutes
(as for
pax
being a
virtus,
cf.
§ 22
Hec enim est virtus
etc.). An example of
inter
in that function is 18:8
Inter amnia
autem est istud mirabilius, quad
etc., by Lunden, I, p. 239, rendered with 'Men under-
barare an alit det andra dr det, att etc.' (cf. Hofmann—Szantyr, p. 112).
27:32
Quid notat viuum nisi a n i in a m (y
F
2
K Gh
anima
p
F
1
q),
que a deitate mea
creata est et in eternum mit?
Since the reading
anima
is handed down in both of the main branches of the MS. tra-
dition, there is higher probability that this was the reading of the archetype than
animam,
though of course the palaeographical difference is trifling. In Birgitta's imagery here, the
instrumenta viva (§
30) are explained as
confessio vera (§
31), which
et viva et et mortua
promouet.
Now Birgitta has to explain what
viva
and
mortua
symbolize. The latter stands
for
(significant) opera bona, que per mortale peccatum moriuntur (§
34), and the former
should therefore be expected to stand for the soul (§ 32). It follows that
viuum
in § 32 is
the subject and
animam
the object, and not the other way round.
29:20 f.
Animalia ista ferocia, que dixi, sunt delectaciones et cupiditates mundi. Ab hiis
enim caueat sibi pullus, quia dulces videntur sentiri, bone ad possidendum, pulchre ad
videndum.
(21)
Sed cum putantur teneri, euadunt celeriter; cum vero creduntur de le c-
t a r e
(scripsi
delectari
(3 'rr
Gh),
mordent immisericorditer.
The context calls for a verb with a meaning opposite to that of
mordent,
a meaning not
expressed by
delectari,
irrespective of whether the verb is used in the passive or the
middle-reflexive function. It would appear that the passive form
delectari
in the arche-
typal reading was influenced by the preceding
teneri.
29:23
Ab hiis autem caueat pullus et desideret in la tibulo ((3
2
1( Gh latibulum
13, IT)
humilitatis morari
etc.
Since the reading
latibulum
has been handed down both in [3, and in Tr, it was proba-
bly also in the archetype. The syntax requires the ablative here (cf. 29:18
in latibulo tu-
cius est morari),
and this easy correction was done in the other sources.
Reuelacionum liber secundus
STEMMATA CODICUM ADHIBITORUM
26
P
Y
Tb
B
0
x
y
K
F Gh
decl. 2 (cf. p. 14):
K Ua
F Gh
Gh
editionem principem indicat
= ex archetypo perperam omissa ideoque addenda
[ = archetypo perperam addita ideoque delenda
LIBRI SECUNDI CAP. 1
27
Informacio Filii ad sponsam contra diabolum et responsio Filii ad spon-
sam, quare non subtrahit malos, antequam veniant in peccatum, et quali-
ter baptizatis morientibus infra annos discrecionis datur regnum celorum.
Capitulum I.
1
Filius loquebatur ad sponsam dicens: "Quando diabolus temptat te, dic
ei ista
`Verba Dei non possunt esse nisi vera.' Secundo: 'Deo nichil
est impossibile, quia omnia potest.' Tercio, quod `eciam tu, diabole, non
poteris dare michi talem feruorem caritatis, qualem dat michi Deus.' "
2
Item ait Dominus ad sponsam dicens: "Ego video hominem tripliciter: Pri-
mo corpus extra, qualiter dispositum est. Secundo conscienciam intus, ad
quid tendit et qualiter. Tercio cor eius, quid desiderat.
3
Sicut enim auis,
que videns piscem in marl considerat profunditatem, attendit et procellas,
sic ego vias omnium scio et considero et, quid unicuique debetur, attendo,
quia perspicacioris visus et consideracionis sum ad sciendum, que sunt
circa hominem, quam ipse sit ad cognoscendum se.
4
Ergo, quia sic om-
nia video et scio, potes querere, quare non subtraho malos, antequam
venerint in profundum peccati. Ad quod ego personaliter, qui querebam,
respondeo tibi:
5
Ego sum creator omnium, et omnia sunt in presciencia
mea, et que facta et que futura sunt, omnia scio et video. Sed licet omnia
possum et scio, ex iusticia tamen non facio magis contra naturalem dis-
posicionem corporis quam contra disposicionem anime. Omnis quippe ho-
mo secundum naturalem disposicionem corporis, que est in presciencia
mea et erat ab eterno, subsistit.
6
Quod autem unus longioris vite erit et al-
ter breuioris, hoc est secundum fortitudinem et infirmitatem nature et se-
cundum quod corporalis disposicio habet se.
7
Quod autem unus cecus, al-
ter claudus efficitur vel aliquid huiusmodi, hoc non est propter prescienci-
p
Tr
Gh.
R
am.
F
quare] qualiter
Gh
veniunt
Gh
morientibus] mentibus -y
1
ad sponsam dicens
am.
quia (quod
F)
omnia potest
om.
Gh
eciam] et
0
om.
Tb P
non
(ante
poteris)]
numquam
F
michi dare
B -y Gh
2
Item ... dicens
om.
est] sit
B
3 enim
om.
Tbl
et
(ante
procellas)] eciam 13
2
prospicacioris -y
sunt
om.
F
1
ipse q
2
spem
sit
exp.
Tb
2
ad cognoscendum se
om.
Tbi
4
omnia sic
F Gh
et scio
om.
Tb'
a me
post
querere
add.
r Gh
malo
venerit x
profundo
P
5
mea
(ante
et que)
om. F
1
que
(ante
fu-
tura) Tb
2
om.
13
non
om.
x
quam corporis
om.
x
contra
(post
quam)
om.
y
anime
om.
Y
eterno 13 euo T
b
IT
Gh
6
et alter
p
alter T
b
Tr
Gh
7
et
ante
alter
add.
F
scienciam Tb'
28
LIBRI SECUNDI CAP. 1
am meam, cum omnia ita prescio, quod nullus fiet ex ea deterior vel
aliquibus obsit presciencia mea.
8
Nec fit ex elementorum cursu et stacione sed ex occulta iusticia, in
disposicione et in conseruacione nature. Peccatum enim et indisposicio
nature multipliciter adducunt deformitatem membrorum.
9
Nec ideo fit,
quia volo, sed quia ex iusticia permitto fieri. Quamuis enim omnia possim,
iusticie tamen non resisto. Ergo, quod aliquis minus vel plus viuit, hoc est
secundum nature infirme vel fortis disposicionem, que in presciencia mea
est, contra quam venire nullus potest.
10
Similiter per similitudinem intel-
ligere potes, dato quod essent due vie et ad eas una sola via duceret, in il-
lis autem viis essent innumerabiles fosse, una contra aliam et super aliam;
finis vero unius illarum duarum viarum directa tendebat in infimum et fi-
nis alterius tendebat sursum.
11
In competis vero viarum sic erat scriptum:
`Quicumque vadit per istam viam, incipit eam cum delectacione et volup-
tate carnis et terminat earn in magna miseria et confusione. Qui autem va-
dit per istam aliam viam, incipit eam cum modico et tolerabili labore et
terminatur cum maximo gaudio et consolacione.'
12
Ille vero, qui incede-
bat primo per illam unam viam, cecus ex toto erat. Sed cum venisset ad
competa viarum, aperiebantur oculi eius et videbat scripturam illam, in
qua continebatur finis illarum duarum viarum.
13
Quam quidem scripturam cum ille attenderet et secum deliberaret,
apparuerunt statim duo viri iuxta eum, ad quorum custodian pertinebant
ille due vie. Qui considerantes viatorem in competis, loquentes inter se
dixerunt:
14
`Consideremus diligenter, per quam viam magis incedere
voluerit, et eius, cuius viam magis elegerit, proprius erit.'
15
Viator autem
considerans secum fines viarum et merita, prudenti usus consilio eligebat
magis viam, cuius principium erat modici doloris et finis gaudium, quam
illam, que in gaudio incipiebat et terminabatur in dolore.
16
Tolerabilius
enim credebat et sanius fore modico fatigari labore in principio et in fine
quiescere secure.
ita omnia
F'
fiat 'y
ex
em.
T
5
' 0
8
in
(ante
disposicione)
ern.
0
in
(ante
con-
seruacione)
em.
F'
indisposicio] disposicio
K
adducunt deformitatem deformitatem adducunt
it
Gh
9 tit]
sic y
quia ex I ex -y
possum
0
plus vel minus
r
F'
vel fortis] et for-
tis -y
viuere nullus
K
nullus venire
Y 13
2
10
potest -y
east ea
0
super] supra
K
unius
... et finis
em.
T
5
tendebant
(post
directa) x
in
(mite
infimum)] ad P.,
11
compitis
Gh
vere
0
per
(ante
istam viam)
em.
per
(ante
istam aliam)
OM.
r
eam
(ante
cum
medico)
em.
Gh
intollerabili -y
labore] dolore
F
12
per
em.
Thl
unam
ern.
x
erat ex
toto x
compita
Gh
videbant •y
viarum
(pest
duarum)
um.
q'
14
diligenter
ante
loquentes
(§
13) trp.
x
per
em.
15
fines
F
2
finem
F'
et merita
urn.
F
consus -y
in-
cipiebatur
K q
16
fatigari] fatigare flagellari x
LIBRI SECUNDI CAR I
29
17
Numquid scis tu, quid ista significent? Ego certe dicam tibi. Due iste
vie sunt bonum et malum, quod ante hominem est. Quod magis eligere
velit, in potestate sua et libero arbitrio suo constitutum est, cum venerit ad
annos discrecionis.
18
Ad has duas vias, scilicet eleccionis boni et mali,
una via ducit, scilicet etas adolescencie ducens ad annos discrecionis. Qui
hanc viam primam ambulat, quasi cecus est, quia ab adolescencia, usque-
quo homo venerit ad annos discrecionis, quasi cecus est, nesciens dis-
cernere inter bonum et malum, inter peccatum et virtutem, inter mandata
et prohibita.
19
Ergo homo ambulans in una sola via, scilicet in etate
puerili, similis ceco est. Cum autem venerit ad competa viarum, idest ad
annos discrecionis, tunc aperiuntur ei oculi intelligencie. Nam tune scit
considerare, quid sit melius, modicum habere dolorem et eternum gaudi-
um quam modicum gaudium et eternum dolorem.
20
Et tune, quam-
cumque viam elegerit, non deerunt illi, qui gressus eius diligenter nume-
rabunt.
21
In istis autem viis multe sunt fosse, una contra aliam et una ante
aliam, quia et in etate iuuentutis et in etate senectutis unus moritur cicius,
alter tardius, unus in iuuentute, alter in senectute. Ergo finis huius vite
bene in fossis significari potest, quem habebunt omnes, unus sic, alius
vero sic, prout naturalis disposicio exigit et prout in presciencia mea est.
22
Si enim aliquem contra naturalem disposicionem corporis subtra-
herem, statim contra me occasionem haberet diabolus. Et ideo, ne diabo-
lus in minimo inueniat in me aliquid contra iusticiam, ideo non magis fa-
cio contra naturalem disposicionem corporis quam anime.
23
Attamen
considera bonitatem et misericordiam meam! Ego enim, sicut dicit magis-
ter, facio illis virtutem, qui non habent virtutem. Ego ex multa caritate om-
nibus illis, qui baptizati sunt et infra annos discrecionis moriuntur, do reg-
num celorum, sicut scribitur: Complacuit Patri meo talibus dare regnum
celorum.
24
Adhuc eciam ex pietate mea facio cum infantibus paganorum
misericordiam. Nam quicumque eorum infra annos discrecionis moriun-
23 sicut dicit magister
Pet,: Lomb., Sent. 2,27 (Klockars, p. 221,- cf. tamen Linden, I, p. 196 adn. 1) —
sicut
scribitur
cf. Luc. 12,32,- Matth. 19,14
17
magis
om.
x
18
Ad ... ducens ad annos discrecionis (discreptionis Y
2
)
om.
P Y'
duas
om.
O
primam viam 13,
ambulabat
F
quia
om.
q'
qui x
vsque
K
et
(ante
prohibita)
om.
F
19
in
(ante
etate)
om.
Tm
ad
P
gaudium
(post
modicum)
om.
q'
20
eius gressus Th gressus
0
21
sunt multe
K q
ante] contra x
et
(post
quia) 13
0111.
0 Gh
alter
(ante
tardius)] et
alter
Y
alter
(ante
in)] alius 13,
huius
om.
x
presencia P
22 ideo non 13 non
T
h
.
Gh
corporis
(ante
quam)
om.
-y
23 misericordiam] animam y
enim
um.
TH
dixit -y
q'
qui non habent virtutem
om.
P
sunt
om.
x
sicut scribitur
celorum
om.
F!
Cum placuit
-y
dare talibus 13
2
24
eciam
0111.
eciam quod -y
Nam
0111.
Th
1
eorum
orn.
P
an-
nos] tempus
30
LIBRI
SECUNDI CAR 1-2
tur, quia ad cognicionem faciei mee venire non possunt, venient in locum
quendam tibi non licitum scire, ubi sine cruciatu morabuntur.
25
Qui
autem ab una via progressi veniunt ad illas duas, idest ad annos discrecio-
nis boni et mali, tunc in eorum potestate est eligere, quod magis eis
placuerit, et secundum quod tunc flectunt voluntatem suam, talis eorum
sequitur remuneracio, quia tunc sciebant legere scripturam scriptam in
competis viarum, scilicet quod melius esset modicum habere dolorem in
principio et in procinctu gaudium quam in principio gaudium et in fine do-
lorem.
26
Verumptamen contingit quandoque, quod ante naturalem dis-
posicionem corporis aliqui subtrahuntur, utputa propter homicidium, ebri-
etatem et aliquid huiusmodi, quia diaboli malicia tanta est, quod nimis
longam peccator ille haberet penam, si diucius perseueraret in mundo.
27
Et ideo exigente iusticia et peccatis aliqui ante disposicionem naturalem
corporis subtrahuntur. Que quidem subtraccio in presciencia mea ab euo
fuit, contra quam aliquem venire impossibile est.
28
Sic eciam quandoque
boni ante naturalem disposicionem corporis subtrahuntur, quia ex nimia
caritate, quam ad eos habeo, et ipsi ex feruore dileccionis et ex labore re-
frenacionis corporis, quam habent ad me, sicut in presciencia mea ab euo
fuerat, exigente iusticia quandoque subtrahuntur.
29
Ergo non magis facio
contra naturalem disposicionem corporis quam anime."
Filii querimonia de quadam anima dampnanda presente sponsa et re-
sponsio Christi ad diabolum, cur permisit istam animam et permittit ma-
los scum verum corpus contingere et sumere vel recipere. Capitulum
1 Videbatur Deus iratus et ait: "Opus manuum mearum hoc me plus con-
tempnit, quod in honorem maiorem constitui. Ista anima, cui omnem cu-
ram adhibui caritatis mee, tria michi fecit:
2
Auertebat oculos suos a me et
agnicionem
0
non tibi
Y 13
2
25
duas] duas venias y' duas uias x y
2
tune
(ante
flectunt)
am.
T
5
'
voluptatem T
5
in procinctu
P
x q'
F Gh
in procintu
1
152
Y
procintu T
51
in procinctum y
procinctum
K
q
2
26
disposicionem naturalem
P
propter] per
Gh
hebreitatem x
et] vel
B
nimis q
2
minus
Y
q' minis
B
y
haberet ille q
27
peccatis] potestas
B
ante q
2
autem
Y
enim q'
naturalem disposicionem
B -y F Gh
presencia
P
euo Y
2
eterno
P Y' 0
est
em.
q'
28
quam
(ante
habent)] quern y q
ad me] in me
P
29
Ergo] Ego
0
II:
Gh.
R
em.
F
dampnanda
eras.
q
animam istam
P
animam
ex
anima
corr.
q
2
contigere
q
et
(ante
sumere) em.
P
1
quad
post
Videbatur
add.
T
5
plus me
0
honorem maiorem
13 maiorem honorem -e
Gh
anima] autem
K
2
Aduertebat y
LIBRI SECUNDI CAP. 2
31
vertebat ad inimicum. Voluntatem suam firmauit ad mundum. Fiduciam
sibi posuit, quod libere posset contra me peccare.
3
Propterea quia non cu-
rauit respicere me, ego feci ei iusticiam meam subitam. Quia vero firmauit
velle suum contra me et fiduciam posuit sibi falsam, ego abstuli ei
desiderium suum."
4
Tunc quidam diabolus exclamauit dicens: "Index,
hec anima mea est." Respondit iudex: "Quid cause habes contra eam?"
Respondit ille: "Proposicio querimonie tue mea est accusacio, quod sci-
licet contempsit te, creatorem suum, propter quod facta est ancilla mea.
5
Et quia subito sublata est, quomodo subito poterat te placare? Nam et cum
in mundo vixisset sano corpore, non tibi seruiuit sincero corde, quia dilex-
it feruencius creaturam, non pacienter tulit egritudinem et quia non con-
siderauit opera sua, ut debuit.
6
In fine vero non arsit caritatis igne. Et quia
subito abstulisti eam, ideo mea est."
7 Respondit iudex: "Non dampnaret
subitus finis, nisi discordarent opera. Nec voluntas sine diligenti delibera-
cione perpetuo dampnatur."
8
Tunc mater Dei veniens ait: "Fill, seruus negligens, qui habet amicum
familiarissimum domino, numquid ille familiarissimus non astabit ei? Aut
non debet propter eum, si pecierit, saluari?"
9
Respondit iudex: "Omnis
iusticia debet esse cum misericordia et sapiencia; misericordia ad remit-
tendum rigiditatem, sapiencia, ut tamen seruetur equitas. Sed si talis fue-
rit transgressio, que non est digna remitti, propter familiaritatem tamen
salua iusticia poterit mitigari."
10
Tunc ait mater: "Benedicte fill mi, hec
anima continue habuit me in memoria et exhibuit michi reuerenciam et pro
me solempnitatem summam afficiebatur facere, quamuis frigidus erat ad
te. Ideo miserere ei!"
11
Respondit iterum Filius: "Scis, mater benedicta,
et vides omnia in me. Hec anima, quamuis te in memoria habuerit, plus
tamen propter temporale bonum faciebat quam propter spirituale. Nam
corpus meum mundissimum non sic tractabat, ut debuit.
12
Os namque
fetidum prohibuit mee caritatis dileccionem. Amor mundi et dissolucio ab-
scondit ei meam passionem. Presumpcio nimia venie et finis sui inconsi-
deracio accelerauit vitam suam.
sibi
om.
x
quod
sibi (§
3) om.
libenter 13
2
3
meam
om.
0
vere
0
sibi
posuit
F Gh
4
exclauit y
dicens
om.
TH
anima
om.
Tb
1
Respondit iudex ... earn
om.
Y
1
Proposicio] Propono
tue queriomonie 13,
5
poterat 13
1
F K
q
2
Gh
poterit 13
2
-y q'
conside-
rauit] desiderauit
B
6
In fine
Tb
-rr
Gh
In finem
vero
om.
subito
om.
-y
est mea
K
q
8
Dei
om.
Tbl
amicum habet -y
adstabit
Tb
9
tamen propter familiaritatem
Tb K q
10
summam 13 suam Tb Tr
Gh
frigida
B
Ideo
om.
x
11
et vides
om.
x
te in memo-
ria
Tb P Gh
in memoria te
Y
13
2
habuit 13, q
tamen
om.
q'
temporale bonum 13 bonum
temporale T
b2
Tr
Gh
temporale
Tb'
12
dileccionem Y
2
delectacionem
P Y
1
sui B
Tr sue 13
F Gh
32
LIBRI SECUNDI CAR 2
13
Et quamuis me sumpsit continue, non tamen ex hoc multum me-
liorabatur, quia non se preparauit, ut decuit. Qui enim colligere velit hos-
pitem bonum et dominum, preparare debet non solum hospicium sed et
omnia utensilia.
14
Sic non iste, qui, et si mundauit domum, tamen non
scopauit earn reuerenter et diligenter. Nec pauimentum strauit virtutum
floribus nec utensilia membrorum suorum impleuit abstinenciis.
15
Ideo,
quid ei faciendum sit, satis vides, et quid promeruerit. Quamuis enim in-
comprehensibilis sim et inuiolabilis et ubique sum per deitatem meam,
tamen certe cum homine mundo est michi delectacio, licet et cum bono in-
gredior et cum dampnato.
16
Nam boni suscipiunt corpus meum hoc, quod
crucifixum est et ascendit in celum, quod prefigurabatur in manna et in fa-
rina vidue. Similiter et mali, sed boni ad confortacionem maiorem, mali
vero ad maiorem iudicii iusticiam, quia non timent indigni accedere ad
tantam dignitatem."
17
Respondit diabolus: "Si accessit ad te indigne et iudicium suum ex
hoc augebatur, cur permisisti eum accedere ad te et contingere te tam
dignum?"
18
Respondit iudex: "Non queris ex caritate, quam non habes,
sed quia ex virtute mea compelleris propter istam sponsam meam, que hec
audit.
19
Sicut enim in humanitate mea et boni et mali tetigerunt me ad os-
tendendam veram humanitatem et paciencie humilitatem, sic et boni et
mali comedunt me in altari; boni ad maiorem perfeccionem, mali autem,
ne credant se esse dampnatos et eo, quod possunt ex hoc corpore meo
sumpto, si volunt mutare voluntatem, conuerti.
20
Et quam caritatem
maiorem possum ego ostendere quam quod mundissimus ingredior eciam
ad immundissimum vas, quamuis sicut sol materialis a nullo possum in-
16
prefigurabatur Exec/. /6;
/// Reg. 17
13
preparauit se
B
ut debuit
Gh
velit f3 vellet
T
5.2
Gh
sed et
T
5
sed
14
Sic
non] Sic nec y
fecit
post
iste
add. y
K
qui] quia
F K
et si] si
B
non tamen
0 F Gh
earn scopauit F
suorum e r.
0
15
promeruit
0 y F
sim
sum x
inuiolabilis
(ex
im-
mobilis
core
q
2
)]
inuiolabilis sim
r
et
(ante
ubique)
em.
T
5
'
ubicumque -y
sum] sim
K
om.
Th
et
(post
licet) em.
Th'
ingrediar y
q
2
K
cum
(ante
dampnato) ern.
F
16
subscipiunt T
h
farina] forma x
sed] et x
confortacionem
vero ad
otn.
0
quia] que -y
indigne
ascenders
q'
asseendere
V'
17
augmentabatur
F Gh
te et)
.
te idest
0
18
istam sponsam
meam em.
Th'
19
et boni
boni
T
h
' F'
ostendendam
] x
F
ostendendum
T
he
Tr
Gh
meam
post
humanitatem
add.
K
sic et] sic ]3,
autem em.
Th' Y'
eo
om.
T
5
'
ex eo
F Gh
ex hoc] hoc
F Gh
personaliter
post
volunt
add.
T
5
' 6
Gh
conuerti T
h
P' Y B x
et conuerti
ce-
teri
Gh
20
possum maiorem T
h
maiorem possem -y
ego
em.
Th'
quam quod] quasi x quam y
eciam ingredior -y
possum
(ante
inquinari)] potest y
LIBRI SECUNDI CAP. 2
33
quinari?
21
Hanc enim caritatem to et amici tui contempnitis, quia vos
contra caritatem affirmastis."
22
Tunc ait iterum mater: "0 bone fill, quocienscumque accessit ad te,
tamen timebat te, licet non ut debuit. Penituit eciam offendisse te, licet non
perfecte. Hoc, fili mi, proficiat sibi propter me."
23
Respondit iterum Fi-
lius: "Ego sum, sicut dixit propheta, sol verus, sed tamen longe melior sole
materiali. Sol materialis non penetrat montes nec mentes, sed ego possum
utrumque.
24
Si ergo mons obsistit soli materiali, ut non tangat terre
propinquitatem, quid michi obsistit nisi peccatum, ne hec anima afficere-
tur caritate mea?
25
Quod et si pars aliqua montis remoueretur, necesse
tamen est, ut, quod vicinius est, a calore euacuetur. Ego autem si intrauero
in partem unam mentis munde, que michi consolacio erit, si ex parte alia
senciatur fetor?
26
Ideo depelli debet, quod sordidum est, et tunc post pul-
chritudinem subsequitur dulcedo."
27
Respondit mater: "Fiat voluntas tua
cum omni misericordia!"
Declaracio.
28
Hic fuit sacerdos sepe ammonitus de incontinencia sua et nolens resi-
piscere. Cum quadam die exisset in pratum ad curandum equum suum,
venerunt fulgura et tonitrua, quibus percussus est et mortuus omni corpore
illeso preter verenda, que ex toto combusta apparuerunt.
29
Tunc dixit
spiritus Dei: "Filia, talia merentur illi in anima sicut iste in corpore, qui
talibus miseriis et delectacionibus implicantur."
23
sicut dixit propheta
cf. Mal. 4,2
21
enim
om.
TH
conteptis y
contra] quasi 7
offirmastis
K
obfirmastis
Gh
cf. infra 3:38
22
timebat F
2
amabat
Fl
non ut q
2
vt non q' non
0
eciam] eciam eum x eum y
te
(post
offendisse)
am.
x
23
sed ego
Tft
2
ego
T
5
'
24
mons obsistit] mons subsistit
B
soli ... ob-
sistit
am.
q'
non
om.
'y
ne] nec
x
25
et
om.
Y F'
aliqua pars
F
munde
om.
F'
consolacio erit
p.
consolatio T
5
' erit consolacio
T'
°
'rr
Gh
26
post] nec 'y
subsequetur
x
3
,2
subsequetur homo y'
Decl. 2: F K U Gh.
Vide supra p. 14.
28
fuit sacerdos
K Ud
sacerdos fuit
F' Gh
percussus
K Ua
combustus
F Gh
verecunda
F'
29
Tune
Filia
am.
Ua
illi
om.
F'
34
LIBRI SECUNDI CAR 3
Verba matris Dei admiracionis ad sponsam et qualiter in hoc mundo sunt
quinque domus, quarum habitatores sunt quinque status hominum, scilicet
infideles Christiani, Iudei indurati, pagani per se, Iudei simul et pagani,
et amici Dei, et nota in isto capitulo multa utilia. Capitulum
1
Maria loquebatur: "Magna res est, quod dominus omnium et rex glorie
contemptus est. Ipse quasi peregrinus fuit in terra, vadens de loco in locum
et quasi viator pulsans ostia multorum, ut suscipi mereretur.
2
Mundus
enim quasi quidam fundus erat, in quo quasi quinque domus erant. Ad
primam autem domum cum filius meus in habitu peregrini venisset, pul-
sans ad portam ait:
3
Amice, aperi michi et introduc me in requiem et co-
habitacionem tuam, ne forte fere noceant michi, ne imber, ne pluuie veni-
ant super me!
4
Da michi de vestibus tuis, quibus frigidus calefiam, nudus
cooperiar! Da michi de cibo tuo, quo esuriens reficiar, de potu tuo, quo
siciens refocillari merear, et recipe mercedem a Deo tuo!'
5
Tunc respon-
dit, qui erat intus:
nimis es impaciens. Ideo non potes concordare et
cohabitare nobiscum. Tu nimis longus es. Propterea non sufficimus vestire
te.
6
Tu nimis cupidus es et gulosus. Ideo non sufficimus saciare te, quia
cupiditas tua nullum habet fundum.'
7
Respondit iterum Christus peregri-
nus, qui erat extra: Amice, induc me hilariter et voluntarie, quia in modi-
co ego concludor loco!
8
Da michi de vestibus tuis, quia non est tam par-
uum vestimentum in domo tua, quin non ad calefaciendum me sufficiat!
Da michi de cibo tuo, quia eciam mica saciare me potest, et stilla ague
dabit michi refrigerium et fortitudinem!'
9
Respondit iterum, qui erat in-
tus: 'Nos bene cognoscimus te. Tu es humilis in verbis et importunus ad
rogandum. Tu videris modestus ad contentandum, sed tamen insaciabilis
es ad implendum, frigidissimus et difficillimus ad cooperiendum. Vade,
quia non colligam ter
10
Tunc venit ad secundam domum et ait:
aperi et vide me! Ego
enim dabo tibi, quibus indigueris. Ego defendam te ab inimicis tuis.'
III:
13 -rr
Gh.
R
om.
F
Dei
(post
matris)
om. Tb
1
infideles
ex
fideles
core
0
2
quod
post
nota
add.
x
ca-
pitulo] capitola x
1
in
(ante
terra)] ad
B
et
(post
locum)
om.
1
2
suscipii
P
2
erant]
erat
0
pulsans ad portam
om.
portam
7T
Tb2
Gh
ostium 13
(cf. infra § 14 domum ... porta)
3
venient
F Gh
4
coperiar
P
quo operiar
K q
2
exuriens
P
recipe Tb
2
recipere
5
nimis
es
q
2
nimis longus es
q'
6
cupidus
om.
K
Ideo Tb
2
om.
13,
7
Christus peregrinus
om.
Tb
1
K
q
induc] ad huc
B
8 tuis
om.
F
1
quia] qui y
est
om.
0
tam paruum
bis
P
ves-
timentum tua
om.
quin
F Gh
qui
q
1
quod
0
-y
K q
2
(cf Rev. VI, p. 53)
non
(post
quin)
ante
sufficiat
trp.
Tb
sufficit K q
tuo on/. 0
eciam
om.
P
me saciare
F
ague
om.
9
inoportunus -y
core
y
2
difficilissimus
Y
cooperandum
q'
quia
om.
Thl
K q
10
enim
om.
K q
indigeris
0 F1
36
LIBRI SECUNDI CAP. 3
promissa eius falsa et mandata eius intolerabilia.
24
Isti sunt, qui ad pre-
dicatores filii mei dicunt cogitacione, dicunt intellectu, dicunt blasphemia:
`Omnipotens si vere esset, longissimus est et non potest attingi.
25
Latis-
simus et altissimus est et non potest vestiri. Insaciabilis est et non potest
refici. Impacientissimus est et non potest cohabitari.'
26
Longissimum
eum dicunt, quia pusilli sunt opere et caritate et non conantur ad eius boni-
tatem assurgere.
27
Latissimum eum dicunt, quia cupiditas eorum nescit
modum. Causantur semper defectum, suspicantur malum, antequam
venerit.
28
Insaciabilem quoque arguunt, quia celum et terra non ei suf-
ficit; quin et ab homine dona pociora exigit. Omnia dari pro anima secun-
dum preceptum fatuissimum reputant, pro corpore pauciora graue damp-
num.
29
Impacientissimum quoque eum dicunt, quia odit vicia et immittit
contraria voluntati eorum, nichil reputantes pulchrum et utile, nisi que
suggerit eis voluptas corporalis.
30
Nunc autem filius meus vere est om-
nipotent in celo et in terra, creator omnium et a nullo creatus, ante omnia
manens et post eum nullus futurus.
31
Ipse quippe est longissimus, al-
tissimus et latissimus intra omnia et extra et super omnia.
32
Quamuis
autem sic potens est, tamen ex caritate misterio hominis vestiri desiderat,
qui vestimento non indiget, quia omnia vestit, vestitus ipse eternaliter et
immutabiliter honore perpetuo et gloria.
33
Refici caritate hominis
desiderat, qui panis est angelorum et hominum, omnia reficiens et ipse
nullorum indigens.
34
Pacem petit ab homine, qui pacis reformator est et
conditor.
35
Ergo quicumque ipsum colligere voluerit hilari mente, sacia-
re eum poterit eciam mica panis, si voluntas fuerit bona. Vestire eum suf-
ficit filo, si caritas est ardens. Potare eum poterit stilla, si affectus fuerit
rectus. Recipere eum valet in cor et loqui cum eo, si deuocio fuerit feruens
et stabilis.
36
Spiritus enim est Deus. Ideo et in spiritualia voluit commu-
tari carnalia et in eternalia ea, que sunt casura.
37
Illud quoque sibi ipsi
fieri et exhiberi reputat, quod exhibetur suis membris. Nec opus et facul-
et
om.
24 qui TN et qui T'°
de iniuriis suis se vindicaret
post
esset
add.
0
est y
2
es-
set y'
vere
ante
attingi
add.
y
25 et
(post
altissimus est)
om.
F
26 opere y
2
corpore y'
co-
nantur] cogitant x
27 eum If et
q'
ad
ante
defectum
add.
P
28 quoque] eum quoque x quoque
eum y
quia
4
2
qui
q'
sufticiunt
0
Gh
dare T
b
F Gh
fatuosissimum K
29 eum
quoque x
vitam
-y
reputantes nichil F
pulrum F
voluptas Tr Gh voluntas (3
30 corporalis
post
vere
add.
x
31 intra I inter Gh
super 12. Gh supra Tb Tr
32 misterio 13,
B ministerio
Gh
(cf.
Rev. VI, p. 284)
hominum F
om. y
quia] qui K
omnia vestit
(3
vestit
omnia
Tr Gh
et
(post
eternaliter)] eciam B
33 est
ante
indigens
add. -y
34 peciit Y
q
Gh
35 colligere
0
sr Gh recolligere
eum saciare
p,
K x
erit vel
post
deuocio
add.
x
et
(ante
stabilis)
om.
x
36 Ideo
om.
q'
commutare Thy eterna F'
ea
om.
F
37 fieri
om. -y
LIBRI SECUNDI CAP. 3
37
tatem solam attendit sed feruentem voluntatem et qua opus factum fuerit
intencione.
38
Verum isti, quo plus filius meus ad eos occultis inspira-
cionibus clamat, quo plus in predicatoribus suis eos ammonuerit, eo plus
mentem suam contra eum affirmant, nec audiunt nec ei ostium per volun-
tatem aperiunt nec operibus caritatis introducunt.
39
Ideo, cum tempus eo-
rum venerit, falsitas, cui innituntur, annichilabitur, veritas exaltabitur et
gloria Dei erit manifesta.
40
Secundi sunt Iudei indurati. Hii sibi ipsis videntur in omnibus esse
racionabiles, sapienciam suam habent pro legali iusticia, opera sua predi-
cant et tenent ceteris honoraciora.
41 Isti
si facta filii mei audierint, re-
putant contemptibilia. Si verba eius et mandata audierint, dedignantur, im-
mo et peccatores et maculosos se existimant, si considerant et audiunt, que
pertinent ad filium meum, infeliciores quoque et miserabiliores, si eius
imitarentur opera.
42
Quamdiu autem mundus eis afflauerit, reputant se
felicissimos. Quamdiu sani sunt viribus, credunt se fortissimos. Ideo spes
eorum cadet in nichilum et gloria eorum in confusionem.
43
Tercii sunt pagani. Horum quidam deridendo clamant cotidie: `Quis
est ille Christus? Si dulcis est in dando presencia, libenter recipiemus eum,
si mitis in condonando peccata, libencius honorabimus eum.'
44
Sed isti
clauserunt oculos intelligencie sue, ne intelligant iusticiam et misericor-
diam Dei. Obturant aures suas et non audiunt, quid filius meus fecit pro
eis et pro omnibus.
45
Contrahunt os suum et non inquirunt, quid futurum
erit eis et quid expedit. Complicant manus suas et laborare renuunt ad
perquirendum viam, quomodo fugiant mendacium et inueniant veritatem.
46
Propterea quia nolunt intelligere et cauere, cum possunt et tempus
habent, cadent cum habitacione sua et in tempestate inuoluentur.
47
Quarti sunt illi Iudei et pagani, qui libenter essent Christiani, si
scirent quomodo et quid filio meo esset placitum et si haberent adiutorem.
48
Hii audiunt cotidie a circumiacentibus et intelligunt ex clamore interno
intemptione T
5
38 filius
am.
0
eos
(ante
ammonuerit)
post
plus in
trp. y
ostium] hos-
picium y
eum
ante
introducunt
add.
F' Gh
39 exaltatur Tb q' y
manifesta 1
151
YByKq ma-
nifestata T
52
P 0 F Gh
40 Secundi] Si 'y
videntur in omnibus esse 13
1
-y K q videntur esse in omni-
bus B videntur esse omnibus 0 in omnibus videntur esse F Gh
rationales TN
honoranciora 0 P
y K
41 infelices q'
quoque
om.
F'
miserabiles P Y'
42 autem] enim
p,
sunt
om.
Tb'
43 ille] iste x
recipiemus libenter -y
condonando] commedando
ut videtur
P
44 Sed] Si y
clauserant P K
ne
am.
0
,
iusticiam
post
Dei
trp.
x'
obdurant x
et non] ut non F Gh
audiant Gh
45 laborem x
ad perquirendum viam T
52
P Y B K
F Gh ad querendum viam 0 y
am.
T
5
' q'
fugiant
p
F Gh fugeant T
b
fugient -y K q
inuenient K in-
uenirent y q'
46 uolunt P
47 illi
om.
-y
q'
48 audiunt cotidie K
2
autem cotidie audiunt y
autem cotidie K' q
38
LIBRI SECUNDI CAP. 3
amoris et signis, quanta fecit filius meus et passus est pro omnibus. Ideo
in consciencia sua clamant ad filium meum dicentes:
49
'0 Domine, au-
diuimus, quod promisisti te nobis daturum. Ideo expectamus te. Veni et
comple promissum tuum!
50
Intelligimus enim et videmus de hiis, qui dii
coluntur, quod in eis est nulla deitatis virtus, nulla animarum caritas, nul-
la castitatis predicanda magnitudo. Sed inuenimus in eis corporum anima-
cionem, honoris presentis mundi dileccionem.
51
Intelligimus quoque de
lege tua et audimus opera tua magnalia in omni misericordia et iusticia.
Audimus de prophetarum tuorum dictis, quod te, quem prophetauerunt,
expectabant.
52
Ergo, piissime Domine, veni! Libenter enim nosmetipsos
dabimus tibi, quia intelligimus, quod in te est animarum caritas, omnium
rerum discretus usus, perfecta puritas et vita sempiterna.
53
Ergo veni ci-
cius, quia mortui sumus pre expectacione tui, et illumina nos!'
54
Sic igi-
tur isti clamant ad filium meum. Et ideo quasi ad dimidietatem apertum est
ostium eorum, quia completam habent voluntatem ad bonum, sed nondum
peruenerunt ad effectum. Isti sunt, qui merentur habere graciam filii mei
et consolacionem.
55
In quinta domo sunt amici mei et filii mei, quorum mentis ostium ad
plenum apertum est filio meo. Isti filium meum vocantem libenter audi-
unt. Pulsanti non solum aperiunt sed et venienti hilariter occurrunt.
56
Isti
frangunt malleis diuinorum preceptorum, quidquid in eis est distortum. Et
preparant filio meo requiem, non in plumis auium sed in concordia virtu-
tum et in refrenacione malarum affeccionum, que est medulla omnium vir-
tutum.
57
Isti eciam filio meo exhibent calorem, non qui fit de lana sed in
caritate tam feruenti, quod non solum tribuunt sua filio meo sed et se ip-
sos.
58
Insuper refeccionem ei preparant recenciorem omni carne, que est
in corde perfectissimo, quo nichil desiderant, nichil diligunt nisi Deum
suum.
59
In istorum corde habitator celi dominus est, et ex istorum cari-
tate Deus omnia reficiens suauiter reficitur. Isti semper oculos habent ad
ostia, ne intret inimicus, cures ad Dominum, manus ad pugnandum contra
inimicum.
amoris et signis
Gh
amoris signis 13,
B
amari ignis
0
49
quod
quia q'
daturum nobis K
nobis esse daturum x
spectamus
T
b
imple 'y
50
quod q
2
quia
P
Y q'
nulla est -y
K
animacionem
scripsi
animancia 13 animanciam y amanciam x amiciciam 6
Gh
vide supra p. 17
pre-
senti
P
presentis et
K
51
audiuimus
(ante
opera)
F
q'
tua
(ante
magnalia)
am.
P
Y
Audiuimus
(post
iusticia) F q'
quod q
2
quia q'
53 veni ergo K q
54 isti igitur T
h
ergo isti
B
uolun-
tatem habent
1th P
venerunt F
1
meruerunt 'y
55 uocante
sed et] sed eciam x
56 re-
quiem filio meo K
57 fit] sit -y
in] ex x
58 et
post
Insuper
add.
Gh
ei refeccionem F
suum
am.
Y
59 dominus] deus
P
habent oculos F
40
LIBRI SECUNDI CAP. 4-5
ram et comminuit.
9
Sic ego Christianis faciam. Qui cum mei esse debe-
rent, quia eos ad imaginem meam formaui et per sanguinem meum rede-
mi, sed deformati sunt contemptibiliter. Propterea sicut terra concul-
cabuntur et in infernum deprimentur."
Verba Domini presente sponsa de sui magnificencia et in figura mirabili,
qualiter Christus per Dauid et Iudei et mali Christiani et pagani per tres
filios Dauid designantur et qualiter Ecclesia subsistit in septem sacra-
mentis. Capitulum V.
1
"Ego sum Deus, non lapideus vel ligneus nec ab aliquo creatus sed om-
nium creator, manens sine principio et sine fine. Ego sum, qui veni in vir-
ginem et fui cum virgine, non tamen amittens deitatem.
2
Sed ego, qui
eram per humanitatem in virgine manente deitate, ego idem cum Patre et
Spiritu sancto regnabam in celo et in terra per deitatem.
3
Ego eciam Spi-
ritu meo inflammabam virginem, non quod Spiritus meus, qui inflamma-
bat, separaretur a me, sed idem, qui inflammabat, idem erat in Patre et in
me Filio, et in eo Pater et Filius, et hii unus Deus, non tres dii.
4
Ego sum similis Dauid regi, qui habuit tres filios. Unus eorum voca-
batur Absalon, qui querebat vitam patris. Secundus eorum querebat reg-
num patris sui, scilicet Adonias. Tercius optinuit regnum, scilicet Sa-
lomon.
5
Primus notat Iudeos. Hii sunt, qui vitam meam et mortem meam
querebant et despiciebant consilium meum. Propterea nunc cognita re-
tribucione eorum possum dicere, sicut dixit Dauid de filio suo mortuo:
6
mi Absalon!', idest: 0 filii Iudei, ubi est nunc desiderium vestrum et
expectacio? 0 filii mei, ubi est nunc finis vester?
7
Compaciebar vobis ex
eo, cum me desiderastis venturum, quem tot signis audistis venisse, cum
1
lapideus vel ligneus
Is. 37,19
4
cf. II Reg. 14-18; 111 Reg. 1
9
mei] me
P
infernum] fernum
P
V: p
Tr
Gh.
R
om.
F
Domini
p
Dei
T
5
Tr
Gh
mali
em. 'y
1
vel] nec -y
veni
om. y
virginem] uir-
gine x
2
Sed
deitate
om.
x
pro humanitate
P
sancto spiritu
B
in terra] terra
P
4
regi
om.
F
Absolon
Gh
Secundus eoruml Secundus
F
salamo
0
5
sunt
om.
K'
meam vitam
q
et mortem meam
om.
K
et mortem
P
despiciebam y
conscilium
P
meum
em.
Thl y
q'
dixit
om. y
q'
7
cum me] quod me
F
LIBRI SECUNDI CAP. 5
41
desiderastis fugitiva, que omnia iam fugerunt.
8
Sed nunc magis compa-
cior, sicut Dauid reiterans verbum primum, quia video finem vestrum in
miseria mortis. Ideo adhuc ex maxima caritate dico, sicut dixit Dauid: 'Fiji
mi, quis det michi, ut moriar pro to?'
9
Dauid enim sciuit se bene non
posse morte sua filium reuocare mortuum, sed ut ostenderet affectum ca-
ritatis paterne et voluntatis bone promptissimum, si possibile fuisset,
libenter, licet sciret esse impossibile, mortem suscepisset pro filio.
10
Sic
ego nunc dico: 0 filii Iudei, qui licet malam voluntatem habuistis ad me
et, in quantum potuistis, fecistis contra me, si possibile esset et Patri sic
placeret, libenter adhuc semel morerer pro vobis, quia compacior miserie
vestre, quam vobis exigente iusticia vos ipsi fecistis.
11
Dixi enim vobis
facienda verbo et ostendi exemplo. Precessi vos quasi gallina alis caritatis
fouendo, sed omnia spreuistis.
12
Ideo omnia, que desiderastis, fugierunt.
Finis vester est miseria et labor omnis euacuatus.
13
In secundo filio Dauid notantur mali Christiani. Qui contra patrem
suum in senectute deliquit. Cogitauit enim secum sic: 'Pater meus senex
est et deficit viribus.
14
Si locutus ei aliqua sinistra fuero, non respondet.
Si fecero aliqua contraria, non vindicabit. Si attemptauero contra eum ali-
qua, pacienter suffert. Propterea faciam, que volo.'
15
Hic cum quibusdam
seruis Dauid patris sui ascendebat in lucum, ubi pauce erant arbores, ut
regnaret. Sed apparente sapiencia et voluntate patris immutatum est con-
silium eius et ipsi, qui cum ipso erant, dehonestati sunt.
16
Sic faciunt
nunc michi Christiani. Ipsi cogitant apud se sic: `Signa Dei et iudicia non
sunt nunc aperta ut prius. Nos possumus loqui, que volumus, quia miseri-
cors est et non attendit. Faciamus, que nobis placent, quia faciliter indul-
get.'
17
Ipsi diffidunt de potencia mea, quasi nunc infirmior sim ad fa-
ciendum, que volo, quam prius. Ipsi caritatem meam minorem arbitrantur,
11
gallina
cf. Matth. 23,37
fugierunt
8 Dauid
(ante
reiterans)] deus y
Dauid dixit F Gh
det q
2
debet y q'
9
enim
am.
li
b
'
se] sic y
reuocare filium 13
2
libenter
ante
mortem
trp.
K
impossibile esse
Gh
suscepisse 0 susciperet -y K q
10
malam voluntatem habuisti y malam habuistis voluntatem F
habuistis malam voluntatem Gh
in
om.
P
contra me
am.
Tb'
esset
om.
libenter q
2
libencius y q'
morerer semel Tb semel morirer
P
11
Dixi] Qui y
ostendi et y
processi q'
12
fugerunt
0 F
Gh
Finis] finis enim
0
miseria
-y
in miseria Tb Y
2
8 Gh
vacuus q
2
13
defecit
0
14
sinistra aliqua
p
2
attentauero
P
contra] esse
P
15
Dauid
om.
K
ascendebant y
lucum] locum
P
conscilium
P
ipso] eo K
dehonestati] inhonesti x
16
nunc michi
1
Gh michi nunc Tr q
2
michi nunc nunc
Signa] Si gracia x
sunt nunc aper-
ta 13 aperta sunt
aperta sunt nunc Tb
2
'rr Gh
et non Tb
2
non Tb K q
nobis
am.
y
q'
17
nunc
om.
y
meam
(post
caritatem)
am. y
q'
me
post
arbitrantur
add. x
42
LIBRI SECUNDI CAP. 5
quasi noluerim iam eis ut patribus eorum misereri. Ipsi et iudicium meum
reputant ludibrium et iusticiam meam vanitatem.
18
Propterea et ascen-
dunt in lucum cum quibusdam seruis Dauid, ut regnent fiducialiter.
19
Quis est iste lucus, ubi pauce arbores stare solent, nisi sancta Ecclesia, que
ex septem sacramentis quasi ex paucis arboribus subsistit?
20
In hanc Ec-
clesiam intrant, sed cum aliquibus seruis Dauid, idest cum paucis operibus
bonis, ut fiducialiter optineant regnum Dei. Quia ipsi faciunt modica opera
bona, ex quibus confidunt, quod, in quocumque peccato fuerint et quale-
cumque peccatum fecerint, nichilominus regnum celeste quasi hereditario
iure habere possint.
21
Sed sicut filius Dauid, qui contra voluntatem Dauid
regnum optinere voluit, repulsus est cum dedecore, quia ambiuit iniuste et
iniustus erat, et dabatur sapienciori et meliori, sic ipsi a regno meo expel-
lentur et dabitur eis, qui voluntatem Dauid faciunt, quia nullus, nisi qui
caritatem habuerit, regnum meum optinere potefit,
22
nec nisi mundus et
secundum cor meum se dirigens michi mundissimo poterit appropinquare.
23
Tercius filius Dauid erat Salomon. Hic significat paganos. Cum au-
diuit Bersabee, quod alter quam Salomon, cui Dauid promisit post se reg-
naturum, a quibusdam electus esset, intrauit ad Dauid et ait:
24
`Domine
mi, to iurasti michi, quod Salomon post to regnaret. Nunc autem alter elec-
tus est. Si sic contingit et sic habebit processum, tunc ego quasi adultera
iudicor ad ignem et filius meus erit illegittimus.'
25
Quibus auditis Dauid
erexit se et dixit: luro per Deum, quod Salomon in sede mea sedebit et
post me regnabit.'
26
Et precepit seruis suis, ut Salomonem exaltarent in
sede regni sui et predicarent regem, quem Dauid elegisset. Qui preceptum
domini sui complentes cum potestate magna exaltauerunt Salomonem, et
omnes alii, qui fratri suo consenserunt, fugati sunt et in seruitutem redacti.
27
Que est ista Bersabee, que se pro adultera, si alius rex eligitur, re-
putabit, nisi fides paganorum? Nullum enim peius adulterium est quam
fornicari a Deo et a fide recta et alium Deum credere quam creatorem om-
nium.
28
Sed tamquam Bersabee quidam gentilium cum humili corde et
contrito veniunt ad me dicentes: Domine, nos in futurum
esse
Christianos
promisisti; perfice ergo promissum tuum!
29
Si alius rex, si alia fides am-
noluerim (voluerim -y) iam eis
T
52
noluerim iam
noluerim iam ei
0
eis iam noluerim
K
lu-
dribrium
P
18
ascendet x
in
om.
'y
19
pauci
0'
20
idest] et
0
21
qui contra voluntatem
Dauid on,.
F'
decore
P'
dabatur
T
52
dabitur
T''
Dauid
(ante
faciunt)
oat. -y
23
salomo
hic signat
0
barsabee
0
post] pro x
a] ab x
ait] ait ei
K
24
salamon
0
elec-
tus alter
K
contigit y
et sic] et si sic
F Gh
25
dauid auditis
P
salamon
0
26
sala-
monem
(utrubique)
0
27
barsabee
0
reputabat [3
2
-y
credere deum -y
28
Sed] Si -y
barsabee
0
gentilum
q
me] Deum
F
2
(in ras.)
Gh
christianos esse -y
ergo
om.
T
5
'
29
si alia] est si alia idest alia
F Gh
idest si alia
K
amplius
om.
132
LIBRI SECUNDI CAR 5-6
43
plius quam tua super nos surrexerit, si tu separabis te a nobis, incendemur
miseri et quasi adultera, que pro legittimo suscepit adulterum, moriemur.
30 Et licet tu in eternum vivas, tu tamen morieris a nobis et nos a te, cum
tu per graciam tuam elongas te a cordibus nostris et nos per diffidenciam
nostram opponimus nos tibi. 31 Propterea comple promissum tuum et
conforta infirmitatem nostram et illumina tenebras nostras! Nam si distu-
leris, si te a nobis elongaueris, periemus.' 32 Quibus auditis ego quasi al-
ter Dauid volo nunc erigere me per graciam meam et misericordiam. Iuro
igitur per deitatem meam, que est cum humanitate mea, et per humani-
tatem, que est in Spiritu meo, et per Spiritum meum, qui est in deitate et
humanitate mea, et hii tres non tres dii sed unus Deus, quod complebo
promissionem meam. 33 Mittam enim amicos meos, qui Salomonem fili-
urn meum, idest paganos, introducant in lucum, idest in Ecclesiam, que ex
septem sacramentis quasi ex septem arboribus subsistit, scilicet baptismo,
penitencia, confirmacione crismatis, sacramento altaris et sacerdocii, con-
iugio et unccione, et requiescent in sede mea, idest fide recta sancte Ec-
clesie. 34 Christiani autem mall fient eorum serui. Iiii gaudebunt de here-
ditate perpetua et dulcedine, quam eis preparabo. Isti autem in miseria in-
gemiscent, que incipiet eis in presenti et in perpetuum durabit. 35 Ergo
amici mei, quia iam tempus est vigilandi, non dormitent, non attedientur,
nam merces gloriosa sequitur laborem eorum."
Verba Filii presence sponsa de quodam rege existente in campo cum ami-
cis ad dexteram et inimicis ad sinistram et qualiter per talem regem Chris-
tus, habens Christianos ad dexteram et paganos ad sinistram, designatur
et qualiter reiectis Christianis suos mittit predicatores ad paganos.
Capitulum VI.
1 Filius loquebatur: "Ego sum quasi rex, qui stabat in campo, ad cuius
dexteram stabant amici et ad sinistram inimici. Quibus stantibus vox una
separaueris F Gh
30 tu licet Gh
uiuis P
viues -y
nobis et] nobis et a
0
a te] ad
te P
nos per] per -y
apponimus
0
31 Nam
am. Tb
1
si te] et si te
idest si te
Gh
periemus Th
2
perimus [3
1
cf. Rev. VI, p.
46
(transiet)
32 igitur
am.
T
h
q' ergo
0
et
(ante
per humanitatem)
am.
Th
in Spiritu] cum spiritu x
hii tres] hii -y
Deus The Y
2
B F K q' Gh
am.
13,
0
cf. Rev. 138:5, 54:13
33 enim
am.
Th'
salamonem
0
que ex] que est ex -y
crismate q
altaris et] altaris T
h
sacerdocio Th Gh
coniugij -y
idest fide] in fide x
34 fiant -y
perpetua] perpetue x
Isti autem Th
-
Isti Th'
ingemescent P
1
35 est tem-
ps x
nam
om.
atediantur x
VI: 3
F K Gh.
Vide supra p. 15.
R
am.
F
existentem
P
designantur
B
mittit] uertit
0
1 ad cuius The a cuius
a si-
nistram Th
44
LIBRI
SECUNDI CAR 6
cuiusdam clamantis venit ad dexteram, ubi omnes bene armati stabant.
2
Galeas habebant ligatas et facies conuersas ad dominum. Clamabat autem
vox sic: Nertite vos ad me et credite michi! Ego habeo aurum dare vobis.'
3
Qui audientes verterunt se ad eum. Quibus versis dixit vox secundo: 'Si
volueritis videre aurum, soluite galeas vestras, et si possidere desideratis,
ego iterum ligabo galeas vestras ad voluntatem meam.
4
Quibus fauen-
tibus ei ligauit galeas eorum ex transuerso ita, quod anteriora et foramina,
per que videre debebant, erant in occipite, et posteriora galee obumbrabant
oculos, ne viderent. Et sic ille clamans cecos duxit eos post se.
5
Quibus
gestis nunciauerunt quidam amici regis domino suo, quod homines sui ab
inimicis suis essent supplantati. Qui ait ad amicos suos:
6
`Exite inter eos
et clamate sic: Soluite galeas vestras et videte, quia decepti estis! Conuer-
timini ad me, et ego recipiam vos in pace!'
7
Qui noluerunt audire sed
habuerunt pro derisu.
8
Quod serui audientes nunciauerunt hoc domino
suo, qui ait: 'Ergo quia ipsi contempserunt me, cito procedite ad sinistram
et dicite eis, qui ad sinistram stant, hec tria: Via, que ducit vos ad vitam,
parata est vobis. Porta aperta est. Et dominus personaliter cum pace vult
occurrere vobis.
9
Ergo credite firmiter viam esse paratam! Sperate sta-
biliter portam esse apertam et verba eius esse vera! Occurrite cum caritate
domino, et ipse cum caritate et pace suscipiet vos et ducet in perpetuam
pacem!'
10
Qui audientes verba nunciorum crediderunt et suscepti sunt in
pace.
11
Ego sum ille rex, qui Christianos habui ad dexteram, quia eis eter-
num bonum preparaui. Quorum galee tunc ligate et facies ad me verse
erant, quando voluntatem perfectam habuerunt facere voluntatem meam,
obedire mandatis meis et desiderium totum erat ad celum.
12
Tandem vox
diaboli, idest superbia, sonuit in mundo, que ostendit mundi diuicias et
carnalem voluptatem. Ad quam tunc se verterunt, cum affectum et con-
sensum superbie dederunt.
13
Pro qua et tunc galeas deposuerunt, cum af-
fectum opere compleuerunt et temporalia spiritualibus preposuerunt. 14
Depositis ergo galeis diuine voluntatis et armis virtutum tantum nunc su-
perbia preualuit in eis et tantum eos sibi obligauit, quod libenter usque in
8
Via
(f. Matth. 7,14
cuiusdam clamantis
om.
ubi] ut
0
stabant
(post
armati)
am.
P
4
et
(ante
foramina)
1
3
F
am. 13
2
K Gh
obumbra
0
ille clamans
am.
TH
5
amici quidam Th
F K Gh
6
eos]
illos
K Gh
vestras
am.
P
8
Quod] Quos
Th
hoc
am.
Thl K
hec
0 F
qui ad sinistram stant
am.
Thl
vos ducit
F
et
ante
Porta
add.
13
2
9
et ipse] ipse 13
2
11
quia] qui
P 0
per-
fectam voluntatem
0
meam
am.
0
12
ostendebat
P
LIBRI SECUNDI CAP. 6
45
finem volunt peccare et libenter in eternum vellent viuere, ut in eternum
possent peccare.
15
Que eciam sic obumbrauit eos, quod foramina
galearum, per que videre deberent, stant in occipite et in fronte tenebre
sunt.
16
Que enim sunt foramina galearum nisi consideracio futurorum et
prouida circumspeccio presencium?
17
Per primum foramen deberent
considerare premia eterna, quam delectabilia sunt, et futura supplicia,
quam horribilia, ac Dei iudicia quam terribilia.
18
Per secundum foramen
deberent considerare, que essent precepta a Deo et que prohibita, quantum
excederent a mandatis Dei et quomodo emendarent.
19
Sed hec foramina
stant in occipite, ubi nichil videtur, quia consideracio celestium tradita est
obliuioni. Amor Dei refriguit, amor autem mundi tarn suauiter conside-
ratur et amplectitur, quod eos ducit tamquam rotam bene unctam ad que-
cumque velit.
20
Verumptamen amici mei, videntes dehonestatem meam,
animarum casum et diaboli dominium, cotidie pro eis ad me precibus su-
is clamant.
21
Quorum preces penetrauerunt celum et intrauerunt aures
meas, et flexus precibus eorum misi eis cotidie predicatores meos, osten-
di signa et multiplicaui eis graciam meam. Sed omnia spernentes peccata
peccatis addiderunt.
22
Propterea dicam nunc seruis meis et in veritate complebo: Procedite,
serui mei, ad sinistram, idest ad paganos, qui tamquam ad sinistram idest
in contemptum usque huc fuerunt! Procedite, inquam, et dicite sic:
23
`Dominus celi et creator omnium facit vobis dici: Via celi aperta est vobis.
Habete voluntatem intrandi cum firma fide! Porta celi stat vobis aperta.
Sperate firmiter, et intrabitis in earn!
24
Rex celi et dominus angelorum
vult personaliter occurrere vobis et dare pacem et perpetuam benedic-
cionem. Occurrite ei et suscipite eum cum fide eius, quam vobis ostendit,
qua via celi preparatur!
25
Suscipite eum cum spe, qua speratis, cum ipse
habeat iam velle dare vobis celum! Diligite eum toto corde et opere com-
plete, et ingrediemini portas Dei, a quibus Christiani, qui eas ingredi no-
lunt et se indignos per opera sua faciunt, repellentur!'
26
In veritate mea
dico vobis, quod complebo verba mea et non dimittam. Suscipiam vos in
filios et ero vobis in patrem, quem Christiani contemptibiliter contemp-
serunt.
15
Que] quem P
in fronte tenebre sunt
am.
r'
17
et
om.
horribilia Tb' P 13
2
horri-
bilia sunt
r
2
Y F K Gh
ac Dei
om.
Tb'
sunt
post
terribilia
add.
13,,
19
stent
Gh
sunt
K
est] sunt
K
complectitur
K
ad] a P
quodcumque
Tb' F K Gh
20
dehonestatem
Tb
B F K Gh
dehonestacionem
P Y 0
22
idest in contemptum
p
F'
idest in contemptu
F
2
K
in contemptu
Gh
23
est
am.
K
24
angelorum dominus
K
cum] in
0
2
25
cum spe] spe
K
habeat
iam P
Y B
habet iam Tb
0 K Gh
iam habet
F
ingredimini
F K Gh
26
quod
om.
Tb'
46
LIBRI SECUNDI CAP. 6-7
27
Vos ergo, amici mei, qui estis in mundo, procedite securi et clamate,
annunciate eis voluntatem meam et iuuate, ut possint complere! Ego ero
in corde et in ore vestro. Ego ero dux vester in vita et conseruator in morte.
28
Non relinquam vos. Procedite audacter, quia ex labore crescet gloria!
Omnia enim possem in uno puncto et verbo, sed volo, ut ex certamine
crescat vobis merces et ex virilitate vestra crescat honor meus.
29
Nec
miremini, quod loquor! Nam si sapientissimus in mundo posset conside-
rare, quot anime descendunt cotidie in infernum, plures essent quam are-
na marls dinumerata et lapilli riparum.
30
Hec enim est iusticia, quia se a
Deo et Domino suo separauerunt. Propterea ut minuatur numerus diaboli,
sciatur periculum et impleatur exercitus meus, loquor, si forte audierint et
resipiscant."
Verba Iesu Christi ad sponsam, qualiter eius deitas corone comparatur et
quomodo status clericorum et laicorum per Petrum et Paulum designan-
tur, et de modis contra inimicos tenendis et de condicionibus penes milites
seculares habendis. Capitulum VII.
1
Filius loquebatur ad sponsam dicens: "Ego sum rex corone. Numquid
scis tu, quare dixerim 'rex corone' ?
2
Certe deitas mea sine principio erat
et sine fine erit et est. Hec deitas merito corone assimilatur, quia sine in-
icio et sine fine est.
3
Sicut autem in regno corona seruatur regi futuro, sic
deitas mea seruabatur humanitati mee, qua ipsa coronaretur.
4
Ego autem habui duos famulos. Unus erat clericus, alter laicus.
Primus erat Petrus clerici officium habens, Paulus autem quasi laicus.
5
Petrus fuit alligatus coniugio. Qui videns coniugium cum officio clerici
non posse conuenire et rectitudinem mentis sue in incontinencia periclitari
27
et
post
annunciate
add.
Th
R
2
eis
orn.
0
conseruabo
0
28 quia
on?.
TH
crescet]
crescit
K Gh
crescat vobis] crescet vobis
F
crescat honor] crescet honor p,
29 Nam
orn.
Thl
desiderare
P
plures] plura
0
30 a
ante
Domino
add.
0
diminuantur 13
2
resipis-
cat
K
VII: 13 Tr
Gh.
Vide supra p. 15.
R orn. F
Christi Iesu
B
Christi -y
K q
designantur 13 designator Tr
Gh
de condicionibus The
condicionibus 13
1
1
ad sponsam dicens
0111.
Thl q'
tu
om.
F
corone
(post
dixerim rex)
orn.
K
2 deitas
post
Certe deitas
add.
0
Hec deitas Th
2
Hec
merito] mea
Gh
3 Sicut P
2
Si
P
I
mea] meas
q
seruabatur] seruatur -y
5
posse
F
2
ern.
F'
in
°n7.
r K
continencia
Y q
LIBRI SECUNDI CAP. 7
47
perpendens separauit se quantum ad commixtionem a coniugio quamuis
licito, et perfecta mente adhesit michi.
6
Paulus autem castitatem seruauit
et se immaculatum a thoro custodiuit.
7
Ecce qualem caritatem cum istis
duobus feci! Primo, idest Petro, dedi claues celi, ut, quecumque ligaret et
solueret in terra, ligata et soluta essent in celo.
8
Secundo, idest Paulo, de-
di, ut similis Petro fieret in gloria et honore. Sicut enim in terra pares
fuerunt et coniuncti, sic nunc in celo in gloria perpetua coniuncti sunt et
glorificati.
9
Sed licet istos duos expresse nominauerim, tamen cum eis et
in eis alios amicos meos intelligo. Sicut enim olim in lege ad solum Israel
quasi ad unum hominem loquebar, cum tamen totum Israeliticum popu-
lum in illo nomine notabam, sic nunc in istis duobus plures intelligo,
quos gloria mea et caritate repleui.
10 Procedente autem aliquo tempore ceperunt mala multiplicari et caro
infirmari et procliuior solito ad malum esse. 11 Propterea utrique statui,
clericorum scilicet et laicorum, quos in Petro et Paulo intelligo, miseri-
corditer consulens permisi clericos bona Ecclesie ad utilitatem corporis
moderate habere, ut eo feruenciores et frequenciores essent in seruicio
meo. Permisi et laicis coniugium iuxta ritum Ecclesie.
12
Inter clericos
erat quidam bonus homo, qui cogitabat apud se: 'Caro trahit me ad prauam
voluptatem, mundus ad nociuum visum, diabolus ponit michi multipliciter
peccati insidias.
13
Ideo, ne supplanter a came et a voluptate, ponam
modum in omnibus actibus meis, moderabo me in refeccione et quiete,
seruabo tempus debitum in labore et oracione, refrenabo carnem ieiuniis.
14
Secundo, ne mundus trahat me ab amore Dei, omnia, que mundi sunt,
quia caduca sunt, relinquere volo. Paupertate Christum sequi tucius est.
15
Tercio, ne diabolus decipiat me, qui semper falsa ostendit pro vero, sub-
iciam me regimini et obediencie alterius, omnem voluntatem propriam
abiciam et paratum me exhibebo ad omnia, quecumque michi ab alio
7 cf. Matth. 16,19
9
in lege
Gen. 32,28; Deut. 6,4
quantum ad commixtionem
in marg.
Y
post licito trp. T
5
om.
T
5
' P
7
idest] scilicet
B
enim x
ut] et
0
lagata
0
8
idest (scilicet
B)
Paulo
am. T
5
'
honore p
2
F' K Gh
in honore
-y
q
(cf. e.g. Rev. IV 58:7, 65:5)
et
(post
fuerunt)
om.
P
et glorificati sunt 'y
9
tamen
(ante
cum)
am.
-y
caritate The Y
2
q
2
caritate mea [3, q'
impleui x
10
et prioribus sublatis de mundo
post
tem-
pore
add.
13
1
del. T
5
11
scilicet clericorum
K
clericorum
0
in
ante
Paulo
add.
0
promisi
0
-y
clericis q
2
et frequenciores
am.
P Y
12
voluptatem prauam
F
malam voluptatem x
ad
(ante
nociuum)
am.
x
insidias peccati -y
13
a carne P
2
ad carne
a
(post
carne et)
am.
K
q
voluntate q
meam
post
carnem
add.
Gh
14
quia
om.
x
15
exhibeo
Gh
48
LIBRI SECUNDI CAP. 7
fuerint imperata.'
16
Hic est, qui primum instituit monasterium et lauda-
biliter in eo perseuerans et aliis vitam suam imitandam dereliquit.
17
Status laicorum bene erat ad tempus dispositus. Quidam eorum ex-
colebant terram et labori agrorum viriliter instabant.
18
Alii velificabant
nauibus et mercimonia aliis regionibus deferebant, ut unius regionis ferti-
litas alterius subleuaret inopiam.
19
Quidam instabant operi manuum et
diuersarum arcium. Inter istos erant quidam defensores Ecclesie mee, qui
nunc dicuntur curiales. Qui assumpserunt sibi arma ad ulcionem Ecclesie
sancte, ad expugnacionem inimicorum eius.
20
In istis curialibus apparuit
quidam bonus homo et amicus meus, qui cogitabat apud se:
21
Non ex-
colo terram ut agricultor, non desudo in fluctibus marls ut mercator, non
insisto labori manuum ut operator egregius.
22
Quid ergo faciam aut
quibus operibus placabo Deum meum? Sed nec virilis sum in labore Ec-
clesie.
23
Corpus meum debile est et molle ad pacienda vulnera, manus re-
missa ad feriendum inimicos, mens fastidiosa ad cogitandum celestia.
Quid ergo faciendum est modo?
24
Certe scio, quid faciam. Surgam et
obligabo me cum iuramento stabili sub temporali principe, quod defensu-
rus sim viribus meis et sanguine meo fidem sancte Ecclesie.'
25
Veniens
autem ille amicus meus ad principem ait: Tomine, ego sum de defen-
soribus Ecclesie.
26
Corpus meum nimis molle est ad paciendum vulnera,
manus remissa ad feriendum, mens instabilis ad cogitandum bona et la-
borandum, voluntas michi placet propria, requies non sinit me fortiter pro
domo Dei stare.
27
Ideo constringo me cum iuramento publico sub obedi-
encia sancte Ecclesie et tua, o princeps, quod earn defensurus sim omnibus
diebus vite mee, ut, si forte tepida mens et voluntas fuerit ad certandum,
propter iuramentum teneor et compelli possum ad laborandum.'
28
Cui respondit princeps: `Vadam tecum ad domum Domini et ero
testis iuramenti tui et promissionis tue.'
29
Venientes autem ambo ad altare
meum, amicus meus flexo genu ante altare meum dixit: 'Ego nimis infir-
mus sum in carne mea ad pacienda vulnera, voluntas propria nimis est
michi cara, manus tepida ad percuciendum. 30 Ideo in presenti promitto
16
prima
P Y
13,
constituit -y
et (eciam 0) aliis 13 q aliis
T
52
F K Gh
17
terram om.
0
18
subtilitas y
19
quidam erant
Gh
curiles -y
ad
(ante
expugnacionem)] et ad
K
20
sic
post
se
add.
Y
2
21
insto
P Y
labori
F
2
operi F'
K
manuum
ow.
0
22
operibus] laboribus x
23
paciendum
x Gh
cogitandum
p
Gh
cogitanda Tr
modo q' michi
q
2
24
sciam
T
5
25
de
ow.
x
26
stare pro damn Dei
0
27
propterl per 0
tenear 0
et
(ante
compelli)
del.
q
2
possum
ow.
TH
28 tui
om.
0
29
flexu
K
meum
(ante
dixit)
om.
x
pacienda 13
1
F q paciendum 13,
y
K Gh
voluntas
cara
om. y
est michi nimis F
est
om.
T
5
' K
q
in
percuciendum
corr. y2
50
LIBRI SECUNDI CAR 7-8
tam, indigentes promouendo ad iusticiam, malosque deprimere et humi-
liare.
42
Sed nunc audi, quomodo auersi sunt! Placet quippe eis nunc
magis mori in Bello pro superbia et cupiditate et inuidia iuxta diabolicas
suggestiones quam secundum mandata mea viuere ad optinendum gaudi-
urn sempiternum.
43
Ergo omnes, qui in tali voluntate moriuntur, dabitur
eis stipendium ex iudicio iusticie, scilicet animabus eorum in eterna dia-
boli coniunccione.
44
Hii vero, qui michi seruiunt, tenentur habere
stipendium cum celesti exercitu sine fine.
45
Hec verba ego, Iesus Christus, locutus sum, verus Deus et homo,
unus cum Patre et Spiritu sancto, semper Deus."
Verba Christi ad sponsam de cuiusdam militis retrocessione a vera mili-
cia, idest ab humilitate, obediencia, paciencia et fide etcetera ad falsam,
idest ad superbiam etcetera per contrarium, et de sue dampnacionis ex-
periencia et de dampnacionis incursu propter malam voluntatem sicut
propter opus. Capitulum VIII.
1
"Ego sum verus Dominus. Nullus enim dominus est me excellencior,
nec ante me fuit nec post me erit, sed omne dominium est a me et per me.
2
Ideo ego verus sum Dominus, nec aliquis vere dominus dicendus est nisi
ego solus, quia a me omnis est potestas.
3
Dixi tibi prius, quod duos habui famulos, quorum alter vitam lau-
dabilem viriliter assumpsit et virilius consumauit. Quem innumerabiles
postea in eadem vita et milicia sequebantur.
4
Nunc dicam tibi, quis de
professione milicie institute ab amico meo primo recessit. Nomen eius
non dico tibi, quia non cognoscis eum ex nomine, sed intencionem eius et
affectum tibi ostendam, qualis erat.
1-2
cf
Is. 43,10
3
prius
7:4
42
aduersi
Tb P
quippe eis nunc 13 quippe nunc eis Tr
Gh
nunc eis quippe Th
et
(ante
cupi-
ditate)
om.
Gh
43
in tali] tali 'y
44
cum] in
0
VIII:
p 7r
Gh.
R
om.
F
paciencia obediencia
0
paciencia et obediencia
B
et fide 13 fide IT
Gh
idest ad The
idest
P 0 K
etcetera
(post
superbiam)] et
Gh
et de sue] de sue T
h
et de
0
sicut
om.
y
propter] per
K
opus] onus
0
1
ante me] ante x
2
vere] verus
0
est dominus di-
cendus
Gh
est omnis
Gh
3
tibi] enim
P
quod
quia 13
1
absumpsit Th
virilius]
viribus
K
Quem] quam x
4
quis
dico tibi
am.
q'
milicie
om.
dico tibi
dico
F1
52
LIBRI SECUNDI CAP. 8
21
In talibus ergo homine illo firmante voluntatem suam et intencionem
princeps suus imposuit collo eius manum suam in loco ad hoc constituto.
22
Locus enim qualiscumque non obest alicui, si voluntas fuerit bona, nec
prodest, si intencio fuerit praua.
23
Dictis autem verbis confirmacionis
milicie sue recessit ille, miliciam suam exercens ad omnem mundi super-
biam, paruipendens miser, quod ad maiora quam prius et ad austeriorem
vitam fuerat obligatus.
24
Hunc militem infinite milicie sequebantur et se-
quuntur in superbia, et profundius propter milicie professionem descendit
in abyssum.
25
Sed potes querere, quod multi volunt exaltari in mundo et vocari
magni sed tamen non preualent: numquid isti propter voluntatem malam
eque punientur sicut hii, qui omnem processum iuxta desiderium
habebunt?
26
Ad quod ego respondeo tibi: Quicumque completam habet
voluntatem et facit, quantum potest, ut exaltari possit in mundo et in mun-
di honore et nomine vano vocari nec tamen propter occultum iudicium
meum permittitur effectus voluntati, pro certo dico tibi, quod secundum
voluntatem illam malam ita punietur sicut ille, qui compleuit opere, nisi
penitencia voluntas corrigatur.
27
Ecce de duobus satis notis pluribus dico
tibi exemplum.
28
Quorum unus iuxta voluntatem suam prosperabatur et
fere omnia, que concupiuit, optinuit. Alter eandem voluntatem habuit sed
non optinuit posse.
29
Primus optinuit honorem mundi, dilexit templum
corporis sui in omni voluptate, dominabatur, ut voluit, ad omnia, quo mi-
sit manum, proficiebat.
30
Alter eorum voluntate consimilis minorem
habuit honorem. Qui gaudenter cencies fudisset sanguinem proximi sui, ut
cupiditatem suam perficere potuisset.
31
Qui et fecit, quod potuit, et vo-
luntatem suam iuxta desiderium suum adimpleuit.
32
Isti duo pares sunt
in supplicio horrendo; qui licet non uno tempore et una Nora fuerunt mor-
tui ambo, tamen sic loquor de anima unius sicut de ambabus, quia am-
barum una est dampnacio, una et vox ambarum erat in separacione cor-
poris animeque egressu.
33
Egressa ergo anima de corpore ipsa loquebatur
ad corpus sic: `Dic michi, ubi est nunc visio oculorum delectabilis, quam
michi promisisti, ubi voluptas, quam michi ostendisti, ubi verba delec-
tabilia, quibus me uti precepisti?'
34
Affuit mox demon et respondit: 'Vi-
21 illo
om.
F'
eius] suo 0 x
in loco q
2
loco q'
23 omni P
et ad
p
F et P
IT
Gh
austeriorem vitam] austeriora K
24 descendunt 8 Gh
25 quod] quomodo x
habebunt
13 x F K habuerunt P habebat
ut videtur
y q habebant Gh
26 Ad quod 13 Ad hoc T
52
'y F K
2
q Gh Ad K
1
(cf. Rev. VI, p. 29 sq.)
habet voluntatem completam T
5
nomine Y
2
q
2
in nomine P Y' B x nomen
q1
voluntas
om.
F'
29 quo
scripsi
que
p
Tr Gh
vide supra p. 19
30 gloriam et
ante
honorem
add.
B
suam
om.
x
32 qui] quia F
ambabus] duabus Gh
et vox] eciam vox
0
7
33
ipsa
om.
K
nunc
post
Dic michi
add. (3.
54
LIBRI SECUNDI CAP. 9
hominem michi attraho, et paciencia mea, qua eum suffero pacienter?
5
Hunc autem clipeum proiecit, quando ingrediens templum meum cogita-
bat apud se: Ilunc dominum sequi volo, qui consulit michi nullam absti-
nenciam, qui dat michi, que desidero, qui permittit michi audire, que
delectant aures.'
6
Sic ergo proiecit clipeum fidei mee, quando magis se-
qui voluit voluntatem propriam quam me, quando plus dilexit creaturam
quam Creatorem.
7
Si enim habuisset rectam fidem, si credidisset me om-
nipotentem, si iuste iudicantem et datorem eterne glorie, nichil nisi me
desiderasset, nichil nisi me timuisset.
8
Sed fidem meam abiecit et hoc
ante pedes meos, quando spreta fide mea et pro nichilo reputata nec gaudi-
um meum querebat nec pacienciam meam attendebat.
9
Deinde proiecit
gladium ad latus meum. Quid notat gladius nisi timorem Dei, quem verus
miles Dei debet habere continue in manibus, idest in operacionibus suis?
10
Quid vero significat latus meum nisi custodiam et proteccionem meam,
sub qua filios meos sicut mater pullos suos foueo et defendo, ne diabolus
noceat eis, ne pericula intolerabilia adveniant eis?
11
Sed ille abiecit gla-
dium timoris mei, quando non curauit cogitare potenciam meam nec at-
tendebat caritatem meam et pacienciam.
12
Proiecit autem ad latus meum,
quasi dicat: 'Non timeo nec curo de defensione tua. Ex industria enim mea
est et nobilitate, quod habeo.'
13
Fregit eciam promissionem michi factam. Que est promissio vera,
quam homo tenetur vouere Deo? Utique opus caritatis, ut, quidquid fece-
rit homo, hoc ex caritate Dei faciat.
14
Sed hanc irritauit, quando caritatem
Dei retorsit ad amorem proprium, omnem voluptatem suam preposuit
delectacioni future et eterne.
15
Ecce sic separabatur a me et exiuit de tem-
plo humilitatis mee. Omnia quippe Christianorum corpora, in quibus reg-
nat humilitas, templum meum sunt.
16
In quibus autem est superbia, non
templum meum sunt sed diaboli, qui eos iuxta voluntatem suam regit ad
mundi appetitum.
17
Egressus autem de templo humilitatis mee et reiecto
clipeo fidei sancte et gladio timoris mei ascendit in campum cum omni su-
perbia, exercuit se in omni voluptate et appetitu voluntatis proprie, con-
tempto timore meo proficiens in peccato suo et voluptate.
10
cf. Matth. 23,37
5
consuluit
Gh
michi dat
K Gh
permittit michi
Th' P 0
promittit michi
B
permittit me
The Y F K Gh
7
fidem rectam
0
et] si
B
8
tide
om.
0
9
latum
K
operibus
K
10
significat
P K Gh
signat
p
F
proteptionem Th
11
ad
post
attendebat
add.
K
12
autem] eciam
K
est
em.
0'
13
eciam] enim [3,
mea
ante
vera
add.
B
14
Dei retorsit]
retrorsit
K
voluptatem
F K Gh
voluntatem [3
deleccioni
K
16
superbia est
F
17
Egres-
so
F
in omni uolumptate Th
56
LIBRI SECUNDI CAR 10
Christi loquela ad sponsam sicut ad Moysen de rubo, qualiter per Phara-
onem diabolus et per populum Israel moderni milites et per rubum corpus
Virginis designantur et qualiter milites et moderni episcopi modernis tem-
poribus parant mansiones diabolo. Capitulum X.
1
"Scribitur in lege Moysi, quod Moyses custodiens pecora in deserto,
cum videret rubum, qui inflammabatur et non ardebat, timuit et velabat fa-
ciem suam.
2
Cui dixit vox de rubo: Affliccio populi mei ascendit in au-
res meas et misereor eis, quia durissimo seruicio opprimuntur.'
3
Ego sum
illa vox de rubo sonans, qui nunc loquor tecum. Miseria populi mei
ascendit in aures meas.
4
Quis erat populus meus nisi Israel? Per hunc
nunc intelligo milites in mundo, qui professi sunt miliciam meam, qui de-
berent esse mei sed nimis a diabolo affliguntur.
5
Quid autem fecit Pharao
populo meo Israel in Egypto? Certe tria mala:
6
Primo, quod in structura
murorum suorum non ministrabantur laboratoribus palee, quibus confice-
rent lapides, sed personaliter congregabant sibi per regionem, ubi possent.
7
Secundo, quod edificatores pro labore suo non reportabant grates, quam-
uis impositum numerum lapidum impleuissent.
8
Tercio, quod affligeban-
tur vehementer a prepositis, si in consueto numero defecissent.
9
Iste po-
pulus meus duas urbes in maxima affliccione edificauerunt Pharaoni.
10
Quis est iste Pharao nisi diabolus, qui affligit populum meum, idest
milites, qui tenerentur esse populus meus?
11
In veritate dico, quod, si
milites stetissent in disposicione et constitucione ab amico meo primo in-
cepta, inter cariores fuissent michi.
12
Sicut enim Abraham, accipiens pri-
mo mandatum circumcisionis et obediens michi, factus est meus amicus
carissimus necnon et, quotquot sequebantur fidem Abrahe et operacionem
eius, facti sunt participes dileccionis et glorie eius, sic milites inter alios
ordines michi precipue placuerunt, quia vouerunt, quod habebant carius,
scilicet sanguinem suum pro me fundere.
13
Per quod votum michi
1
Scribitur
Exod. 3,1 sqq.
5 cf. Exod. 1,8 sqq.
1,11
11
amico
cf. Is. 41,8; II Par. 20,7; lac. 2,23
6
cf. Exod. 5,6 sqq.
9
duas urbes
cf. Exod.
12-13
Gen. 17,9 sqq.
X: f3 Tr Gh.
R
om.
F
rubo q
2
rubro
q'
diabolus et] diabolus T
5
Y
et
(ante
per rubum)
om.
T
5
de-
signatur x
et moderni
Gh
idest moderni p
2
'rr
vide supra p.
/9
1
lege] libro
K
velauit
0
2
mei] tui
B
miserior
P 0 F 4
miliciam meam
Tb2
meam miliciam x miliciam 13
1
5
Pharao
om.
x
Israel
om.
x
6
laborantibus palee F' palee laboribus -y 7 hedificatoribus P
2
8 si
om.
9
Ipse
K
maximas
post
urbes
add.
[3,
edificauerunt affliccione T
5
Edificauit
K
10
nisi diabolus
om.
F
tenentur
Y B Gh
11
dico
om.
0
quod
om.
primo om.
K
12
meus amicus Tb
2
amicus meus
P
amicus
K
vouebant
0
13
Per] propter
K
LIBRI SECUNDI CAP. 10
57
summe placuerunt, sicut Abraham in circumcisione, et purgabantur coti-
die in obseruacione sue professionis et assumpcione sancte caritatis.
14
Nunc autem milites isti miserabili seruitute diaboli opprimuntur ita, quod
vulnerat eos diabolus letali vulnere, insuper et detrudit illos in supplicium
et dolorem.
15
Episcopi eciam Ecclesie edificant ei sicut filii Israel duas
urbes.
16
Prima urbs est labor corporis et superuacua sollicitudo ac-
quirendi mundialia.
17
Secunda est inquietudo et turbacio mentis, quia ab
appetitu mundi numquam sinuntur quiescere.
18
Exterius est labor et in-
tus est inquietudo et anxietas, spiritualia faciens onerosa.
19
Sed sicut Pharao non ministrabat populo meo necessaria ad confi-
ciendum lateres nec areas dabat plenas frumento, non vinum et alia utilia,
sed cum dolore et tribulacione spiritus populus sibi personaliter conquire-
bat, sic nunc facit eis diabolus.
20
Quamuis ipsi laborant et totis medullis
cordis inhiant mundo, non tamen possunt perficere, quod cupiunt, nec pos-
sunt saciare sitim cupiditatis sue.
21
Ideo uruntur dolore interius et ex-
terius labore.
22
Ob quod compactor affliccioni eorum, quod milites mei
et populus meus diabolo edificant mansiones et laborant indesinenter et
quod non possunt adimplere, quod cupiunt, et quod angustiantur in super-
uacuis et pro ipsa angustia non reportant fructum benediccionis sed re-
tribucionem confusionis.
23
Propterea, cum Moyses mitteretur ad populum, dedit ei Deus signum
triplici de causa.
24
Primo, quia unusquisque in Egypto colebat deum su-
um singulariter et innumerabiles erant, qui dicebantur dii.
25
Et ideo
dignum erat fieri signum, ut ostenso mirabili signo et potencia Dei unus
deus et unus omnium creator esse per signa crederetur et idola omnia vana
esse probarentur.
26
Secundo dabatur Moysi signum in figura et repre-
23-27
cf. Exod. 3 sqq.
purgabantur
in marg.
F
purgabatur
Tb -y
proficiebant F
sue
om.
Gh
14
diabolus
om.
Tb'
illos
om.
Tb' eos
1
2
K
15
eciam om.
Tb'
16
corporalis F
2
adquirendi 0 acquirendo -y
17
vrbs
post
Secunda
add.
B
18
labor est x
labor et Tb
2
labor
Tb' K
q
est
(post
intus)
om.
x
19
meo
om.
conficiendum
p
conficiendos T
b2
Gh
non
(ante
vinum)] nec -y
utilia] uictualia
Y
tribulacione] labore
B
sibi
om.
P
conquirebant
F
acquirebat
Tb Gh
eis] eas
F
20
tamen non
F
possunt (ante
saciare)
om.
lib'
21
utuntur
P
dolore] la-
bore
F
et
om.
K
labore] dolore
F
22 Ob] propter
K
afflictum -y
idest episcopi
post
milites
supra lin. add.
x
2
diabolo] populo
adimplere
p
complere Tb
IT
Gh
23 eis y q
signum deus Tb signum -y
24
quia] quod -y
F
colebat
om.
deum suum (suum deum T
b
)
singulariter
p
singulariter deum suum 7r
Gh
dicebant x
dii] hij -y
25 et
post
Dei
add.
K
q
2
et unus
om.
K
q
omnium
om.
x
uana omnia
Tb
26
dabat
P
58
LIBRI
SECUNDI CAR 10
sentacione corporis mei futuri.
27
Quid enim rubus ardens et non com-
bustus designabat nisi Virginem de Spiritu sancto fecundatam et absque
corrupcione parientem?
28
Ego certe de rubo illo processi, ego de virginea
came Marie assumpsi humanitatem. Similiter eciam serpens Moysi in
signum datus significabat corpus meum.
29
Tercio dabatur signum Moysi
propter veritatem astruendam faciendorum et per figuram signorum im-
plendorum, ut veritas Dei tanto verior et cercior esse probaretur, quo ea,
que signa significabant, tempore suo euidencius fuissent adimpleta.
30
Nunc autem mitto verba mea ad filios Israel et ad milites, quibus iam
non est necesse fieri signum triplici de causa.
31
Primo, quia iam colitur
et scitur unus deus et omnium creator ex Scriptura sancta et multiplicibus
signis.
32
Secundo, quia iam non sperant me nasciturum, quia veraciter
sciunt me natum et sine corrupcione incarnatum, quia Scriptura omnis
completa est.
33
Nec melior fides et cercior haberi et credi debet quam que
nunc a me et sanctis predicatoribus meis predicata est.
34
Verumptamen tria tecum feci, quibus credi potest. Primo, quod ver-
ba mea vera sunt et non discrepant a vera fide; secundo, quod ad verbum
meum exiuit ab homine possesso demonium, tercio, quia uni dedi diffi-
dencia corda ad caritatem mutuam reformare.
35
Ideo non dubites
de
hiis,
qui credituri sunt michi. Qui enim credunt michi, credunt et verbis meis.
36
Quibus ego sapio, eis et sapiunt verba mea.
37
Propterea scribitur, quod
Moyses ex collocucione Dei velabat faciem suam. Tu autem non debes ve-
lare faciem tuam.
38
Ego quippe aperui tibi oculos spirituales, ut videas
spiritualia, aperui aures, ut audias, que spiritus sunt.
39
Ego denique os-
tendam tibi corporis mei effigiem, quale fuit in passione et ante pas-
sionem, quale fuit post resurreccionem, quod Magdalena et Petrus et alii
viderunt.
40
Audies eciam vocem meam, que loquebatur in rubo Moysi.
Hec eadem nunc loquitur in anima tua."
37
scribitur
Exod. 34,33; 11 Coe 3,13
39
Magdalena et Petrus
Luc. 24,34; Ioh. 20,14 sqq.
27
designat Tb
1
P 0
28
Marie
om.
-y
29
astruendam faciendorum] astruendum y' astruendo-
rum x y
2
Dei
om.
Th
ea] earn x
30
iam
om.
Gh
31
colitur] totaliter x
32
iam
om.
Gh
me sciunt
Gh
me
T''
incorrupcione
0 q' Gh
33
et cercior] nec cercior
F
et credi]
vel credi
F
a
ante
sanctis
add.
1
12
[3,
F
34
ad verbum meum] a uerbo meo
P
ab] de
Gh
quia] quod
P F
diffidenciam
B
35
hiis qui] hiis que
0
michi
(post
sunt)
om.
-y
cre-
dunt
(post
enim)
om.
-y
et
om.
F
37
loqucione
F'
38
videres -y
audies y
39
quod]
quia x
maria
ante
Magdalena
add.
B
40
Audietis
q'
Audiens x
eciam] autem x
tua]
mea
0
LIBRI SECUNDI CAR 1 1
59
Verba melliflua Christi ad sponsam de gloria et honore Boni et veni mili-
tis et de occursu angelorum mirifico ad ipsum et qualiter ipsum gloriosa
trinitas piissime ad indicibilem requiem pro paruo labore recipit et
assumit. Capitulum XI.
1
"Dixi tibi prius de fine et pena militis, qui primo recessit a milicia michi
professa.
2
Nunc dico tibi per similitudinem (quia aliter spiritualia non po-
teris intelligere) de gloria et honore illius, qui viriliter miliciam veram pri-
mo incepit et virilius consumauit.
3
Iste amicus meus cum venit ad finem
vite sue et anima de corpore exiret, quinque legiones angelorum mitte-
bantur in occursum eius.
4
Inter quos venerunt innumerabiles demones, ut
aliquid sui iuris inuenirent, quia pleni malicia sunt et ab ea numquam ces-
sant.
5
Tunc una vox Clare et lucide sonuit in celo dicens: `Numquid non
est iste, o Domine Pater, qui se ad voluntatem tuam alligauit et earn per-
fecte compleuit?'
6
Tunc ipse personaliter respondit in consciencia sua:
`Vere ego sum.'
7
Deinde tres voces audiebantur, una ex parte deitatis di-
cens: `Numquid non ego te creaui et dedi tibi corpus et animam?
8
Tu es
filius meus et voluntatem patris tui fecisti. Veni ergo nunc ad me, poten-
tissimum creatorem tuum et dulcissimum patrem!
9
Tibi enim debetur
eterna hereditas, quia filius es. Tibi debetur hereditas patris, quia ei ob-
edisti.
10
Veni ergo, dulcissime, ad me! Ego recipiam te cum leticia et
honore.'
11
Secunda vox audiebatur ex parte humanitatis dicens: Trater mi, veni
ad fratrem tuum! Ego enim optuli me pro te in bellum, ego fudi sanguinem
meum pro te.
12
Veni ad me, qui sequebaris voluntatem meam! Veni ad
me, qui rependisti sanguinem pro sanguine, qui paratus fuisti dare mortem
pro morte et vitam pro vita.
13
Ideo tu, qui sequebaris me in vita tua, veni
nunc in vitam meam et gaudium meum, quod non finietur! Veraciter enim
confiteor te fratrem meum.'
1
prius
capp. 8-9
3 legiones angelorum cf
Matth. 26,53; cf. etiam supra, p. 16
XI:
R
F K Gh.
Vide supra p. 15.
R
om.
F
honore] de honore
P
angelorum mirifico ad ipsum 13 ad ipsum angelorum mirifico
Tb K
angelorum ad ipsum mirifico
Gh
3
cum
om.
venerit
0
occursum] cursum
Gh
5
autem
post
Tunc
add.
Gh
dicens
om.
7
statim
post
deinde
add.
F
2
diuinitatis
K
creaui te
Tb
8
ergo
om.
Thl
ad] ad me p
i
9 enim
om.
T1°
10
Ego 13 et ego
Tb
2
F K Gh
11
enim
mu.
TN
12
qui sequebaris
R
F
quia sequebaris
K Gh
qui rependisti 13
F
quia
rependisti
K Gh
13
non] numquam
K
LIBRI SECUNDI CAP. 11-12
61
dignus est iste pro modico labore eternam quietem (habere) et cum Domi-
no suo letari, quem tantum et tociens desiderabat!'
29
Cum talibus vocibus et mirabili choro angelorum ferebatur amicus
meus in requiem perpetuam.
30
Que videns anima exultans intime ait: 'Fe-
lix ego, quod umquam creata fui! Felix ego, quia Deo meo seruiui, quem
nunc video! Felix ego, quia gaudium habeo et gloriam, que non finietur!'
31
Ecce taliter amicus meus venit ad me et tali premio remuneratus est.
32
Et quamuis non omnes fuderint sanguinem pro nomine meo, nichilominus
tamen eandem mercedem habebunt, si habent voluntatem dare vitam suam
pro me tempore se sic offerente et necessitate fidei ingruente.
33
Ecce
quantum voluntas bona facit!"
Verba Christi ad sponsam de sue iusticie immutabilitate et eternitate et
qualiter assumpta humanitate talis iusticia in caritate per ipsum fuerit
il-
luminata et quomodo pie suam misericordiam exercet in dampnatis et dul-
cimer ad misericordiam monet milites prelibatos. Capitulum XII.
1
"Ego sum verus rex, et nullus est dignus vocari rex nisi ego, quia a me
est omnis honor et potestas.
2
Ego sum, qui iudicaui primum angelum, qui
cecidit propter superbiam, cupiditatem et inuidiam.
3
Ego sum, qui iudi-
caui Adam et Cain et totum mundum immittendo propter hominum pec-
cata diluuium.
4
Ego idem sum, qui populum Israeliticum permisi in cap-
tiuitatem venire et eum mirabiliter in signis mirabilibus eduxi.
5
In me est
omnis iusticia, et erat et est sine principio et sine fine, nec aliquando im-
minuitur apud me sed vera in me permanet et immutabilis.
6
Et quamuis
nunc isto tempore iusticia mea videatur aliquantulum micior et Deus qua-
si in iudicando nunc paciencior, hoc tamen non est immutacio iusticie
1 cf. Rom. 13,1
eternam quietem habere Y eterna quiete 13
2
eternam quietem
Tb P F K Gh
vide supra p. 20
30
quem] quod F
quia gaudium Th
2
gaudium
Th'
non] numquam
K
32
fuderint effuderint
The
K Gh
effuderunt F
eadem
0
ingerente
P
congruente
K
33
bona voluntas
K
facit
r
F
K Gh
fecit
p
XII: 13 Tr
Gh.
Vide supra p. 15.
R
om.
F
suam
om.
y
2
qui cecidit] quia cecidit
F
3
sum
om.
-y
caym
P 0
hominum
om.
Th'
4
sum idem
mirabilibus] mirabilius
P
eduxi
13
K Gh
aduxi Th adduxi -y
F
q
5
sine fine 13 -y
F
2
K
fine Th F'
q Gh
semper
post
sed
add.
Gh
permanet in me -y
6
Et quamuis
T
h2
quamuis Thl
aliquantulum videatur
K
in
om.
Th
1
tamen
om.
-y
K q
62
LIBRI SECUNDI CAP. 12
mee, que numquam immutatur, sed ostensio maior caritatis mee.
7
Eadem
quippe iusticia et eadem veritate iudicii nunc mundum iudico qua tunc,
cum populum meum Egypciis seruire permisi, qua et in deserto afflixi.
8
Sed ante incarnacionem meam occultabatur dileccio, quam in iusticia
habui, quasi lux abscondita seu aliqua nube obumbrata.
9
Assumpta vero humanitate licet mutabatur lex data, non tamen muta-
batur iusticia sed euidencius apparuit et copiosius illuminabatur in caritate
per filium Dei, et hoc tripliciter.
10
Primo, quia mitigabatur lex, que erat
dura propter inobedientes et induratos et difficilis propter domandos su-
perbos.
11
Secundo, quia filius Dei passus et mortuus est.
12
Tercio, quia
iudicium quasi longius nunc quam antea ex misericordia et protrahi vide-
tur et micius esse nunc in peccantes.
13
Multum quippe rigida et stricta
videtur iusticia in primis parentibus, in unda diluuii, in morte in heremo
prostratorum, et eadem iusticia nunc mecum est et eternaliter fuit.
14
Sed
nunc magis misericordia et caritas apparet, que tunc racionabiliter in
iusticia occultabatur et misericorditer licet occulcius exhibebatur, quia
numquam iusticiam sine misericordia feci nec facio nec sine iusticia
pietatem.
15
Nunc autem potes querere: si in omni iusticia habeo misericordiam,
quomodo misericors sum in dampnatos?
16
Respondeo tibi per exem-
plum, quasi aliquis iudex sederet in iudicio et frater eius veniret ad iudici-
um iudicandus. Cui dicit iudex:
17
`Tu frater meus es et ego iudex tuus et,
licet te intime diligo, tamen non potero nec decet facere contra iusticiam.
18
Tu vides omnem iusticiam in consciencia tua secundum merita tua. Se-
cundum hanc ergo oportet te iudicari.
19
Si enim possibile esset venire
contra iusticiam, libenter pro te iudicium portarem.'
20
Ego sum sicut iudex ille. Hic frater meus est per humanitatem. Quo
veniente ad iudicium meum consciencia eius dicit culpam suam et intel-
ligit, secundum quam iudicandus est.
21
Ego vero, quia iustus sum, re-
spondeo anime per similitudinem dicens sibi: `Tu vides omnem iusticiam
in consciencia tua. Dic ergo, quid mereris!'
22
Tunc respondit michi ani-
7
qua tunc] quia tune
P
qua et] et x
descerto x
9
tamen non x
10
et
(ante
in-
duratos)
out.
0
superbos
am.
P
12
antea( autem ea x
misericordia
Th'
miseria
Th
2
et
(ante
protrahi)
cm.
[3, y
protrahi videtur et] protrahi uidetur
P
protrahit et videtur (3,
13 Multis P Y
14
occultabantur
B
et
(ante
misericorditer)] vt
K
exibebatur
r
exibebat
P
exhibeatur
K
nec sine] sine
F
15 sim K
17
es
am. 'y
et
(post
tuus)
am.
TH
18
ergo
am.
TH
20
Hic q' Homo q
2
F Gh
adueniente
K
q
iusticiam meam x
21
dicens] dicendo
P
ergo
am.
TH
22
respondit p -y
K
respondet
B F
q
Gh
ride supra p. 20
LIBRI
SECUNDI CAR 12
63
ma: ludicium meum dicit michi consciencia mea et ipsum est Pena digna
pro meritis, quia non obediui tibi.'
23
Cui ego respondeo: 'Ego, iudex tu-
us, suscepi omnem penam pro te et notum feci tibi periculum tuum et vi-
am eundi, ne to venires in penam.
24
Iusticia quippe fuit, ut ante satisfac-
cionem culpe celum non intrares. Hanc ego sustinui pro te, quia perso-
naliter impotens eras ad paciendum.
25
Ego ostendi tibi per prophetas, que
michi erant futura, et nec minimum punctum, de quo prophete vaticina-
bantur, preteriui.
26
Ego ostendi tibi omnem dileccionem, quam poteram,
ut verteres te ad me. Sed quia auertisti te a me, ideo iusticia nunc es
dignus, quia misericordiam contempsisti.
27
Verumptamen adhuc ita mi-
sericors sum, quod, si possibile esset me iterato mori, magis eandem pe-
nam, quam in cruce semel paciebar, iterum magis paterer pro te quam tali
iusticia viderem te iudicari.
28
Sed iusticia dicit impossibile esse me ite-
rato mori. Misericordia vero dicit, si possibile esset, morerer libenter pro
te.
29
Ecce quomodo misericors sum eciam in dampnatos et quam cari-
tatiuus! Quidquid enim facio, hoc facio, ut ostendam caritatem meam.
30
Ab inicio quippe dilexi hominem, eciam cum iratus viderer, sed dilec-
cionem meam nullus curat nec attendit.
31
Nunc ergo, quia iustus et misericors sum, moneo eos, qui dicuntur
milites, ut querant misericordiam meam, ne inueniat eos iusticia mea, que
est stabilis sicut mons, ardens quasi ignis, horribilis quasi tonitruum, sub-
ita quasi arcus extensus ad sagittandum.
32
Ego moneo eos tripliciter. Pri-
mo sicut pater filios, ut reuertantur ad me, quia ego pater et creator eorum
sum.
33
Reuertantur, et dabo eis patrimonium, quod paterno iure debetur
eis! Reuertantur, quia, licet contemptus sum, attamen cum gaudio sus-
cipiam eos et occurram eis cum caritate!
34
Secundo rogo eos sicut frater,
ut recordentur vulnerum et operum meorum. Reuertantur, et suscipiam eos
quasi frater!
35
Tercio rogo ut dominus, ut reuertantur ad dominum suum,
cui dederunt fidem, cui et obsequium tenentur et iuramento se obli-
gauerunt.
mea
om.
P
est
om.
K
quia] quia ego x
23
in] ad y
24
celum
om.
K
25
erat
Gh
futura erant x
nec] non
P
26
delectacionem
P
vertes x
aduertisti
Tb P
vertisti
F
a] ad
P
27
magis
mori
(§28) om.
P
28
vero
om.
0
libenter morerer 13
2
morerer
libencius -y
31
inueniet y
stabilis
subita
in marg.
q
2
om.
q'
quasi ignis 13 -y sicut ignis
F K
q(
2
)
Gh
tonitru x
subito x subita est
P
33
quia
T
52
quod
B
et
Tb'
34
uulnerorum
P
et
(ante
suscipiam)
om.
P
quasi
T
b
it
Gh sicut
13
35 ut
(post
rogo)] sicut
B
64
LIBRI
SECUNDI CAR 12
36
Ergo, o milites, reuertimini ad me, patrem vestrum, qui cum caritate
educaui vos! Considerate me, fratrem vestrum, pro vobis et vobiscum fac-
turn similem!
37
Reuertimini ad me, pium dominum! Inhonestas quippe
magna est alii domino dare fidem, alii obsequium.
38
Vos enim michi
dedistis fidem, quod defenderetis Ecclesiam meam, quod miseris sub-
ueniretis.
39
Et ecce inimico meo datis obsequium, deponitis eciam vexil-
lum meum et vexillum inimici mei erigitis!
40
Ergo, o milites, redite ad me cum vera humilitate, qui a me per su-
perbiam discessistis! Si durum videtur vobis aliquid pro me pati, consi-
derate, quid ego feci pro vobis!
41
Ego iui causa vestri sanguinolentis pe-
dibus ad crucem, ego habui manus et pedes pro vobis perforatos, ego nul-
li
meo peperci pro vobis. Et tamen hoc totum negligitis receden-
do a me.
42
Redite ergo, et dabo vobis in auxilium tria! Primo forti-
tudinem contra inimicos corporales et spirituales.
43
Secundo magnanim-
itatem, qua nichil nisi me timebitis, qua delectabile videbitur vobis pro me
laborare.
44
Tercio dabo vobis sapienciam, qua intelligetis veram fidem et
Dei voluntatem.
45
Ergo redite et state viriliter! Ego enim, qui moneo vos,
sum ille, cui angeli seruiunt, qui patres vestros obedientes liberaui, inobe-
dientes iudicaui et superbos humiliaui.
46
Ego fui primus in bello, primus
in passione. Sequimini ergo me, ne sicut cera ab igne dissoluamini!
47
Cur
rescinditis promissionem vestram? Cur iuramentum contempnitis?
48
Numquid ego minor et indignior sum amico vestro temporali, cui si datis
fidem soluitis? Michi autem, datori vite et honoris, conseruatori sanitatis,
non redditis promissum.
49
Propterea, boni milites, soluite promissum et, si non sufficitis opere,
saltem conamini voluntate! Ego enim compaciens seruituti vestre, qua di-
abolus opprimit vos, voluntatem recipiam pro opere.
50
Si reditis ad me
cum caritate, laborate pro fide Ecclesie mee, et ego cum omni exercitu
meo quasi plus pater occurram vobis! Daboque vobis pro premio quinque
37
pium] ad pium F
est magna
Y
38 enim
om.
Thl
michi dedistis (dedisti 0) PyFq
dedistis michi
Y x K Gh
fidem catholicam et
ante
Ecclesiam
add.
F
subiuuaretis 7
39
de-
ponitis eciam
The
q
2
deponitis T
bl
deponentes q'
meum
om.
B
40 militis 0
ad] a
P
qui]
quia y
videtur vobis aliquid
p
videtur aliquid vobis
0
vobis videtur aliquid
F K
q
2
Gh
videtur aliquid
q'
41
causa vestri iui
P
manus et pedes pro vobis
K Gh
perforatas
P Y
x q
2
Et tamen
om.
T
bl
totum] tantum y
et
post
negligitis
add.
P
42
et dabo] dabo
P
43
videtur
The F
44
vobis
3
Gh
om.
Tr
45
et
post
liberaui
add.
P
46
in hello] bello
K
ergo
om.
y
47
vestram
om.
Th
i
48
sum et indignior
K
sanitatis
om. -y
49
saltim y
conemini
K Gh
voluntate] voluntatem
P
50
mee
om.
P
Daboque] Dabo
K
vobis
(ante
pro)
em.
66
LIBRI SECUNDI CAR 13
gine. Hoc verbum ego sum, qui loquor tecum.
4
Pater misfit me per se ip-
sum cum Spiritu sancto in ventrem Virginis non sic, quod angeli caruerint
visione et presencia Dei, sed ego Filius, qui fui cum Patre et Spiritu sanc-
to in ventre virgineo, idem eram in celo cum Patre et Spiritu in visione an-
gelorum, omnia gubernans omniaque sustentans, licet humanitas mea a
me solo Filio assumpta requieuit in ventre Marie.
5
Ego igitur, in deitate
et humanitate unus Deus, ad ostensionem caritatis mee et in robur fidei
sancte non dedignor loqui tecum.
6
Et licet humanitas mea videatur esse
iuxta te et loqui tecum, verisimilius est tamen, quod anima tua et con-
sciencia tua mecum est et in me. Nichil enim michi impossibile est et
nichil difficile in celo et in terra.
7
Ego quippe sum quasi rex potens, qui
cum exercitu suo veniens ad ciuitatem omnia loca implet, omnia occupat.
Sic gracia mea omnia membra tua replet, omnia fortificat.
8
Ego denique
sum in te et extra te. Ego quamuis loquar tecum, idem tamen sum in glo-
ria.
9
Quid michi difficile est, qui potencia mea omnia sustento, sapiencia
mea omnia dispono, virtuositate mea omnia supero?
10
Ego igitur, cum
Patre et Spiritu sancto sine principio et sine fine unus Deus, qui pro salute
hominum in humanitate assumpta, deitate illesa permanente, vere passus
sum, resurrexi et ascendi, nunc veraciter loquor tecum.
11
Dixi tibi prius de milicia, que michi quondam gratissima fuit, quod
vinculo caritatis michi colligata fuit.
12
Nam voto suo obligabant se dare
carnem suam pro carne mea, sanguinem suum pro sanguine meo. Ideo et
ego consensi in eos, coniunxi eos michi in unum vinculum et in unam so-
cietatem.
13
Sed nunc conqueror super ipsos milites, qui tenerentur esse
mei, quod auersi sunt.
14
Ego quippe sum creator eorum et redemptor, ego
et auxiliator.
15
Ego creaui eis corpus et membra. Ego omnia, que in mun-
do sunt, ad utilitatem eorum feci.
16
Ego redemi eos sanguine meo. Ego
emi eis hereditatem eternam passione mea.
17
Ego in omnibus periculis
defendo eos. Ego do eis fortitudinem ad agendum et laborandum.
18
Nunc
6
impossibile
difficile
cf Gen. 18,14; Luc. 1,37
11
prius
10:12
3
ego] hoc ego
x
4
caruerunt
x K q Gh
sed ego
V'
sed
P Y'
otn.
fuit
P
13,
et Spiritu sancto] et sancto spiritu
B
erat
P
13
2
Spiritu in] spiritu sancto in y
Gh
mea a
me Th
2
Y
2
oni.
uirginis
post
Marie
add.
x 5
in
robur] robur
p
2
K
6
Et beet ... tecum
om.
q'
videtur x
quod q
2
quia
P f3
2
q'
et in ... est Y
2
otn.
P Y'
7
quasi 13 sicut Tr
Gh
rex
om.
replet] implet
Gh
8
loquor
B
10
in] et
P
surrexi -y q
11
quod] eo quod
Gh
colligata michi
x
12
obligant -y
milites
post
se
add.
K Gh
meal mea et
B
con-
iunxi
(3
et coniunxi
Tb
Tr
Gh
in unum] unum
K
in unam P
2
unam
P'
13
nunc
om.
q
te-
nentur
quod] quia
P
LIBRI SECUNDI CAP. 13
67
autem ipsi auersi sunt a me. Ducunt pro nichilo passionem meam, negli-
gunt verba mea, quibus anima eorum delectari et pasci deberet.
19
Con-
tempnunt me eligentes animo et toto affectu carnem suam dare et lacerare
pro laude hominum, sanguinem suum fundere propter explecionem cu-
piditatis sue, libenter mori propter mundana et verba diabolica et mania.
20
Adhuc tamen, licet sic auersi sunt, misericordia mea et iusticia mea est
in eos. Nam per misericordiam custodio eos, ne tradantur diabolo.
21
Per
iusticiam tolero eos pacienter et, si adhuc reuerti voluerint, ego gaudenter
suscipio eos et occurro eis letanter.
22
Dic ergo illi, qui miliciam suam ad me conuertere vellet, quod sub
hac forma michi denuo placere posset.
23
Quicumque enim miles fieri vel-
let, deberet cum equo suo et apparatu ad cimiterium procedere et ibi eum
relinquere, quia equus non est creatus ad superbiam hominum sed ad vite
utilitatem et defensionem et inimicorum Dei expugnacionem.
24
Deinde
assumat mantellum, cuius ligatura ponenda est super frontem, ut, sicut di-
aconus assumit stolam in signum obediencie et paciencie diuine, sic ipse
sumit mantellum et ligaturam ponit super frontem in signum professe
milicie et obediencie pro crucis Christi defensione assumende.
25
Quem
eciam precedat vexillum potestatis secularis, ut sciat se potestati mundane
in omnibus, que non sunt contra Deum, debere obedire.
26
Ingresso autem
eo cimiterium clerici occurrant ei cum vexillo ecclesie, in quo depicta sit
passio Christi et vulnera eius in signum, quod Ecclesiam Dei defendere
debet et eius prelatis eciam obtemperare.
27
Cum autem ingreditur eccle-
siam, vexillum temporalis potestatis foras ecclesiam remaneat et vexillum
Dei precedat eum in ecclesiam in signum, quod diuina potestas precedit
secularem et quod de spiritualibus plus curandum est quam de tempora-
libus.
28
Dicta vero missa usque ad Agnus Dei' prelatus, scilicet rex vel
18
ipsi
The Y
2
em.
Ducunt] dicunt quod
P
19
lacerari q
pro laude] ad laudem
P
effundere
[3.
2
explecione
Th
sue
om.
20
tamen] cum 'y
aduersi Th
iusti-
cia meal iusticia (3
2
q
in eos 13 -y q in eis
F K Gh
Nam ... eos Y
2
om.
P Y'
meam
post
mise-
ricordiam
add. -y
21
et
(post
pacienter)] vt
F
suscipiam
0
22
quod
otn.
23
miles]
milex Th
P
dei miles x
ecclesie
post
cimiterium
add.
K Gh
ad
ante
defensionem
add.
K Gh
et
(ante
inimicorum)
Y
2
em.
P Y'
et ad
K
Dei
em.
T
hl
24 cuius] cui
P
2
sumit] sumat y miles as-
sumit
K Gh
et
(ante
ligaturam)
em.
ponat y x
milicie professe x
Christi crucis
F
crucis mee
B K Gh
assumenda
K Gh
sumenda
T
hl
25
Quem] Que y
procedat
K
potes-
tati] potestate
K
in
om.
T
hl
sunt
orn.
x
26
eel eum
P
cimiterio x
Christi et vulnera
eius P
i
-y
F'
q mea et vulnera mea (3
2
F
2
K Gh
Dei
F'
Dei et fidem
F
2
K Gh
deberet
Gh
prelatis eius
K Gh
27
potestatis] potencie 13,
Dei
F'
meum
F
2
K Gh
est curandum
Gh
de
(ante
temporalibus)
em.
q
68
LIBRI
SECUNDI CAP. 13
alius, procedat ad militem circa altare et dicat:
to fieri miles?'
29
Quo
respondente Nolo' subiungat: Tromitte', inquit, 'Deo et michi te fidem
sancte Ecclesie defendere et prelatis eius in omnibus, que ad Deum sunt,
obedire!'
30
Quo respondente Nolo' tradat gladium in manus eius et di-
cat: `Ecce trado tibi gladium in manus tuas, ut non parcas vite tue pro Ec-
clesia Dei, ut inimicos Dei deprimas et ut amicos Dei defendas.'
31
Postea
committat clipeum et dicat: `Ecce do tibi clipeum, ut defendas te contra
inimicos Dei, ut viduis et orphanis tribuas auxilium, ut honorem Dei in
omnibus augmentes.'
32
Postea manum imponat collo eius dicens: `Ecce
obediencie subiectus es et potestati. Vide ergo, ut, sicut ligasti te profes-
sione, sic impleas et opere!'
33
Post hec mantellum adaptet sibi et ligatu-
ram, ut cotidie habeat in memoria, quid Deo vouit et quod ad Ecclesie Dei
defensionem plus quam alii se professione in facie Ecclesie obligauit.
34
Hiis ergo peractis et dicto Agnus Dei' sacerdos, qui missam cele-
brat, tradat sibi corpus meum, ut fidem sancte Ecclesie defendat.
35
Ego
ero in eo et ipse in me. Ego ministrabo ei auxilium et robur et incendam
eum flamma caritatis mee, ut nichil velit nisi me, nichil timeat nisi me,
Deum suum.
36
Quod si forte fuerit in campo et ibi pro honore meo et fide
mea defendenda sumpserit miliciam, nichilominus ei prodest, si intencio
fuerit recta.
37
Ego denique in omni loco sum per potenciam meam, et
omnes michi intencione recta et voluntate bona placere possunt.
38
Ego
autem sum caritas, et nullus ad me venire potest nisi qui habet caritatem.
Ideo nullis precipio hoc facere, quia tunc seruirent michi ex timore.
39
Sed
quicumque vellent sic assumere miliciam, michi placere possent. Dignum
quippe esset, ut, sicut per superbiam a vera professione milicie excessum
est, sic per humilitatem ad vere milicie cultum se reuerti velle ostende-
rent."
35
cf
loh.
6,57
38
cf. 1 loh. 4,8.16
29
Volo] uero y
30
tradat] Tunc dat x
manus eius] manum eius
T
5
manu eius 13,
tide et
ante
Ecclesia
add.
F
2
K Gh
ecclesie
K 31
ei
post
committat
add.
Gh
inimicos Dei] inimicos tw-
os B
ut
(ante
honorem)
p
F
1
cf
-
et q' et vt -y F
K Gh 32
imponit
K Gh
es q
2
est q
1
Gh
pro-
fexione T
5
promissione q
33 Post hec 13 q Postea hec T
5
Postea -y Postea hoc F
1
Post hoc r Post hoc
(hec
K)
autem
F
3
K Gh
adaptat q adeptet
F
in memoria habeat -y
memoriam
p
i
quid]
quod -y
vouit deo x
uouat
quod] quia q
alijs x
professionem
P
34
pactis
P
y
35 ero] vero q
robur et auxilium
p,
et
(ante
incendam)] ego (3
2
Deum
dominum
y
36 forte
em.
x
sumpersint y
intemptio
T
5
37
sum] cum
K
intemptione
T
5
in
intencione F
38
caritas suns q
habet p habeat
Tr Gh
nullis] nullus
P
LIBRI SECUNDI CAP. 13-14
69
(Declaracio).
40
Hic miles creditur fuisse dominus Karolus, filius sancte Birgitte.
Qualiter Christus per fabrum et Dei verba per aurum designantur et quo-
modo talia verba caritatem diuinam, conscienciam rectam, sensus ordi-
natos habentibus sunt proponenda et quomodo Dei predicatores debent
esse solliciti et non desidiosi ad aurum vendendum, idest ad verbum Dei
proponendum. Capitulum XIV.
1
"Ego sum sicut bonus aurifaber. Qui mittens famulum suum ad venden-
dum aurum suum per terram dicit ei: `Tria debes facere.
2
Primo non
debes aliquibus committere aurum meum nisi eis, qui serenos et lucidos
habent oculos.
3
Secundo non committas eis, qui nullam habent conscien-
ciam.
4
Tercio habe aurum meum venale pro decem talentis ponderis du-
plicati!
5
Qui enim bis ponderare renuerit, aurum meum non habebit.
6
Sed inimicus meus tria habet aduersum te, pro quibus tibi cauendum est.
7
Primo vult te facere desidiosum in proferendo et demonstrando aurum
meum.
8
Secundo desiderat plantare et inserere aliquid viciosum in aurum
meum, ut videntes et probantes aurum credant aurum meum esse lutum et
putredinem.
9
Tercio ponit in os amicorum suorum, quomodo resistant tibi
et dicant constanter aurum meum non esse bonum.'
10 Ecce ego sum quasi aurifex iste. Ego omnia, que sunt in celo et in
terra, fabricaui, non malleis et instrumentis sed potencia mea et virtute. 11
Et omnia, quecumque sunt et fuerunt et futura sunt, omnia in presciencia
mea sunt.
12
Nam non minimus vermis et non minimum granum sine me
est neque sine me subsistere potest, nec tam minimum, quod se a pre-
sciencia mea occultare possit, quia omnia a me sunt et omnia in prescien-
Decl. 13: Gh.
Vide supra p. 14. Titulum addidi.
XIV: 13 IT
Gh.
R
om.
F
diuinam
om.
T
h
'
preponenda
0 x
solliciti ...
XIV in marg.
Th
vendendum]
venire debet x
ad
(ante
verbum)
om.
P
uerbum
R
q'
uerba -y
K q
2
Ghfortasse
recte; cf. Rev. V p.
52 adn.
36
proponendum] predicandum
0
proponenda x
1
sum
post
aurifaber
trp.
P
sicut Tb
2
quasi
Tb' Gh
aurum suum
om.
x
facere debes
B
3
permittas
K
4
habes
P
6
te
F
2
me
F' K
est
om.
F
7
te facere desidiosum
F Gh
facere te desidiosum Tb
0
facere odiosum -y
facere desidiosum x
2
te desidiosum facere
K q
2
te tediosum facere
q'
8
ut] et
P
10
potencia
om. -y
q'
et virtute
virtute
om.
F'
11
Et] Ego
F
presencia
K q
12
Nam non T
b2
Nam Tb'
et non
T"
non Tb
1
est neque sine me
om.
x
neque 13 nec 0
Tr
Gh
tam] tamen
K
presciencia
(post
a)] presencia
0
in
am.
y
presciencia
(post
in)
q'
presencia
K q2
70
LIBRI SECUNDI CAP. 14
cia mea.
13
Inter omnia tamen, que feci, verba mea, que proprio ore locu-
tus sum, digniora sunt, tamquam aurum ceteris metallis.
14
Ideo famulis
meis, cum quibus aurum meum per terras mitto, tria facienda sunt.
15
Pri-
mo ut non committant aurum meum illis, qui non habent lucidos et claros
oculos.
16
Sed potes querere: 'Quid sibi hoc vult habere clarum visum?'
17
Utique ille Clare videt, qui diuinam sapienciam habet cum diuina cari-
tate. Sed quomodo hoc cognoscendum est?
18
Certe hoc manifeste patet.
Tile enim, qui secundum hoc, quod intelligit, viuit, qui se a mundi vanitate
et curiositate subtrahit, qui nichil sic querit sicut Deum suum, hic habet
clarum visum, huic committendum est aurum meum.
19
Ille autem, qui
habet scienciam sed non diuinam caritatem in operando, quod intelligit,
ipse est similis ceco, qui videtur quidem habere oculos ad Deum sed non
habet, quia vertit eos ad mundum et occiput ad Deum.
20
Secundo non est
committendum aurum meum ei, qui non habet conscienciam.
21
Quis ha-
bet conscienciam nisi qui disponit temporalia ista et caduca in eterna, qui
animum habet in celo et corpus in terra, qui cotidie ruminat, quomodo ex-
eat de terra et respondeat Deo de factis suis? Huic committatur aurum
meum.
22
Tercio debet habere aurum meum venale pro decem talentis bis
ponderatis.
23
Quid notatur in statera, in qua ponderatur aurum, nisi con-
sciencia? Quid vero manus, que ponderare debent, nisi voluntas bona et
desiderium? Quid autem sunt pondera imponenda nisi corporalia et spiri-
tualia opera?
24
Aurum ergo meum, idest verba mea, qui emere et habere voluerit,
debet in consciencie sue statera examinare et considerare cum bona vo-
luntate, ut reddantur pro eo decem talenta ad voluntatem meam bene pon-
derata.
25
Primum talentum est visus hominis modestus, ut homo cogitet,
quantum distat inter corporalem visum et spiritualem, que utilitas in pul-
chritudine et visu corporali, que honestas in pulchritudine et honore an-
gelorum et virtutum celestium, que vincunt splendore omnia celi sidera,
23 statera cf: Is. 46,6
15 Primo ut non Th
Tr
Gh Primo non
p
cf: infra 21:43
committat T
i
)
clams et lucidos
0
16 hoc]
homo y
17
dare ille
Th
18
vanitate] nouitate
0
19
similis est x
quidem
videtur 13,
oculos habere Gh
21 Quis habet conscienciam
om.
animum
q'
aurem
q'
aurum
-y
qui cotidie ... terra
om.
P
committatur [3 committetur
V'n
Gh 22 debent
P Y
23 in
(ante
statera)
orn.
Tb
que] qui
0
debet
x
24
que x
1
ut] que
P
reddentur Gh
25
distet
0
et visa] visu
B
corporali
ex
corporalis
eon:
virtute x
que
(ante
vincunt)
P
K q
qui T" Y -y F Gh
que celi sidera x
LIBRI SECUNDI CAR 14
71
que dulcedo et quale animi gaudium in mandatis Dei et eius honore.
26
Hoc talentum, corporalis scilicet visus et spiritualis, quod est in mandatis
Dei et pudicicia, non equa lance appendi debent, sed spiritualis visus cor-
porali preponderet et plus in statera appendet, quia ad anime utilitatem et
corporis necessitatem aperiendi sunt oculi, ad inania vero et scurrilia sunt
claudendi.
27
Secundum talentum est auditus bonus. Consideret ergo homo, ad
quid valent verba scurrilia, ad quid inepta et risoria. Certe non sunt nisi
vanitas et quasi aer pertransiens.
28
Ergo audire debet homo laudes Dei et
cantica eius, audire debet facta et dicta sanctorum meorum, audire debet
necessaria anime et corporis in bono edificatoria.
29
Iste auditus plus ap-
pendet in statera quam auditus scurrilium. Iste bonus auditus, cum alio ap-
pensus in statera, totum pondus contineat, alius vero quasi vacuus ascen-
dens euanescat.
30
Tercium talentum est talentum oris. Appendat enim homo in statera
consciencie sue verba edificatoria et modesta, quantum sint utilia et ho-
nesta.
31
Attendat eciam verba vana et ociosa, quantum sint nociva et in-
utilia, et dimittat verba vana et diligat bona.
32
Quartum talentum est gustus. Quid enim est gustus mundi nisi mi-
seria? In principio ingressionis labor, in progressu dolor et amaritudo in
fine.
33
Ergo appendat homo diligenter spiritualem gustum cum tempo-
rali, et spiritualis temporali gustui preponderet. Qui spiritualis gustus
numquam terminatur, numquam tedio habetur, numquam minuitur.
34
Hic
gustus incipit in presenti in refrenacione voluptatis et modesta disposi-
cione vite sue et durat sine fine in celis in fruicione et dulcedine Dei.
35
Quintum talentum est talentum tactus. Appendat enim homo, quan-
tam sollicitudinem et miseriam sentit ex corpore, quantam inquietudinem
a mundo, quantam contrarietatem a proximo, et ubique sentit miseriam.
36
Appendat eciam, qualis requies est anime et animi bene disciplinati, quan-
ta dulcedo non sollicitari in superuacuis, et tunc ubique senciet consola-
26 scilicet visus corporalis B scilicet corporalis visus y Gh
quod] que Th P
Dei
om.
debet K
q
sed spiritualis] sed spiritualiter B
corporali The corpori Thl y
q
prependetur x
appendat Gh
et corporis] corporis -y
necessitate x
27 ergo
om.
Thl
Certe] Recte
Gh
28 homo p
exp. T
h
om.
IT
Gh
29 contineat The Y continet Th' P
R.
30 talentum tercium
0
tercium P Y
talentum oris Th
2
oris Thl
Appendat enim The Appendat
K Appendet -y
q
sint]
fuerint
0
31 eciam] enim Y
32 enim
am. -y
et
post
labor
add.
K
q
33 et spiritualis] et
spiritualem P et spirituales 13
2
Qui
cf. Rev. VI, p. 29
Sc!.
34 uoluntatis P
35 talentum tactus Th
2
tactus 13
1
Appendat T
h
y F Gh Appendet P K
q
enim
am.
Thl
72
LIBRI SECUNDI CAP. 14
cionem. 37 Qui ergo bene ponderare voluerit, apponat ad stateram tactum
spiritualem et corporalem, et sic appendat, ut spiritualis plus appendat et
ponderet quam corporalis. 38 Hic tactus spiritualis incipit et progreditur in
paciencia contrariarum rerum, in perseuerancia mandatorum Dei, et durat
eternaliter in gaudio et pace quietissima. 39 Qui autem plus appendit cor-
poralem requiem et tactum mundi et eius gaudii quam eterni, non est
dignus tangere aurum meum nec frui leticia mea.
40 Sextum talentum est opus hominis. Appendat homo diligenter in
consciencia sua spirituale opus et corporale. 41 Illud ducit ad celestia et
istud ad mundum, illud ad eternam vitam sine supplicio, istud vero ad
tribulacionem magnam cum supplicio. 42 Sed qui aurum meum desiderat,
appendat plus spirituale opus, quod est in dileccione mea et ad honorem
meum, quam corporale opus, quia spiritualia manent, corporalia autem ca-
sura sunt.
43 Septimum talentum est disposicio temporis. Aliud tempus accepit
homo ad solam spiritualium rerum vacacionem, aliud ad corporis necessi-
tatem, sine qua non potest esse (quod et inter spiritualia, si racionabiliter
fit, reputatur), aliud ad corporalis utilitatis exercitacionem. 44 Et quia ho-
mo racionem temporis sui sicut et operum redditurus est, ideo tempori cor-
poralis laboris spirituale tempus preponderet, et sic disponatur tempus, ut
spiritualia plus reputentur quam temporalia, et nullum tempus sine dis-
cussions et equa iusticie libracione pertransire permittatur.
45 Octauum talentum est equa dispensacio temporalium bonorum con-
cessorum, ut, qui diues est, in quantum facultas se extendit, cum caritate
diuina pauperibus tribuat. 46 Sed potes querere: 'Quid debet dare pauper,
qui nichil habet?' 47 Utique habeat voluntatem et consideret sic secum: 'Si
haberem aliquid, libens largiter darem.' 48 Hec enim voluntas reputatur ei
pro opere. Si autem talis fuerit voluntas pauperis, quod libenter haberet
temporalia sicut et ceteri, non tamen vellet dare pauperibus nisi modicum
et abiecciora, talis voluntas reputatur ei pro modico opere. 49 Ergo homo
diues, qui habet bona, faciat opere cum caritate. Qui vero non habet,
37 corporalem et spiritualem 13
2
appendat ut] appendet et
F
appendat
T
5
om.
K
et ponderet
om.
T
5
'
38 rerum contrariarum
K
in
(post
rerum)] idest
B
quietissima pace
K q
39 ap-
pendet y
eternum
x
41 illud
ad] illud vero ad
R.
istud vero T
52
istud T
el
y
K q
42
autem
out.
T
5
'
43 accipit -y accipiat K
solam
om.
x
et
om.
0
tit] sit 7
corporalis Y
2
cor-
poris
P
13
2
44
tempori
Gh
ipsi
p S
ipsi tempori
vide supra p. 20
corporali
K q
2
lib-
eracione
x' ql Gh
laboracione
P
permittat
K
45
est
(post
talentum)
om.
P
extendit] ostendit
P
46
pauper T
52
Y
2
pauperibus 13
47
et
om.
x
48
enim T
52
Y
2
out.
/3
1
pauperis
om.
quod] qui
P
49
opere
scripsi
bona opera
K
opera bona x opera f3
7T
Gh
vide supra p. 21
dei
post
caritate
add. R7
LIBRI SECUNDI CAP. 14
73
habeat voluntatem dandi, et proderit ei.
50
Qui autem plus appendit tem-
porale quam spirituale, qui unum denarium dat michi et centum mundo et
sibi mille, non eque mensurat, et talis mensurator indignus est habere au-
rum meum.
51
Quia ego, qui omnia dedi et omnia possum auferre,
digniori parte dignus sum. Temporalia autem ad utilitatem hominis et ne-
cessitatem creata sunt, non ad superfluitatem.
52
Nonum talentum est diligens consideracio temporis sui transacts et
preteriti. Consideret enim homo facta sua, qualia fuerunt et quanta et quo-
modo emendata et quam digne.
53
Attendat eciam, ne forte opera bona mi-
nora fuerunt quam mala. Quod si inueniat mala sua maiora quam bona, as-
sumat sibi voluntatem perfectam emendandi et contricionem veram de
commissis.
54
Et hec, si vera fuerit et firma, plus ponderabit coram Deo
quam omnia peccata sua.
55
Decimum talentum est consideracio et disposicio temporis sui futuri.
56
Si homo talem habet intencionem, quod nichil vult diligere nisi que Dei
sunt, nichil desiderare nisi que placere nouerit Deo, omnem tribulacionem
libenter et pacienter amplecti, eciam inferni penas, si Deus haberet inde
consolacionem et si sic esset voluntas Dei, ferre, hoc talentum omnia
excedit.
57
Per hoc talentum omnia (ad)veniencia facile vincuntur.
Quicumque ergo hec decem talenta dederit, ipse habebit aurum meum.
58
Sed eos, qui aurum meum deferent, tripliciter, sicut dixi, vult im-
pedire inimicus. Primo vult facere eos desidiosos.
59
Alia enim est desidia
corporalis, alia spiritualis. Corporalis est, quando corpus attediatur ad la-
borandum, ad surgendum, et huiusmodi.
60
Spiritualis desidia est, quando
homo spiritualis, senciens spiritus mei dulcedinem et graciam, magis vult
in illa dulcedine quiescere solus quam ad alios egredi et alios secum iu-
uare, ut et illi de dulcedine sua participarent.
61
Numquid non Petrus et
Paulus habuerunt dulcedinem copiosam spiritus mei? Qui, si michi fuisset
acceptabile, magis cum dulcedine interna, quam habuerunt, in profundis-
simo loco terre iacuissent absconditi quam exissent in mundum.
62
Atta-
ei
am.
K
50
dant
Gh
mille sibi x
51
digniore
K
q
sum dignus
P
52
sunt
post
quanta
add. -y
53
Et
ante
attendat
add.
K
q
fuerint
inueniat
q inueniet
Tb F
inuenerit
Gh
inuenerit scilicet
K
54
hec si vera fuerit 13 -y
F K
q
2
si fuerit hec vera
Gh
si vera fuerit q'
55 sui
am. -y
F'
56
habet talem
F
considerare y
que placere] quod placere
K
in
ante
inferni
add.
T
b
inde haberet 13
2
si sic Y
2
q
2
sicut
P
sic
Y'
q'
57
adueniencia
K
q venialia 0 que adue-
niunt x advenient y veniencia
ceteri
Gh
vide supra p. 21 sq.
vincuntur
scripsi
vitantur 13 Tr
Gh
putantur
0
vide supra p. 21 sq.
ipse
om.
Th
l
58
deferent 13 deferunt -rr
Gh
inimicus impedire
eos facere
F
59
est enim Th enim x
ad
(ante
surgendum) Th
2
et Th
1
11
2
et ad x
61
in-
ternal in eterna
P
exiuissent
Th
74
LIBRI SECUNDI CAP. 14
men ut alii fierent participes dulcedinis eorum et alios secum edificare
possent, magis elegerunt egredi ad aliorum profectum et maiorem eorum
gloriam quam soli esse et nullos de gracia eis data confortare.
63
Sic ec-
iam amici mei nunc, quamuis libenter soli vellent esse et letari de dul-
cedine, quam habent, attamen egredi debent, ut et alii participes fiant
gaudii eorum.
64
Sicut enim temporalibus aliquis habundans non utitur eis
solus sed committit aliis, sic eciam verba et gracia mea non occultari
debent sed diffundi in alios, ut et ipsi edificentur.
65
Tribus enim generibus hominum amici mei succurrere possunt. Pri-
mo dampnatis, secundo peccatoribus, scilicet cadentibus in peccata et
resurgentibus, tercio bonis stantibus.
66
Sed potes querere, quomodo quis
potest succurrere dampnatis, cum indigni sunt gracia et impossibile est eos
redire ad graciam.
67
Ad quod ego volo respondere tibi per exemplum.
68
Sicut enim, si in profundissimum aliquod precipicium essent infinite fos-
se, per quas, qui in profundum caderet, necesse esset, ut descenderet, si
autem aliquis obstrueret aliquam illarum fossarum, non tam profunde
propter obstruccionem descenderet sicut aliter, si nulla fossa esset ob-
structa, sic eciam in dampnatis est.
69
Quamuis enim ex iusticia mea et
malicia eorum indurata prefinito tempore et prescito dampnandi sunt,
leuius tamen supplicium fieret eis, si per aliquem a malis aliquibus re-
frenarentur et incitarentur ad aliquod bonum.
70
Ecce quam misericors sum eciam in dampnatos! Quibus et si mi-
sericordia diceret parcere, iusticia tamen et eorum malicia contradicit.
71
Secundo possunt succurrere cadentibus et resurgentibus, si docent eos,
quomodo resurgant, precautos faciunt contra casum, instruunt, quomodo
proficiant et cupiditatibus suis resistant.
72
Tercio proficere possunt iustis
et perfectis. Numquid non et ipsi cadunt?
73
Utique, sed ad maiorem eo-
rum gloriam et diaboli confusionem. Sicut enim miles in Bello leuiter per-
cussus amplius ex percussione excitatur et ad bellum forcius exacuatur, sic
electi mei ex temptacione diabolice aduersitatis amplius excitantur ad
62 aliorum
P Y'
nullos
urn. -y
63 agredi y aggredi x
ut et] ut
0
64
aliquis
13
q
aliquibus Th 7 Gh
ut et ] ut
0
65
generibus K Gh generacionibus 13
it
vide supra p. 22
bonis a n. x
66 quis Y
2
quisquis P
um.
13,
succure P
sint y K
eos
p
eis fortasse
recto
Gh
67 ego
urn.
volo tibi respondere T
h
13
2
respondeo tibi K
68 aliquod precipi-
cium profundsissimum
K
aliquid
B
ut] quod
B
alictuis
autem
Gh
aliter] alter x
69
enim
urn.
T
hl
tempore
urn.
F
1
et incitarentur
um.
x inuitarentur
0
70 diceret] deberet P
q
71 resurgat x
precautos] peccantes -y
contra casum faciunt
Gh
faciant contra casum F
instruant Th K
q
cupidinibus -y
72 possunt proficere Gh
non
orn.
Gh
et ipsi
ip-
si r
73 ex
(ante
percussione)] in P Y
excitatur] incitatur 13
2
et ad] ad 13
2
exacuitur
Gh c,f.
Rev. IV 22:5, 74:41.68.72
LIBRI SECUNDI CAR 14-15
75
spiritualem laborem et humilitatem et eo feruencius proficiunt ad coronam
glorie acquirendam.
74
Ergo verba mea ab amicis meis non occultentur,
quia audita gracia mea amplius ad deuocionem meam possunt excitari.
75
De secundo, scilicet quod inimicus meus laborat, ut aurum meum
videatur lutum per aliquam infidelitatem, ideo, cum transcribuntur aliqua,
adducat scriptor in testimonium duos fideles vel unum probate conscien-
cie, et examinato ab eo, quod scriptum est, transmittat ad quos velit, ne
forte, si absque testimonio in manus inimicorum venerit, addatur eis ali-
quid falsitatis, ex quo verba veritatis apud simplices possint denigrari.
76
De tercio, scilicet quod inimicus meus ponit in os amicorum suorum,
ut resistatur auro meo, ideo dicant amici mei contradicentibus ista verba:
77
'In auro verborum ostensorum non sunt nisi quasi tria verba. Docent
enim timere recte, diligere pie, desiderare celestia sapienter.
78
Probate
verba et videte et, si aliter inueneritis, contradicite!' "
Verba Christi ad sponsam de via paradisi, in sui aduentu aperta, et de ar-
denti eius caritate nobis ostensa, multas passiones a sui natiuitate usque
ad mortem pro nobis sustinendo, et qualiter nunc via inferni est lata et via
paradisi stricta. Capitulum XV.
1 "Miraris, quare talia loquor et tanta ostendo tibi. Numquid propter to so-
lam? Non utique, sed propter aliorum edificacionem et salutem.
2
Nam
mundus erat quasi quedam solitudo, in qua non erat nisi una via, que de-
ducebat ad maximam abyssum.
3
In abysso autem duo erant receptacula.
Unum erat sic profundum, quod nullum habebat sub se fundum, in quod
qui descenderunt numquam ascenderunt.
4
Secundum vero non erat sic
profundum ut primum nec ita horribile, sed quicumque descenderunt in
ipsum, sperabant sibi auxilium, desiderium et dilacionem quandam
habebant, non miseriam, tenebras experiebantur, non penas.
5
Isti autem,
75
meus
0171.
probata
P'
velit] voluerit •y
denegari
P
76
resistant -y
K
q
ista ver-
ba 13
Gh
verba ista Tr
77
tria verba quasi
0
enim docent x
78
et videte
Th
2
videte Tbl
aliter] aliquit x
XV: (3 IT
Gh.
R
am.
F
sui aduentu] suo aduentu
K
ostensa] offensa x
via paradisi
IT
Gh
paradisi 13
est
ante
stricta
acid. -y
K q
1
tibi ostendo
B
ostendi tibi
Gh
edificacionem] erudicionem
Gh
2
quedam ani.
0
maximum
P ey
3 autem
am.
TH
q'
erant duo 13
2
recetacula
P
de-
scenderant -y
4
vero
am.
q'
delectacionem x
K
q
habebat
x
5
autem q
2
sunt
q'
76
LIBRI SECUNDI CAR 15
qui habitabant in isto secundo receptaculo, clamabant cotidie ad ciuitatem
quandam optimam prope iacentem, que plena erat omnibus bonis et
delectacionibus.
6
Clamabant autem valenter, quia sciebant viam ad ciui-
tatem, qua irent. Sed solitudo et silua sic arta et densa erat, quod pre den-
sitate nec transmigrare nec incedere valebant, sed nec fortitudinem ad
preparandam viam habebant.
7
Sed quid clamabant? Vere clamabant sic:
8
'0 Deus, veni et da auxilium, monstra viam et illumina nos, qui expec-
tamus te! In alio autem non est salus nobis nisi in te.'
9
Iste clamor ascen-
debat in celum ad aures meas, iste traxit me ad misericordiam. Ego autem,
mitigatus clamore tanto, veni in solitudinem sicut peregrinus.
10
Sed antequam incedere et laborare inciperem, vox ante me sonuit,
que dixit: `Securis iam posita est ad arborem.'
11
Que fuit vox ista nisi Io-
hannes Baptista? Qui ante me in heremo missus clamabat: `Securis ad ar-
borem posita est', quasi diceret:
12
'Homo iam paratus sit, quia iam se-
curis parata est, et venit ille quasi viam ad ciuitatem preparando et extir-
pabat omnia obstacula.'
13
Ego autem veniens ab ortu solis usque ad oc-
casum laboraui, idest ab incarnacione mea usque ad mortem crucis ope-
ratus fui salutem hominis.
14
Fugiens in principio ingressionis in soli-
tudinem istam propter inimicos meos, scilicet Herodem persequentem,
temptatus a diabolo fui et persecuciones passus ab hominibus.
15
Deinde
labores multiplices passus comedebam et bibebam et alias nature necessi-
tates expleui absque peccato ad fidei instruccionem et vere nature as-
sumpte ostensionem.
16
Deinde viam ad ciuitatem, scilicet celestem,
preparans et contraria suborta extirpans, aculei et spine acutissime
pupugerunt latus meum, et acerbi claui vulnerauerunt manus et pedes
meos.
17
Dentes mei et gene mee male contracte sunt. Ego autem pacien-
ter sufferens non retrocessi, sed eo feruencius processi tamquam animal,
quod inedia confectum, cum conspicit hominem lanceam contra se ten-
10
vox Matth. 3,10; Luc. 3,9
6
quia] qui x
qua P 13, y
K q
quam
Tb Y F Gh
trasmigrare Th P
incedede
Gh
7
quid] quomodo x quis y
clamant
B
8
da auxilium, monstra viam et
om.
K
mostra Th P
te
expectamus y
autem [3 enim
The F
2
-y Gh
om.
F
1
K q
nobis
om.
q'
9
ascendebant y
me
traxit ad
Gh
traxit meam -y
10
incederem Th
inceperam x
11
qui ... clamabat
om.
y' qui
ante me missus in heremo clamabat x
diceret] dicens -y
12
iam
(ante
paratus)
am.
TN
preparando
post
viam
trp. 'y ante
viam
trp.
Gh
et
(ante
extirpabat)
am.
T
h
' P
eras.
q
2
14
in
(ante
principio)
am.
x
scilicet] et
0
fui a diabolo
F
fui] sum P
sum
post
passus
add.
(1
2
15
et bibebam
bibebam
Y
1
et bibam x
istructionem
Tb
16
sustinui quod
post
extirpans
add.
q
2
pupugere P
0
meas
post
manus
add.
Tb
17
sunt contracte Th
eo
am.
x
confectam P
LIBRI SECUNDI CAP. 15
77
dentem, irruit in lanceam propter desiderium viri.
18
Et quo plus homo
lanceam in viscera animalis intruserit, tanto plus animal propter desideri-
um hominis se ipsum econtra intrudit in lanceam, donec viscera et totum
corpus perfodiuntur.
19
Sic ego tanta caritate arsi ad animam, quod, cum
viderem omnia acerbissima tormenta et experirer, quo magis homo volun-
tarius fuit ad occidendum me, tanto plus ardencior eram ad paciendum
propter salutem animarum.
20
Sic ergo ego in solitudine ista mundi in labore et miseria processi et
preparaui viam in sanguine et sudore meo.
21
Qui quidem mundus bene
solitudo dici potest, quia ab eo omnis virtus deficiebat et solitudo vicio-
rum remanebat.
22
In quo non erat nisi una via, per quam omnes ad infer-
num descendebant, sed dampnati ad dampnacionem, boni autem ad tene-
bras solas.
23
Longum igitur future saluacionis desiderium misericorditer
audiens veni sicut peregrinus ad laborandum et incognitus secundum po-
tenciam et deitatem meam preparaui viam, que ducit ad celum.
24
Hanc
viam amici mei videntes et difficultates laboris mei et alacritatem animi
considerantes, gaudentes secuti sunt multi et multo tempore.
25
Sed nunc
vox immutata est, que clamabat: 'Estote parati!'
26
Via mea immutata est,
et succreuerunt iterum frutecta et spineta cessaueruntque incedentes per
eam.
27
Via autem inferni aperta est et lata, et transeunt per eam plurimi.
28
Attamen via mea ne esset omnino oblita et neglecta, pauci amici mei
pre desiderio celestis patrie transeunt adhuc per eam quasi aues transmi-
grantes de rubo in rubum et quasi occulte et pre timore seruientes, quia per
viam mundi transire omnibus iam videtur felicitas et gaudium.
29
Propterea quia via mea facta est arta et via mundi lata, clamo nunc
in solitudine, idest in mundo, ad amicos meos, ut a via, que ducit ad
celum, extirpent spinas et tribulos et proponant viam meam incedentibus.
30
Nam sicut scriptum est: Teati sunt, qui non viderunt me et cre-
25
vox
Luc. 12,40
29
cf Matth. 7,14
in] et x
propter] per
Th Y
18
propter] per
p
l
econtra] et contra
Th -y
viscera
his
0
19
quod The vt
Th' K
q
ardencior The et ardencior Th' -y q
2
et ardencius q'
20
ergo ego
T
h1
P
P
2
K
q
2
ego ergo q' igitur ego
Th
2
Y -y F
2
Gh
ego
F'
sudore et sanguine
Y
21
solitudo] solito
P
potest dici 'y
22
ad] in
P
descenderunt r
autem
am.
Th'
q'
ad
(ante
tenebras)
am.
-y
23 sicut The
q
2
quasi Th' q'
cognitus
P
24
et
(ante
alacritatem)
am.
-y
animi F
2
animi
mei
F'
26
fructeta
3,
fructecta The
spinete
incendentes
P
earn] ea
P
28
oblita et
neglecta (neclecta
0) Th
2
q
2
neglecta
Th'
q' neglecta et oblita -y
quasi
Y'
et quasi
Y
2
videtur iam Th
videtur x
29
sollicitudine
P
idest
am.
x
proponent
Gh
meam
am.
F
78
LIBRI SECUNDI CAR 15-16
diderunt', similiter felices sunt illi, qui nunc credunt verbis meis et opere
ea complent.
31
Ego quippe sum quasi mater occurrens filio suo erranti.
Que in via porrigit ei lumen, ut videat iter, obuiat ei pre amore in via ab-
breuiando viam eius et appropinquans amplectitur eum et gratulatur.
32
Sic ego omnibus reuertentibus ad me et amicis meis occurram cum cari-
tate et illuminabo cor et animam eorum ad diuinam sapienciam.
33
Am-
plecti eos volo cum omni gloria et celesti curia, ubi non est celum subtus
vel terra inferius sed Dei visio, ubi non cibus vel potus sed diuina delecta-
cio.
34
Malis autem aperitur via ad infernum, in quem ingredientes
numquam ascendent. Carebunt enim gloria et leticia et implebuntur mise-
ria et obprobrio sempiterno.
35
Ideo loquor verba ista et ostendo caritatem
meam, ut reuertantur ad me, qui auersi sunt, et recognoscant me, crea-
torem suum, quem obliti sunt."
Verba Christi ad sponsam, quare ei magis loquitur quam aliis ipsa melio-
ribus, et de tribus a Christo sponse preceptis et de tribus prohibitis et de
tribus permissis et de tribus consultis optimum documentum. Capitulum
XVL
1 "Mirantur multi, cur tecum loquor et non cum aliis, qui meliorem habent
vitam et longiori tempore michi seruierunt. Quibus per exemplum respon-
deo:
2
Est dominus, qui habet plures vineas et in pluribus terrarum locis,
et uniuscuiusque vinee vinum sapit de terra illa, in qua plantatum est.
3
Cum vero vinum expressum fuerit, dominus vinearum quandoque bibit de
vino mediocri et leuiori, et non de meliori.
4
Quod si forte aliquis viden-
cium et astancium dixerit sic domino, cur sic voluerit facere, respondebit
30
sicut scriptum est
cf: loh. 20,29
33 cibus etc.
cf. Rom. 14,17
30 felicesi faciles
0
illi
em.
creduntl credent
F
ea om.
0
31
quasi]
sicut
Gh
suol men
0
erranti] oranti x
Que] qui 'y
breuiando
Gh
32
reuertentibus
ad me
T
b2
reuertibus
T
H
33 est
ante
cibus
add.
T
5
F Gh
vel potus] et potus
Gh
34
ascen-
dant P
enim] vero
K q
35
meam
om.
0
ad] a Y
me
(post
recognoscant)
em.
F'
XVI: ]3
Gh.
R
ow.
F
de
(ante
tribus prohibitis)
om.
K
premissis
P
1
michi tempore x
2
Est] Et
P
plures
om.
x
et
(ante
uniuscuiusque)
ow. TH
illa
1)
2
Y
2
01/i.
13
1
plantata
0
3 vero]
enim
P
et non] non
Th
4
facere voluerit 132
LIBRI SECUNDI CAP. 16
79
dominus, quia hoc vinum magis sapuit sibi et dulcius fuit tunc temporis.
5
Nec ideo dominus meliora vina effundit et contempnit, sed et ea ad ho-
norem et utilitatem suam tempore congruo reseruat, unumquodque ad
quod tunc est aptum.
6
Sic ego feci tibi. Ego multos habeo amicos, quo-
rum vita dulcior est michi melle, delectabilior omni vino, lucidior in con-
spectu meo sole.
7
Attamen, quia michi sic placuit, elegi te in spiritum
meum, non quia to illis es melior aut eis comparanda vel meritis eorum
dignior, sed quia sic volui, qui de insipientibus facio sapientes et de pec-
catoribus iustos, nec quia tecum talem graciam feci, ideo eos contempno.
8
Sed magis eos ad aliam meam utilitatem et honorem, prout tunc iusticia
exiget, reseruabo.
9
Ideo humilia te in omnibus, et non turberis nisi de pec-
catis tuis! Dilige omnes, eciam qui te odire videntur et tibi detrahere, quia
ipsi maiorem occasionem dant tibi ad coronam!
10
Tria precipio tibi facere. Tria precipio non facere. Tria permitto tibi
facere. Tria consulo tibi facere.
11
Primo precipio tibi tria facere, scilicet
nichil desiderare nisi Deum tuum, secundo abicere omnem superbiam et
arroganciam, tercio odire in perpetuum carnis luxuriam.
12
Tria mando
tibi non facere. Primo non diligere scilicet verba vana et scurrilia, secun-
do excessum ciborum et aliarum rerum superfluitatem, tercio fugere mun-
di gaudium et leuitatem.
13
Tria permitto tibi facere. Primo moderatum
sompnum ad habitudinem bonam, secundo temperatas vigilias ad corporis
exercitacionem, tercio moderatum cibum ad corporis fortitudinem et sus-
tentacionem.
14
Tria consulo tibi facere. Primo laborem in ieiuniis et
operibus bonis, quibus promittitur regnum celorum, secundo ea, que
habes, ad honorem Dei disponere; tercio consulo tibi cogitare duo conti-
nue in corde tuo.
15
Primo, que feci pro te paciendo et moriendo pro te.
Hec cogitacio excitat caritatem ad Deum. Secundo considera iusticiam
meam et futurum iudicium; hec incutit timorem in animo.
16
Quartum demum est, quod et precipio et mando et consulo et per-
mitto. Hoc est obedire, ut teneris.
17
Hoc precipio, quia Deus tuus sum.
sapit Th
tunc
om. y
6
Ego
om.
x
et
ante
delectabilior
add.
x
et
ante
lucidior
add.
13,
7
eligi
P
quia tu F Gh quod tu Th
2
13
2
quia [3
1
K
q
et de [3 -y
K
q de Th
2
F Gh
8
aliam meam
om.
K
meum
post
honorem
add.
K
exigit x
9 eciam omnes
K
omnes
P
10
tibi
ante
non
add.
y
promitto y
12
vana q
2
mea q'
secundum
B
13
premitto
P
facere
am.
P Y'
q'
14
facere (3
am.
IT
Gh
dei honorem F
continuo Gh
15
mori
P
incitat
B
consideracio
ante
incutit
add.
K
16
Quartum
T
h2
Gh Quarto
13
quod
permitto
am.
F'
et mando
precipio (§
17) am.
q'
et
ante
consul()
am.
Th
promitto x
17
quia
(ante
Deus)] quod
P
80
LIBRI SECUNDI CAR 16-17
Hoc mando, ut non aliter facias, quia Dominus tuus sum. Hoc permitto
tibi, quia sponsus tuus sum. Hoc et consulo, quia amicus tuus sum."
Verba Christi ad sponsam, qualiter deltas virtus veraciter est nuncupan-
da, et de multiplici supplantacione hominis per diabolum instigata et de
multiplici remedio in hominis adiutorium per Christum addito et supple-
to. Capitulum XVII.
1
Filius Dei loquebatur ad sponsam dicens: "Credis to firmiter, quod hoc,
quod presbiter tenet in manibus, sit corpus Dei?"
2
Respondit illa: "Ego
credo firmiter, quod, sicut verbum missum Marie factum est in ventre eius
caro et sanguis, sic hoc, quod nunc video in manibus sacerdotis, credo esse
verum Deum et hominem."
3
Cui respondit Dominus: "Ego sum idem, qui
loquor tecum, eternaliter in deitate manens et in utero Virginis humanatus,
non tamen amittendo deitatem.
4
Deitas mea merito potest vocari virtus,
quia in ipsa duo sunt, scilicet potencia potentissima, a qua est omnis po-
tencia, secundo sapiencia sapientissima, de qua et in qua est omnis sapi-
encia.
5
In ipsa quippe deitate omnia, quecumque sunt, racionabiliter et
sapienter ordinata sunt.
6
Nam non est una titella in celo, que non est in ea
et per earn constituta et preuisa.
7
Non unus athomus in terra, non una
scintilla in inferno est, que eius constitucionem excedat et [quod] ab eius
presciencia se possit occultare.
8
Numquid miraris, quare dixi `unam titellam in celo' ? Denique, sicut
titella est perfeccio verbi glosati, sic verbum Dei perfeccio est omnium et
in honore omnium institutum.
9
Quare autem dixi `unum athomum in ter-
2
cf. Luc. 1
promitto x
Hoc et ... sung
om.
K'
et
oin.
F K Gh
XVII
:
R Tr Gh.
R
one.
F
nuncupanda est
13,
Christum] christo T
h
addito] in adito Th
1 loquitur y K
q
ad sponsam dicens
credas y
quod hoc F
2
hoc F'
tenet presbiter P
in
manibus tenet
0
corpus Dei] corpus christi Th
2 caro
post
factum est
add.
x
eius ventre K q
caro x' eius x
2
video nunc Th P B
esse] to x
3 tamen non K
q
amitto B
4 meri-
to] in utero 7
sunt duo Gh
scilicet
ern.
Th'
sapientissima] potentissima P
de qua ... sapi-
encia om. x
6 Nam
om.
una
om.
0
est
post
preuisa
add. Th
d
7 una] unus P
quod f3 'rr Gh
om.
Th' K
q
delevi; vide supra p. 22
se
ante
presciencia
add. Th
F
q
Gh pre-
sciencia
0
F
2
Gh presencia F'
ceterique codd.; vide supra p. 22
se The 13 K Gh
om.
y F
q
pos-
sit Th- F Gh poterit
7 K
q
8 verbi
om.
q'
est
(post
perfeccio) om. Gh
honore 13 x F Gh
honorem y K
q
LIBRI SECUNDI CAP. 17
81
ra', nisi quia omnia terrena transitoria sunt? Nec tamen illa, quantum-
cumque modica, disposicionem et prouidenciam Dei excedunt.
10
Quare
autem dixi `unam scintillam in inferno', nisi quia in inferno nichil est nisi
inuidia?
11
Sicut enim scintilla procedit ab igne, sic ab immundis spi-
ritibus procedit omnis malicia et inuidia, ut semper ipsi et eorum fautores
habeant inuidiam, caritatem vero nullam.
12
Ergo, quia in Deo est perfec-
ta sciencia et potencia, ideo unumquodque sic dispositum est, ut potencie
Dei nichil preualeat, nec irracionabiliter aliquid causari potest factum, sed
omnia racionabiliter facta sunt, sicut unicuique rei congruebat.
13
Deitas
igitur, quia veraciter virtus nuncupari potest, virtutem suam maximam os-
tendit in creacione angelorum.
14
Creauit quippe eos sibi in honorem et
sibi ipsis in delectacionem, ut et caritatem haberent et obedienciam: cari-
tatem, qua nichil diligerent nisi Deum, obedienciam, qua Deo in omnibus
obedirent.
15
Contra hec duo quidam angelorum male errantes male
mouerunt voluntatem suam. Verterunt quippe voluntatem suam directe
contra Deum ita, quod virtus erat eis odiosa et ideo, quod Deo erat con-
trarium, eis erat carum.
16
Et ex isto inordinato motu meruerunt casum,
non quod deitas eum ipsis creasset, sed quia ipsi ex inordinacione scien-
cie sue sibi ipsis eundem casum procurauerunt.
17
Cum ergo vidisset Deus in exercitu suo celesti diminucionem ex
proprio vicio ipsorum factam, fecit iterum deitas virtutem suam.
18
Nam
creauit hominem cum corpore et anima. Eidem vero dedit duo bona, li-
bertatem scilicet faciendi bona et omittendi mala, quia, cum plures angeli
creari non deberent, iustum fuit, ut homo haberet libertatem ascendendi, si
vellet, in dignitatem angelorum.
19
Anime eciam hominis Deus dedit duo
bona, racionem scilicet discernendi contraria a contrariis et meliora ab
op-
timist secundo dedit fortitudinem in bono standi.
20
Cumque istam cari-
tatem Dei ad hominem videret diabolus, cogitauit secum ex inuidia sic:
9 prouidencia P prouidendenciam F
10 nisi quia in inferno
am. x
11 et
(ante
eorum)
am.
q
eorum
in ras.
q
vero aut x
1
12 sciencia et potencia P Y K q Gh patientia et scientia Th sci-
encia et paciencia 13
2
F (alias potencia
in marg. add.
F
2
)
vide supra p. 22
ideo
om.
Th' K q
14 et
sibi The sibi Th' K q
deleccionem P
ut et] ut Gh
qua
(ante
nichil)] quia B x
15 directe
contra deum ita quod virtus
ante
Verterunt
add. et exp.
0
erat eis x
2
eat eis y eis eat x'
erat Deo Gh
eis erat] erat eis P
16 Et ex Th
2
Et Th' q
2
Ex 0 K q'
inordinato] inmoderato K q
meruerant q
eundem casum procurauerunt 13 procurauerunt
(ex
procurare
core
Th
e
) eundem casum
(eundem casum
om.
T
h
') Th IT Gh
17 suo exercitu 1,
celesti
0117.
Th'
ipsorum
om.
Th'
18
dedi q
libertatem scilicet (scilicet libertatem Gh) faciendi bona et K
2
ad K'
faciendi bona et omit-
tendi mala] et omittendi mala et faciendi bonum P
creari non q
3
non creari q
2
creari q'
19 hominis
Deus eciam
dedit dens K dens eciam dedit P
racionem scilicet
The
scilicet Th' scilicet racionem
13
2
racionem scilicet et verum scilicet x
dedit
(post
secundo)] dedi ei -y dedit ei
K
bona x
20
Cumque] Cum K q
sic
om.
Th'
LIBRI SECUNDI CAP. 17
83
verbo Dei et ut mirabilia eius fato deputarent.
34
Desperacionem vero, ne
sperarent salutem et glorie amisse adepcionem.
35
Contra hec duo Deus virtuosus non destitit alia duo remedia op-
ponere. Nam contra desperacionem dedit spem, nominans nomen Abrahe
et promittens ei se de semine eius nasciturum, qui ad amissam hereditatem
reduceret eum et eius fidei sequaces.
36
Insuper et instituit prophetas,
quibus modum redempcionis et loca et tempora passionis sue ostendit.
37
Contra secundum, scilicet contra perfidiam, loquebatur Deus Moysi et os-
tendit ei legem et voluntatem suam, et verba sua signis et operibus adim-
plebat.
38
Hiis impletis nec adhuc malicia diaboli destitit, sed hominem ad
deteriora salver instigans immisit cordi eius alia duo: primo scilicet co-
gitare legem nimis intolerabilem et inquietari in eius obseruacione;
39
se-
cundo immisit ei, quod quasi incredibile videretur et nimis difficile ad cre-
dendum, quod Deus ex caritate vellet mori et ex caritate tribulari.
40
Contra hec duo Deus iterum alia duo remedia dedit. Primo, ne homo
inquietaretur in legis duricia, misit filium suum in virginis uterum; qui as-
sumpta humanitate compleuit ea, que legis erant, et deinde ipsam legem
mitigauit.
41
Contra secundum ostendit Deus virtutem maximam. Nam
mortuus est Creator pro creatura, iustus pro impiis; tribulatus est innocens
usque ad ultimum punctum, sicut per prophetas fuit prophetatum.
42
Nec
adhuc cessauit nequicia diaboli, sed erexit se adhuc contra hominem alia
duo immittendo.
43
Primo enim immisit cordi eius, ut verba mea habe-
rentur pro derisione; secundo, ut opera mea quasi darentur obliuioni.
44
Contra hec duo virtus Dei iterum incipit demonstrare alia duo reme-
dia. Primo, ut verba mea reducantur in honorem et opera mea ad imita-
cionem assumantur.
45
Ideo duxit te Deus in spiritum suum. Ostendit et
per te voluntatem suam in terra sua amicis suis, specialiter propter duo.
46
Primo, ut misericordia Dei ostendatur, qua reuocari addiscant homines ad
memoriam caritatis et passionis Dei; secundo, ut iusticia Dei attendatur et
seueritas iudicii mei timeatur.
40 compleuit
etc. (f. Matth. 5,17
33 facto P
34 verol autem B
ammisse
r
y
35 remedia
am.
Th'
apponere K
ei se The 13
2
-
y
K
q
se 13
1
Gh ei F
1
eius semine K
ammissam Th obmissam x omissam y
36 Insuper et Th
2
Insuper
37 scilicet contra Th
2
scilicet Th'
et
(ante
ostendit)
am.
K
q
id
est B
et
(post
legem)
am.
Th'
38 impletis Th
2
adimpletis
dyaboli malicia B
primo
am.
Th' 39 difficile nimis Th
et ex
The
ex Th'
40 remedia
am.
Th'
ipsam
am.
F'
41 et
ante iustus add.
0
est
(post
tribulatus)
am.
x
43 enim
am.
Th'
verba mea] verba
0
44
demostrare P
duo alia K
q
remedia
am.
Th'
opera mea T" opera Th'
45 Ostendit et 13
F q
et ostendit Gh vt ostendat K ostendit -y
sua
om.
K Gh
46 discant x
84
LIBRI SECUNDI CAP. 17-18
47
Propterea dic isti, ut, quia misericordia mea iam venit, proferat earn
in lucem, ut discant homines querere misericordiam et de iudicio sibi pre-
cauere.
48
Insuper dic ei, quod, licet verba mea scripta sunt, tamen prius
annunciari debent et sic venire in opera, sicut per exemplum intelligere
poteris.
49
Cum Moyses accepturus esset legem, preparata erat virga et
dolate tabule. Non tamen fecit miracula cum virga, antequam necessitas
esset et tempus requirebat.
50
Veniente vero tempore acceptabili, tunc os-
tensa sunt miracula et verba mea operibus declarata.
51
Similiter et ve-
niente noua lege primo corpus meum crescebat et proficiebat ad etatem
debitam, deinde verba audiebantur.
52
Attamen, licet verba audiebantur,
non tamen habebant in se vim et fortitudinem, antequam venirent opera.
Nec complecionem habebant, antequam per passionem compleui omnia,
que de me erant prophetata.
53
Sic eciam nunc est. Nam licet verba cari-
tatis mee scripta sunt et portari debeant in mundum, non tamen vim habere
poterunt, antequam in lucem plenariam venerint."
De tribus mirabilibus, que Christus fecit cum sponsa, et quomodo visio
angelorum propter pulchritudinem et visio demonum propter turpitudinem
est intolerabilis in sua essencia et quare dignatus est Christus talem vi-
duam hospitari. Capitulum
1 "Tria mirabilia tecum feci. Vides enim spiritualibus oculis, tu eciam au-
dis spiritualibus auribus, tu sentis corporali manu spiritum meum in tuo vi-
uenti pectore.
2
Visio, quam vides, non videtur tibi, sicut est. Si enim
videres spiritualem pulchritudinem angelorum et animarum sanctarum,
corpus tuum non sufficeret videre sed rumperetur quasi vas corruptum et
putridum propter gaudium anime ex visione.
3
Si autem videres demones,
50
tempore acceptabili
cf. II Co,: 6,2
47 isti
om.
x
iam
om.
Tb'
his
P
meam
post
misericordiam
add.
x
cauere x
48
ei
om. y
sint
P Y 0
annumptiari
Tb
49
acceptaturus T
h2
'y
esset
(ante
legem)] erat
0
50
operabus
0
51
et veniente] adueniente x
et proficiebat
T
b
YZ
om.
13
mea
post
ver-
ba
add. 13
2
K
52
Attamen audiebantur
am.
x q'
mea
post
verba
add.
0
tamen non 13
2
non
T
b
'
venerunt
Gh
53
sint
P Y B
debeant 13 debent T
h2
"
Gh fortasse recte, sed cf. Rev. V p. 181
s. v Mood
XVIII:
13 IT
Gh.
R
ma.
F
demonum Tb Tr
Gh
demoniorum {3
quare] qualiter •y
hospitare
P
1
feci] fecum
y
pectore] corpore -y
2
tibi videtur
Gh
sanctarum animarum
B
visione
am.
0 visione eo-
rum -y
K
q2
LIBRI SECUNDI CAP. 18
85
sicut sunt, aut viueres cum nimio dolore aut morereris per subitaneam
mortem propter terribilem visionem eorum.
4
Ideo videntur tibi spiritualia
quasi corporalia. Angeli et anime videntur tibi in similitudine hominum,
qui habent vitam et animam, quia angeli viuunt cum spiritu suo.
5
De-
mones videntur tibi in forma, que est ad mortem et mortalis, ut in forma
animalium vel aliarum creaturarum.
6
Illa enim habent mortalem spiritum,
quia moriente came moritur spiritus. Diaboli autem non moriuntur in spi-
ritu; sine fine enim moriuntur et sine fine viuunt.
7
Spiritualia vero verba
cum similitudine tibi dicuntur; spiritus enim tuus aliter non potest capere.
8
Inter omnia autem est istud mirabilius, quod spiritus meus in corde tuo
sentitur moueri."
9
Tunc illa respondit: "0 Domine mi et filius Virginis, quare dignatus
es to tam vilem viduam hospitari, que sum pauper in omnibus bonis
operibus et modica in consciencie intellectu et consumpta in omni pecca-
to longiturnitate temporis?" 10 Cui ille respondit: "Ego habeo tria. Primo
ego possum pauperem ditare, insipientem et modici intellectus facere suf-
ficientem et intelligentem. 11 Ego sufficio eciam antiquum renouare ad iu-
uentutem. Sicut enim Fenix comportat in vallem stipulas siccas, inter quas
comportat stipulas unius arboris, que exterius est sicca ex natura et intus
calida, in quam primo venit calor radii solis et incenditur, deinde ex ipsa
omnes stipule accenduntur, sic oportet to congregare virtutes, quibus a
peccatis renouari possis.
12
Inter quas unum lignum habere debes, quod
interius est calidum et exterius siccum, idest cor, quod purum sit et sicca-
tum exterius ab omni mundi delectacione et interius plenum omni caritate,
ut nichil velis, nichil desideres nisi me.
13
Tunc in hoc primo veniet ignis
caritatis mee, et sic incenderis omnibus virtutibus, in quibus concremata et
a peccatis purgata resurges quasi auis renouata, deposita pelle delectacio-
nis."
4
Ideo videtur
0
similitudine Tr
Gh
similitudinem
p
quia] qui F
5 ut] et
K 6
enim
(ante
moriuntur et)
om.
K
7
vero] enim
P
9
pauper sum 13
2
10
sufficienter
0
et intelli-
gentem
T
52
intelligentem
T
5
' P 0
11
comportat
(post
Fenix) q
2
comporta
am.
K
siccas
sti-
pulas
om.
K
arboris
ante
siccas
add.
x
intus] interius
K
12
cor T
52
corpus T
51
sit
post
siccatum
add. -y
delectacione mundi
B
omni caritate T
52
caritate
T
5
'
13
venit
B
sic
am.
x
resurgens
P B
86
LIBRI
SECUNDI CAP. 19
Verba Christi ad sponsam, qualiter Deus loquitur amicis suis per suos
predicatores et per tribulaciones, et quomodo Christus per apum posses-
sorem et Ecclesia per alueolum et Christiani per apes designantur, et
quare mall Christiani inter bonos permittuntur viuere. Capitulum XIX.
1
"Ego sum Deus tuus. Spiritus meus introduxit te audire et videre et sen-
tire: audire verba mea, videre similitudines, sentire spiritum meum cum
gaudio et deuocione anime.
2
In me est omnis misericordia cum iusticia et
in iusticia misericordia. Ego sum sicut ille, qui videt amicos suos cadere a
se in viam, ubi chaos horrendum est, de quo impossibile est consurgere.
3
Quibus amicis loquor per eos, qui habent intelligenciam Scripture. Loquor
per flagella, precaueo eos de periculo eorum.
4
Sed ipsi econtra. Nam in
inuium vadunt non curantes de verbis meis. Verba mea non sunt nisi qua-
si unum verbum. Hoc est: Vonuertere, peccator, ad me!
5
Vadis enim pe-
riculose, quia insidie sunt in via et pro tenebris cordis tui a te, quales sunt,
absconduntur.'
6
Hoc verbum meum contempnitur. Hec misericordia mea
negligitur.
7
Verumptamen quamuis sic misericors sum, quod eos pec-
cantes moneo, tamen ita sum iustus, quod, eciam si omnes angeli trahe-
rent eos, non possent conuerti, nisi ipsimet mouerint voluntatem suam ad
bonum.
8
Si vero ipsi voluntatem ad me verterint et affectu in me con-
senserint, non omnes demones eos retinere possunt.
9
Est vermis quidam, qui dicitur apis, in possessione domini sui. Que
apes regi suo, idest asilo, triplicem reuerenciam exhibent et ab eo triplicem
virtutem habent.
10
Primo apes portant ad regem suum omnem dul-
cedinem, quam possunt acquirere.
11
Secundo stant ad nutum eius et ex-
eunt, et quocumque volant et quocumque processerint, semper caritas et
amor earum est ad regem.
12
Tercio sequuntur eum et stabiliter ei in-
herendo obsequuntur.
13
Pro hiis tribus habent apes a rege suo triplex bo-
XIX: lrr
Gh.
R
om.
F
per
(post
Christus)
em.
x
apum 'rr
Gh
apuum p, apium P
2
infra §§ 17, 27, 34, 35, 38,
62, 77
quare] qualiter
Gh
1
et
(ante
videre)
em.
TH
2
ex
ille sicut
core
0
via x
horrendum chaos
K
3
intelligenciam scripture habent
B
habent scripture intelligenciam
0
fragella
precaueo eis
P
4
Sed ipsi econtra
em.
K
Sed ipsi econtra faciunt 'y
Nam
em.
G-h
vadunt in inuium
Gh
inuium] ymum
P 0
de verbis meis
The
verbis meis
T
hl
verba mea
Th
3
meis Y
2
om.
P 1
7
'
5
pre
K
6
verbum
his
y idest verbum meum x
misericordia
his
0
necligitur
0
7
sic
em.
x
sum
The
B
7
Gh
sim p, o
traherent] contraherent 'y
non]
nisi
0
ipsimet
em.
T
hl
bona -y
8 ipsi
em.
suam
post
voluntatem
add.
x
ad me
ante
et
trp. 0
verterint Th' IT
Gh
(el: supra 17:15, Ex. 50:7)
conuerterint p
(fortasse rect
.
(); cf. Rey. IV
118:1, VI 39:51)
eos
em.
x
possent 13,
K
9
quidam
em.
quidem x
posessione T
h
domini
his
dei Th
sui TH
qui Th
2
Que -y
Gh
que scilicet
K
qui
ceteri; ride supra p. 23
apes ... exhibent Th
l
apis
exhibet The
reuerenciam
triplicem
em.
K
et] Et ideo
F
habet Th
11
et amor
em.
earum
Thl
eorum
V)/ Gh
12
sequitur
Kv
13
apes habent
Gh
88
LIBRI SECUNDI CAR 19
cionem, tanto fiunt in congregando ad regem suum solliciciores, quo
malas viderint ad solam cupiditatem feruenciores.
29
Tercio valent bonis
apibus ad mutuam defensionem.
30
Est enim vermis quidam volans soli-
tus comedere apes; quem apes intelligentes venire omnes communiter odi-
unt eum, et licet male apes impugnent et odiant eum propter inuidiam et
pro vita sua tuenda, bone vero ex caritate et iusticia, mutuo tamen ad ex-
pugnacionem vermis laborant bone apes et male.
31
Alioquin si omnes
male apes subtracte essent, bone vero sole remanerent, cicius in eas ver-
mis, quia pauciores essent, preualeret. Et ideo', inquit dominus, `suffero
apes inutiles.
32
Verumptamen cum autumpnus veniet, prouidebo apibus
bonis et separabo eas a malis, que, si modo extra alueolum relinquerentur,
morerentur frigore.
33
Si vero intra fuerint et non congregauerint, fame
periclitabuntur, quia neglexerunt congregare, cum potuerunt.'
34
Ego sum Deus, omnium creator, ego sum possessor et dominus
apum istarum.
35
Ego ex intima caritate et sanguine meo fundaui michi
alueolum apum, idest sanctam Ecclesiam, in qua Christiani per unitatem
fidei et mutue dileccionis congregari deberent et morari.
36
Horum loca
sunt eorum corda, in quibus dulcedo cogitacionum bonarum et affeccio-
num habitare deberet;
37
que trahi deberet ex consideracione caritatis mee
in creando et ex redempcione mea et paciencia in supportando et ex mi-
sericordia mea in reuocando seu renouando.
38
In hoc alueolo, scilicet
sancte Ecclesie, duo sunt genera hominum tamquam duo genera apum.
39
Primi sunt mali Christiani, qui non congregant michi sed sibi ipsis, qui
vacui redeunt et nesciunt caput, qui stimulum habent pro dulcedine, cu-
piditatem pro caritate.
40
Bone vero apes boni Christiani sunt. Hii ex-
hibent michi triplicem reuerenciam.
41
Primo habent me pro suo capite et
domino offerentes michi mel dulcedinis, idest opera caritatis, que michi
sunt suauiora et sibi ipsis utiliora.
42
Secundo stant ad voluntatem meam:
horum voluntas est secundum voluntatem meam, cogitacio tota ad meam
soliciores Y
30 volans
am.
Gh
quem apes
am.
Thl
q'
quem F
1
et licet T" licet
male apes Th
2
male TH
impugnent 13 K impugnant T
h2
rr Gh
odiant 13 K
q
odiunt Th
2
-y F Gh
sua
om.
-y
bone apes
om.
0
apes
post
et male
add.
(3
2
31 male apes P Y (3, apes male
Th
IT
Gh
ideo
am.
0
32 uenit T
hl
preuidebo x
modo T" Y
2
tune P
R.
relin-
quentur morientur
0
frigore morerentur K morientur frigore Thl P
0
33 inter x
et non con-
gregauerint Th
2
om.
13
1
periclitantur
0
neclexerunt
0
34 Ego sum
p
Ego Th
2
rrr Gh
deus
1
-y dominus Tb d
Gh
creator omnium
Gh
ego
r
et
F
1
dominus et possessor x
istarum
apum (3,
35 meo
am.
x
qua
1
Gh quam Tr
36 deberent y
37 deberent
0
K
ex
redempcione Th
2
Y
2
redempcione
p
mea
past
paciencia
add.
K
seu renouando
am.
Th'
38
sancta ecclesia K Gh
39 qui
(ante
stimulum)] quia Gh
et
ante
cupiditatem
add.
13
40 Hii]
qui B
41 idest] et 13
2
ipsis
am.
x
42 harum x
voluntatem
(past
secundum)
IT
Gh
am.
13
cogitacio] et cogitacio -y cogitacio eorum K
LIBRI
SECUNDI CAR 19
89
passionem, operacio tota ad meum honorem.
43
Tercio sequuntur me,
idest obediunt michi in omnibus, ubicumque fuerint, siue extra siue intra,
siue in tribulacione siue in leticia; semper cor eorum est cum corde meo.
44
Ideo triplicem virtutem habent a me.
45
Primo ex voce virtutis et in-
spiracionis mee tempos debitum et certum habent, scilicet noctem tem-
pore
noctis et lucem tempore lucis.
46
Necnon et noctem mutant in lucem,
idest gaudium mundi in eternum gaudium, et gaudium casurum in perpe-
tuam stabilitatem.
47
Hii in omnibus sunt racionales, quia presentibus
utuntur ad necessitatem, stabiles in aduersitatibus, cauti in prosperitate,
moderati in cura carnis, solliciti et circumspecti in agendis.
48
Secundo
sicut bone apes mutuo habent caritatem, ita et ipsi omnes unum cor habent
ad me et proximum diligunt tamquam se, me autem super omnia et super
se ipsos.
49
Tercio fiunt a me fructiferi. Quid vero est fructificare nisi Spi-
ritum meum sanctum habere et eo impleri?
50
Quicumque enim eum non
habet et qui eius caret dulcedine, infructuosus est et inutilis; ipse cadit et
annichilatur.
51
Spiritus vero sanctus accendit ilium, quem inhabitat, ca-
ritate diuina, aperit intelligencie sensum, extirpat superbiam et inconti-
nenciam, excitat mentem ad Dei honorem mundique contemptum.
52
Hunc Spiritum apes infructifere nesciunt, et ideo contempnunt regi-
men, refugiunt unitatem et caritatis societatem.
53
Vacue sunt in bonis
operibus, mutant lucem in tenebras, consolacionem in luctum, gaudium in
dolorem.
54
Verumptamen propter tria pacior eas viuere.
55
Primo, ne in
spacia preparata ingrediantur bruci, idest infideles. Si enim mali homines
insimul subtraherentur, pauci remanerent boni, propter quorum pauci-
tatem infideles, quia plures sunt, ingrederentur ad eos et cohabitantes eis
nimium molestarent.
56
Secundo tolerantur ad bonorum probacionem. Ex
malicia quippe malorum probatur bonorum constancia. Nam in aduersitate
ostenditur, quantum quisque paciens est, in prosperitate vero, quantum
quisque constans est et moderatus.
57
Quia ergo vicia quandoque subre-
punt iustis et virtutes frequenter extollunt, ideo permittuntur mali viuere
cum bonis, ne boni dissoluantur nimia leticia vel dormitent accidia et ut
43
idest] et
0
44
Ideo] Jtem
K
45
noctem
°tn. -y
lucem
bis
x
46
idest] et
p
2
idest
in x
eternum gaudium Th
e
eternum
gaudium casurum
P Y
P
2
casurum
Tbl
casurum gaudium T
h2
Tr
Gh
stabilitatem] felicitatem
Gh
47
racionales 13,
K
q racionabiles 13
2
y
F Gh
quia Tb
2
om.
T
h1
quia in x
prosperitatibus x
48
mutuo 3
mutuam
fortasse recte Tb
2
rrr
Gh
ita et ipsi Tb
2
et
Thl
cor unum
p
2
et
ante
diligunt
add.
y
et super] super y
50
Omnis
ante
Quicumque
exp.
Tb
enim Tb
2
om. Tbl -y
51
sanctus am. x
caritate diuina Tb
2
diuina caritate -y in caritate diuina
TH
52
ayes y
53
sunt
am.
VI
54
eas
K Gh
eos
p
Tr
vide supra p. 23
55
ingrederentur]
ingredirentur
r
sic ingrederentur x
57
quandoque
am.
P
90
LIBRI SECUNDI CAP. 19
frequenter habeant ad Deum oculos.
58
Ubi enim minor est pugna, minor
datur et merces.
59
Tercio tolerantur ad auxilium, ne gentiles vel inimici
alii infideles noceant sed timeant magis, quo plures fuerint, qui videntur
boni.
60
Et sicut boni resistunt malis ex iusticia cum diuina caritate, sic et
mali pro sola vita tuenda et ira Dei vitanda.
61
Et sic omnes mali et boni
adiuuant se adinuicem, ut mali propter bonos supportentur, boni vero
propter maliciam malorum sublimius coronentur.
62
Custodes vero apum hii sunt prelati ecclesiarum et principes terre,
boni slue mali.
63
Ad bonos vero custodes loquor, quos et ego Deus et cus-
tos eorum ammoneo, ut custodiant apes meas.
64
Considerent enim ex-
itum earum et ingressum. Attendant, si fuerint infirme vel sane.
65
Quod
si forte nesciunt discernere, ecce ex tribus signis dico eis, quomodo
cognoscant.
66
Hee apes inutiles sunt, que sunt segnes in volatu, indis-
posite tempore, vacue in apportacione dulcedinis.
67
Segnes in volatu sunt
illi, qui plus curant de temporalibus quam de eternis, plus timent mortem
corporis quam anime, qui sic loquitur secum dicens:
68
'Cur debeo habere
inquietudinem, cum possim habere quietem? Cur debeo me dare morti,
cum possim viuere?', non considerantes miseri, quod ego, rex glorie po-
tentissimus, assumpsi in me impotenciam.
69
Sum eciam quietissimus et
ipsa vera quies, et tamen assumpsi pro eis inquietudinem, quos et morte
mea liberaui.
70
Illi vero indispositi sunt tempore, quorum affectus querit
terrena, quorum locucio ad scurrilia, quorum opus ad propriam utilitatem,
quorum tempus tale est, quale querit corpus.
71
Illi autem caritatem non
habent ad alueolum nec congregant dulcedinem, qui opera quedam faciunt
michi bona sed ex timore supplicii.
72
Qui, licet opera quedam pietatis
habeant, non tamen relinquunt propriam voluntatem et peccatum.
73
Qui
sic habere volunt Deum, ut tamen nec mundum relinquant nec aliquem de-
fectum et perturbacionem paciantur.
74
Isti tales vacuis pedibus currunt in domum, quia currunt, sed indis-
crete, volant, sed non caritate debita.
75
Propterea, cum autumpnus vene-
58 enim minor est] est minor est B' est minor B
2
59 ausilium Te
yell et -y
infideles
om.
eo
ante
magis
add.
Gh
60 magis
post
malis
add.
x
61 adinuicem R
(c f. Rev. IV 74:52)
inuicem Tr Gh
(fortasse recte; cf. SA 10:10)
malaciam 0
64 Considerant 0
65 Quod] Qui P
discernere nesciunt Gh
ex
om. -y
Gh
quomodo] quod B
67 temporibus P
de eter-
nis 1.3 x eternis T
5
y q
2
F K Gh in eternis q'
68 debeo
(ante
habere)] deberem x
possim
(ante
vi-
uere)
am.
P'
post
viuere
trp.
P
2
possum Gh
potenciam q'
69 sumpsi F'
pro
om.
q'
70
terrena
om.
F'
est
om.
-y
71 dulce K
qui] quia Gh
quedam opera Y
ex Y
2
am.
P
Y'
72 licet
his
y
habeant
p
-y K
habent T
52
F q' Gh
73 nec
(ante
mundum) q
2
vt q'
ante
tamen
trp. F
2
am.
turbacionem Gh
74 tales
om.
T
5
'
volunt
LIBRI SECUNDI CAP. 19
91
rit, idest tempus separacionis, apes inutiles separabuntur a bonis, que pro
amore sui et cupiditate fame eterna cruciabuntur.
76
Pro contemptu vero
Dei et tedio boni nimio frigore dissoluentur, sed non consumentur.
77
Verumptamen amici mei de triplici malicia apum malarum sibi
cauere debent.
78
Primo, ne putredo earum veniat in aures eorum, quia ve-
nenate sunt. Ablato quippe melle vacue sunt a dulcedine, pro qua habun-
dant amaritudine venenata.
79
Secundo caueant pupille oculorum suorum
pro alis earum, quia acutissime sunt sicut acus.
80
Tercio seruent corpus
suum, ne nudum sit pro caudis earum. Habent enim aculeos, quibus amare
nimis pungunt.
81
Quid autem ista significant, sapientes sciunt exponere,
qui mores earum attendunt et affectum.
82
Qui vero nesciunt intelligere,
timeant periculum, fugiant consorcium earum et exempla. Alioquin addis-
cent experiendo, que non nouerunt audiendo."
83
Deinde loquebatur mater: "Benedictus sis tu, fill mi, qui es et qui
eras et eternaliter eris! Misericordia tua dulcis est et iusticia tua magna.
84
Michi videtur, fill mi, per similitudinem loquendo, quod sic nunc tecum
est, quasi quod quedam nubes ascenderet in celum, hanc vero precederet
lenis aer.
85
In nube autem apparuit quasi quoddam tenebrosum, sed qui
erat extra domum senciens lenitatem aeris, eleuauit oculos et vidit nubem
tenebrosam, et considerans secum ait:
86
`Obscuritas istius nubis videtur
michi significare futuram pluuiam.' Et mox sano usus consilio festinauit in
latibulum a pluuia se abscondens.
87
Alii vero, qui erant ceci vel qui forte
non curabant, paruipendentes lenitatem aeris nec formidantes obscuri-
tatem nubis experiebantur hoc, quod nubes significabat.
88
Que quidem
nubes crescens per totum celum venit cum maxima commocione et igne
impetuoso tamque forti, quod ad commocionem eius exibat vita. Ad
ignem vero omnia consumebantur interiora hominis et exteriora, ita quod
nichil remaneret.
89
Hec nubes, fill mi, verba tua sunt, que multis tenebrosa videntur et
incredibilia, quia non multociens audita, quia idiotis ministrata nec signis
declarata.
90
Hec verba precedit peticio mea et misericordia tua, qua mi-
83 es etc.
cf
. Apoc. 1,4
75 idest] et
13,
suo
x
77 malarum apum Gh
78 veniet -y
in] ad 0
aj ad T
5
79 sicut] quasi
P Y
p
i
80 eorum x
81 significent K Gh
affectus 0
82 consorcia
x
que] qui 0
83 qui eras] eras T
5
eras et] eras et qui -y
84 sic tecum nunc 13
2
nunc sic
tecum Gh
quasi quod T
52
quasi TH
ascendat
precedet y
85 autem
om.
do-
mum
otn.
F'
letutuit
P Y
86
sano
on!.
88
tamquam
P
eius
om.
0
90 qua] quia
T51
92
LIBRI
SECUNDI CAR 19
sereris omnibus et allicis quasi mater omnes ad te.
91
Hec misericordia le-
nis est quasi aer lenissimus in paciencia et sufferencia, calida est in cari-
tate, qua prouocantes te ad iram mones ad misericordiam et offers con-
tempnentibus pietatem.
92
Ergo omnes, qui audierint verba hec, eleuent
oculos, et videbunt in intelligencia, unde processerint verba. Inquirant, si
sonuerint misericordiam et humilitatem.
93
Attendant, si sonant presencia
an futura, veritatem an falsitatem; et si vera inuenerint, fugiant ad latibu-
lum, idest ad veram humilitatem cum diuina caritate.
94
Nam cum iusti-
cia venerit, tunc pre timore separabitur anima a corpore. Animam vero
claudet in se ignis et ardebit interius et exterius.
95
Ardebit quidem, sed
non consumetur. Propterea ego, regina misericordie, clamo ad habitatores
mundi, eleuent oculos et videant misericordiam.
96
Ego moneo et rogo
quasi mater, consulo quasi domina.
97
Cum enim venerit iusticia, impos-
sibile erit resistere. Ergo credite firmiter et respicite, probate in conscien-
cia veritatem, mutate voluntatem, et tune, qui ostenderit verba caritatis, os-
tendet et opera et signa caritatis!"
98
Deinde Filius michi loquebatur dicens: "Ostendi tibi supra de apibus,
quod habent triplex bonum de apiastro suo. Dico tibi nunc, quod tales apes
deberent esse ills cruciferi, quos in illis finibus terrarum Christianorum po-
sui.
99
Sed iam ipsi pugnant contra me. Nam de animabus non curant, non
compaciuntur corporibus conuersorum ad fidem catholicam et ad me de
errore.
100
Opprimunt enim eos laboribus, privant libertatibus, in fide non
instruunt eos, sacramentis privant et cum maiori dolore mittunt eos ad in-
fernum quam si starent in suo assueto paganismo.
101
Nec eciam pugnant
nisi ut dilatent superbiam suam et augeant cupiditatem suam. Ideo veniet
eis tempus, quo confringentur dentes eorum, manus dextera mutilabitur, et
subneruabitur dexter pes eorum, ut vivant et se ipsos cognoscant."
98
supra §§
13-15
91
callida
Th
ad iram em.
misericordiam] penitenciam x
et offeres T
he
offeres
contempnentibus
R
contemptoribus T
he
Y
2
ii
Gh
cf. Rev. 1 41:9
92
Jnquirent y
sonuerunt
Gh
94
exterius et interius -y
K
q
95
misericordia y
ut
ante
eleuent
add.
x
97
et
ante
mutate
add.
p
mutate ... verba caritatis em. x
ostenderit q
2
ostendit
P Y
q'
98-101
Deinde
cognoscant
T
he
Y
2
om.13
1
eras.
Th
3
98
dei
post
filius
add.
Th (= Th
2
) Y (= Y
2
)
loquebatur michi filius
K
nunc]
enim nunc
-y
101
dilitant
0
dextera] dextra
Gh
in
subneruabitur
core x2
LIBRI SECUNDI CAP. 20
93
Verba querimonie Dei de tribus, que nunc per mundum transeunt, et qua-
liter Deus elegit tres status ab inicio, scilicet clericorum, defensorum et
laboratorum, et de pena ingratis hominibus parata et de gloria gratis
hominibus illata et concessa. Capitulum XX.
1
Videbatur exercitus celestis magnus, ad quem Deus locutus est dicens:
"Licet omnia scitis et videtis in me, tamen, quia michi sic placet, con-
queror coram vobis de tribus.
2
Primo, quod apiaria illa suauissima, que in
celo ab eterno edificata sunt, de quibus apes ille inutiles exierunt, vacua
sunt.
3
Secundo, quia abyssus illa insaciabilis, cui non lapides, non ar-
bores resistunt, semper aperta est, in quam anime descendunt sicut nix de
celo in terram.
4
Et sicut a facie solis nix dissoluitur in aquam, sic anime
a magnitudine supplicii dissoluuntur ab omni bono et renouantur ad om-
nem penam.
5
Tercio conqueror, quod pauci sunt, qui attendunt vacuitatem
locorum, de quibus preuaricati sunt angeli mali, et animarum casum. Ideo
merito conqueror.
6
Ego enim ab inicio elegi tres viros, per quos intelligo triplicem statum
in mundo.
7
Primo elegi clericum, qui clamaret voluntatem meam voce et
ostenderet opere.
8
Secundo defensorem elegi, qui amicos meos defen-
deret vita sua et paratus esset pro me ad omnem laborem.
9
Tercio elegi
laboratorem, qui laboraret manibus suis, ut pasceret corpora labore suo.
10
Primus, scilicet clericus, nunc factus est leprosus et mutus, quia om-
nis, qui querit in clerico videre pulchritudinem morum et virtutum, recur-
rit retro, turbatur visu et abhorret accedere ad eum propter lepram super-
bie et cupiditatis sue.
11
Si vero querit eum audire, mutus factus est ipse
clericus a laude mea et garrulus ad laudem propriam.
12
Quomodo ergo
tunc aperietur via ad tantam suauitatem acquirendam, si ille debilis est, qui
deberet precedere? Et si ille mutus est, qui deberet clamare, quomodo tunc
audietur suauitas illa celestis?
XX: 13
IT
Gh.
R
om.
F
hominum
post
status
add.
K
laborum
0
ingratis hominibus ingratis Tb' hominibus
ingratis
Tb2
Gh
illata et concessa hominibus
Tb2
q
Gh
illata et concessa Tb'
1
celestis exercitus
0'
Deus] Dominus
Gh
dicens
om.
Thisuo x
sciatis et videatis Tb' scitis et videatis
Tb2
videtis
et scitis
Gh
me
om.
0
de tribus
Tb2
tria 13
1
2
ab eterno
orn.
ille
om.
-y
vacua
sunt F
2
vacua
F'
3
quia 13 q
2
quod Tb
2
err Gh
arbores non lapides 13
2
4
a magnitudine
Y'
13
2
ad
magnitudinem Y
2
ceteri codd.
Gh
dissoluuntur
R
dissoluentur Tb
2
IT
Gh
5
attendunt
post
casum
trp.
Tb'
core Tb
2
attendant
P Y
13
2
Ideo F
2
non
F'
conquerar q
7
voluntatem meam clamaret
-y
8
elegi defensorem 'y
9
laboratorem Tb
2
eum Tb'
pascet x
10
clerus
K
factus est
nunc Tb
est
am.
0
omnis Y
2
om.
P y'
recurrit] refugit
P
eum] deum x
12
ergo
am.
Tb!
tunc Y
2
am.
P
tantam suauitatem] totam sanitatem
B
est
(post
debilis)
om.
x
pro-
cedere -y
Et
om. Tb'
audiretur
0
94
LIBRI SECUNDI CAP. 20
13
Secundus, scilicet defensor, trepidat in corde, vacuus est manibus,
quia trepidat pro scandalo mundi et amissione honoris eius.
14
Vacuus est
manibus, quia nulla diuina opera facit, sed omnia, que facit, facit pro mun-
do.
15
Quis ergo tunc defendet populum meum, si ille, qui caput deberet
esse, timet?
16
Tercius est velut asinus, qui caput inclinat ad terram et stat quatuor
pedibus iunctis simul.
17
Vere sicut asinus est populus, qui nulla desiderat
nisi terrena, qui negligit celestia et querit caduca. Ipse quasi quatuor pedes
habet, quia modicam habet fidem et vacuam spem, tercio nulla opera
bona, quarto voluntatem completam ad peccatum.
18
Inde os gule et cu-
piditati semper apertum stat. Ecce, amici mei, quomodo per tales potest
abyssus illa insaciabilis minui, quomodo fauus poterit impleri?"
19
Tunc respondit mater Dei: "Benedictus sis tu, fili mi! Querimonia
tua iusta est. Ego et amici tui non habemus ad to pro humano genere ali-
quam excusacionem nisi unum verbum, in quo saluari potest.
20
Hoc est:
`Miserere, Iesu Christe, fill Dei viui!' Hoc ego clamo, hoc et amici tui."
21
Respondit Filius: "Verba tua sunt suauia in auribus meis, sapiunt delec-
tabiliter in ore, intrant cum caritate in cor.
22
Ego habeo unum clericum et
unum defensorem et unum rusticum.
23
Primus est delectabilis sicut spon-
sa, quam sponsus honestissimus cum diuina caritate toto desiderio
desiderat. Huius vox erit sicut vox, que ex clamore et collocucione resul-
tat in siluis.
24
Secundus erit paratus dare vitam suam pro me, non timebit
mundi obprobrium. Hunc ego armabo armis Spiritus sancti.
25
Tercius
habebit tam firmam fidem, quod dicet sic: `Tam firmiter credo, quod qua-
si videam, que credo. Spero eciam omnia, que promisit Deus.'
26
Volun-
tatem habebit faciendi bona et proficiendi in bono et omittere mala.
27
In os primi hominis dictorum trium ponam tria verba, que clamabit.
28
Primo clamabit: 'Qui habet fidem, faciat opere, que credit!' Secundo:
`Qui sperat firmiter, stabilis sit in omni bono.' Tercio: 'Qui diligit perfecte
et caritatiue, desideret feruenter videre, que diligit!'
29
Secundus erit qua-
13 Secundo Th
ammissione
Y y
14 opera facit T
h2
opera T"'
15 ergo
om.
meum
om.
-y
esse deberet 0 F
17 populus est sicut asinus x
terrena Th
2
terre Thl
necligit 0
quia T"' qui T"' -y
18 cupiditatis T" O x F K
stat] est P Y 13, x
(cf. supra
6:23)
per tales
om.
K
fauus
K' faus F' K
2
fames ]3,
19 Dei om. T
hl
est
om.
Th
l
20 et
om.
x F K
22 et unum
(ante
defensorem)
vnum et q' vnum
13.
2
et x
et
(post
defen-
sorem) Th
2
om.
Thl x
23 ex] de 'y 24 suam Th
2
om.
x
25 que
(ante
credo)] quod x
eciam
om.
promisit Th
2
promiserat
26 bona
om.
0
27 dictorum trium
om.
Thl
mea
post
verba
add.
K q
28 desiderat -y
LIBRI SECUNDI CAP. 20-21
95
si leo fortis in laborando, in inisidiis precauendis sollicitus et stabilis in
perseuerando.
30
Tercius erit sapiens sicut serpens, qui stabit in cauda et
caput leuabit ad celum.
31
Isti complebunt voluntatem meam. Hos se-
quentur alii. Et licet tres nomino, per eos tamen plures intelligo."
32
Deinde loquebatur ad sponsam dicens: "Sta stabilis! Noli sollicitari
de mundo, non de obprobrio, quia, qui omnia obprobria audiui, ego sum
Deus tuus et Dominus."
Verba Virginis gloriose ad filiam de modo Christum deponendi de cruce et
de suis amaritudine et dulcedine in Filii passione et qualiter anima per
virginem et amor mundi et Dei per duos iuuenes designantur et de condi
cionibus, quas anima debet habere tamquam virgo. Capitulum XXI.
1 Maria loquebatur: "Quinque cogitare debes, filia mea.
2
Primo, quod
omnia membra filii mei in morte diriguerunt et frigescebant, sanguis, qui
de vulneribus eius in passione effluxit, membris omnibus adhesit coagula-
tus.
3
Secundo, quod in corde punctus erat tam amare et immisericorditer,
quod pungens non destitit, donec lancea attigit costam et ambe partes
cordis essent in lancea.
4
Tercio cogita, quomodo deponebatur de cruce!
Hii duo, qui deponebant eum de cruce, tres applicabant scalas: una pro-
tendebatur ad pedes, secunda subtus ascellas et ad brachia, tercia ad me-
dietatem corporis.
5
Primus ascendit et tenebat eum per medium. Secun-
dus ascendens per aliam scalam excussit primo unum clauum de uno bra-
chio, deinde applicata scala excussit clauum alterius manus.
6
Qui quidem
claui longe ultra stipitem crucis protendebantur.
7
Descendente itaque
il-
lo, qui sustentabat onus corporis, paulatim et modice, prout poterat, ille
alius ascendit scalam, que tendebatur ad pedes, et excussit clauos de pe-
29
laborando
T
h2
laborando et V
et
om.
Thy
F
30
stabat
F'
31
nomino
The
ego nomi-
no
TH
nomino et
Gh
per eos] per hos
post
tamen
trp.
x
om.
K
32
dicens
om.
r
qui
post
ego
add.
q
2
XXI: (3 Tr
Gh.
R
om.
F
Christum deponendi de cruce 13, y
K
q deponendi christum de cruce
13
2
Christum de cruce de-
ponendi
Gh
suis P'
sua
P
2
passione filii
B
per virginem
om.
mundi et Dei 13 Dei et
mundi
T
b2
7T
Gh
duos q
2
duo q'
1
debet
T
h
2
quod] quia
P 0
frigescebant] flagellaban-
tur
P
et
ante
sanguis
add.
Gh
eius
post
passione
add.
x
effluit 0
omnibus membris
3
quod
(ante
in)] quia
P
13,
donee] nec
P
costis ante
cordis
add.
x
4
cogita
am.
TH
pretendebatur 0
subtus] sub
P
acellas 0 ad ascellas 'y
ad
(ante
brachia)
am.
P
meditatem
Gh
5
uno
am.
TH
7
itaque] igitur
Gh
ad
ante
scalam
add.
0
proten-
debatur -y
96
LIBRI SECUNDI CAP. 21
dibus. 8 Cumque appropinquaret ad terram, unus eorum tenuit corpus per
caput, alius per pedes. Ego vero, que mater eram, tenui per medium.
9
Et
sic nos tres portauimus eum ad quandam petram, que lintheo mundo per
me operta erat, in quo obuoluimus corpus. Sed non consui lintheum. Sci-
ebam enim pro certo, quod non in tumulo putresceret.
10
Postea Maria Magdalena et alie sancte mulieres venerunt, necnon et
angeli sancti multi quasi athomi solis affuerunt obesequium exhibentes
creatori suo.
11
Qualem autem tristiciam tunc temporis habui, non est, qui
valeat dicere. Eram enim sicut mulier pariens, cuius omnia membra post
partum tremula sunt.
12
Que, licet pre dolore vix respirare possit, tamen
gaudet interius, quantum potest, eo quod scit filium suum natum in ean-
dem miseriam, de qua exiuit, numquam rediturum.
13
Sic ego, licet ex
morte filii mei eram incomparabiliter tristis, tamen, quia sciui filium
meum non amplius moriturum sed in eternum victurum, gaudebam in an-
ima mea. Et sic cum tristicia mea quedam leticia miscebatur.
14
Vere
dicere possum, quod sepulto filio meo quasi duo corda in uno sepulchro
fuerunt. Numquid non dicitur: `Ubi est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum?'
Sic in sepulchro filii mei semper cogitacio et cor meum versabatur."
15
Deinde adiciens mater Dei dixit: "Dicam tibi de illo tali per modum
exempli, quomodo et in quo statu positus erat et quomodo nunc constitu-
tus est,
16
quasi quedam virgo cuidam desponsata esset et ante ipsam duo
iuuenes starent, quorum unus a virgine vocatus dixit ei:
17
Vonsulo tibi,
ne credas ei, quem desponsasti. Ipse rigidus est in operibus, tardus in re-
muneracione, auarus in donis.
18
Crede ergo magis michi et verbis, que
tibi dico, et monstrabo tibi alium, qui non est durus sed lenis in omnibus,
qui dat tibi statim, quod desideras, qui dat eciam tibi copiose, que placent
et delectant.'
19
Quibus auditis virgo cogitans secum respondit: Werba tua
sunt dulcia ad audiendum. Tu personaliter lenis et pulcher es ad sencien-
14
dicitur
Matth. 6,21; (I: Luc. 12,34
8 Cumque]
Cum -y
alius] et alius
P Y
13
2
9
portauimus] tenuimus x
lintheo T
b2
in lintheo
•
Gh
operata
P
certe x
in tumulo non
r)
10
magdalene
Gh
sancti angeli
K
11
sicut] quasi
P
12
in] et in
P Y
]3,
eadem
P
redditurum -y
13
eram] essem
P
Y
]3
2
tristis
em.
x
mea
(post
tristicia) Th
2
om.
TH
14
Vere] Vere quia
B
possim
Gh
Ubi est thesaurus tuus ibi est et cor tuum T
h
Tr
Gh
Ubi est cor tuum ibi est thesaurus tuus
P Y
Jbi est cor
tuum vbi est thesaurus tuus ]3,
(cf. Rev. I 53:12, VII 4:5, SA 10:17)
versabantur
K
15
adiciens
(1
2
abiciens
om.
addiciens
The
addens
K
adijciens
Gh
Dei] domini
per modum exempli
om.
•
16
quasi] quasi quod
Gh
(cf. infra 22:2)
starent
exstarent x stabant
F
1
17
quem] que x
enim
post
1pse
add.
Gh
suis post
operibus
add.
Gh
18
ergo
em.
ex
michi magis
corr.
0
tibi eciam x
copiose tibi
K
19
dulcia sunt
P Y
lenis et pulcher es] lenis et dul-
cis es et pulcer
P
lenis et pulcher
B
lenis es et pulcher
Gh
LIBRI
SECUNDI CAP. 21
97
dum. Consultum credo verba tua sequi.'
20 Et cum extraheret anulum de
digito, ut porrigeret iuueni, vidit superius unam scripturam, in qua erant
tria verba.
21
Primum erat: 'Cum veneris in cacumen arboris, caue, ne ap-
prehendas aridum ramum arboris ad sustentandum te, ne forte cadas!'
22
Secundum verbum erat: Vaue, ne recipias consilium ab inimico!'
23
Ter-
cium verbum erat: 'Non ponas cor tuum inter dentes leonis!'
24
Cumque
virgo videret hec, retraxit manum et retinuit anulum cogitans secum sic:
`Hee tria, que video, forte notant, quod iste, qui me in sponsam habere cu-
pit, non est fidelis.
25
Michi videtur, quod verba sua sunt vana; plenus est
odio et interficiet me.'
26
Et cum sic cogitaret, iterum respexit et vidit
aliam scripturam, in qua eciam erant tria verba. Primum verbum erat: 'Da
ei, qui tibi dedit!' Secundum verbum erat: 'Da sanguinem pro sanguine!'
Tercium verbum erat: Non alienes possessori, quod suum proprium est!'
27
Quibus visis et auditis cogitauit iterum sic virgo: 'Prima tria verba in-
formant me, quomodo fugiam mortem, sequencia tria, quomodo optineam
vitam. Ergo iustum est, ut magis sequar verba vice.'
28
Tunc virgo sapien-
ti usa consilio vocauit ad se seruum illius, qui earn primo desponsauit, et
eo appropinquante ille, qui earn decipere voluit, se ab eis elongauit.
29
Talis est anima illius desponsata Deo suo.
30
Duo iuuenes, qui ante
eam stabant, sunt amicicia Dei et amicicia mundi. Nam amici mundi
magis et vicinius appropinquant ei usque nunc.
31
Qui loquebantur ei de
diuiciis et honore mundi, ad quos pene extendisset anulum amoris sui et
eis in omnibus consensisset.
32
Sed succurrente gracia filii mei vidit scrip-
turam quandam, idest audiuit misericordie eius verba, in quibus intellexit
tria.
33
Primo, quod caueret sibi, ne, dum alcius ascenderet et rebus ca-
suris inniteretur, grauior ei casus immineret. Secundo intellexit nichil in
mundo nisi dolorem et sollicitudinem. Tercio, quod mala est diaboli re-
tribucio.
34
Deinde aliam scripturam vidit, scilicet audiuit verba eius con-
solatoria.
35
Primo, ut daret sua Deo, a quo habet omnia. Secundo, ut red-
deret ei seruicium corporis sui, qui sanguinem suum fudit pro eo. Tercio,
23
cf Eccli. 21,3
20
de
am. 'y
21
cacumen arboris F
2
cacumen
F'
ramum arridum
Tb
23
Tercium verbum
[3 Tercium T
b2
Tr
Gh
Non] ne
F
24
habere cupit] cupit
0
cupiuit -y
25
et
ante
plenus
add.
Gh
26
cogitauit -y
aspexit
P Y
[3,,
eciam
am.
Tb'
Primum verbum 13 Primum T
b2
IT
Gh
Tercium verbum (3 Tercium Tb
2
IT
Gh
est
am.
-y
27
cogitauit Tb' cogitat Tb
2
sequatur
28
disponsauit Tb
decipere Th
2
primo decipere
V'
31
loquebatur
B
33
rebus
am.
Tb'
casus ei x
esse
post
nichil
add.
K
q
2
Gh
quod
(ante
mala)] quam
P
34
scilicet] id-
est -y
98
LIBRI SECUNDI CAP. 21-22
ut non alienaret animam suam a Deo suo, qui earn creauit et redemit.
36
Istis auditis et diligenter consideratis appropinquant ei nunc serui Dei et
placent, et elongant se ab eo serui mundi.
37
Sed nunc anima eius est quasi virgo, que de brachio sponsi sui
nouiter surrexit, que tenetur habere tria.
38
Primo vestes decoras, ne forte
derideatur a famulis regis, si in vestibus deprehenditur aliqua deformitas.
39
Secundo debet esse morigerata iuxta voluntatem sponsi, ne, si aliquid
in actibus suis inueniatur inhonestum, dehonestetur sponsus propter eam.
40
Tercio debet esse mundissima, ut sponsus non inueniat in ea unam
maculam, pro qua contempni vel repudiari possit.
41
Deinde habeat duc-
tores ad cubiculum sponsi sui, ne forte in ambitibus vel in subtili aditu er-
rare contingat.
42
Qui vero ductor esse debet, duo habeat: primo ut videa-
tur a sequente; secundo ut audiatur, quid docet et quo itur.
43
Ille autem,
qui sequitur aliquem precedentem, tria tenetur habere: primo ut non sit
segnis et piger in sequendo; secundo ut non abscondat se a precedente; ter-
cio ut diligencius attendat et consideret vestigia precessoris et eum sol-
licite sequatur.
44
Ergo anima eius ut ad cubiculum sponsi perueniat,
necesse est, ut a ductore ducatur, qui earn ad sponsum suum Deum fe-
liciter perducat."
Verba doctrine Virginis gloriose ad filiam de spirituali et temporali sapi-
encia et quam ipsarum quis debeat imitari et qualiter spiritualis sapiencia
post paucos labores ducit hominem ad perpetuam consolacionem, tempo
ralis vero ad eternam dampnacionem. Capitulum XXII.
1
Maria loquebatur: "Scribitur, quod 'qui vult sapiens esse, addiscat sapi-
enciam a sapiente' .
2
Unde per exemplum dico tibi, quasi esset unus, qui
volens addiscere sapienciam vidit duos magistros ante se stare, ad quos
1 Scribitur
Prov. 13,20?
35 suam
am.
P Y
36 nunc ei x
se
om.
T
hl
37 nunc] ut x
que] qui
0
39 mori-
erata x
40 sponsa -y
yell et Gh
41 errare] earn errare K
(quod exspectaveris guidon, sed
Rev. 130:10, IV 20:13)
42 duo y' vt duo y
2
oportet ut duo x
quid] quod
0
43 et piger
om.
Th
l
sequendo] loquendo K
44 est
am.
y
ad
(ante
sponsum) em. y
p IT
Gh.
R
om.
F
Th
de] et de y K
quam The quas Thl
ipsarum Y
2
istarum
p,
et
qualiter K
2
qualiter K'
1 Scribit P
quod qui B
2
quod B'
vult sapiens Tb P -y F K q
2
Gh vult
nunc sapiens q' sapiens vult Y 13
2
2 quasi quad B
LIBRI SECUNDI CAP. 22
99
ait:
3
Tibentissime addiscerem sapienciam, si scirem, quo me duceret,
qualem haberet utilitatem, qualem finem.'
4
Respondit alter magistrorum:
`Si meam sapienciam sequi volueris, ducet te in altissimum montem, sed
in via duricia lapidum est sub pedibus, difficultas et preruptum est in as-
censu.
5
Si laboraueris in ista sapiencia, habebis, quod exterius est tene-
brosum sed intus fulgidum. Si tenueris eam, habebis, quod vis, firmiter.
6
Sed quasi circulus circumuoluitur et attrahet te sibi magis ac magis, dul-
citer et dulcius, donec leticia ab omni parte tempore suo perfundaris.'
7
Secundus magister ait: 'Si sapienciam meam secutus fueris, ducet te in
vallem floridam et ex omni terre fructu amenam.
8
Mollicia est in via sub
pedibus et in descensu modicus labor.
9
Si perstiteris in ipsa sapiencia,
habebis, quod extra est fulgidum, sed cum frui eo volueris, fugiet a te.
Habebis eciam, quod non durat sed statim finitur.
10
Et cum liber perlec-
tus fuerit, simul et liber et lectura annichilatur et vacuus relinqueris.'
11
Quibus auditis cogitabat ille secum: 'Audio hec duo mirabilia.
12
Si
ascendero in montem, debilitantur pedes et grauatur dorsum. Si vero opt-
inuero, quod extra est obscurum, quid michi prodest?
13
Si autem labo-
rauero in eo, quod nullum habebit finem, quando tunc erit consolacio? 14
Alter quoque magister promittit, quod fulgidum est extra sed non mansu-
rum, sapienciam cum lectura finituram. Que ergo michi in istis utilitas, si
carent stabilitate?'
15
Cumque sic cogitabat in animo, affuit ex improuiso
quidam homo inter duos magistros et ait:
16
Ticet mons altus est et diffi-
cilis in ascensu, tamen supra montem nubes est lucida, ex qua habebis re-
frigerium.
17
Si autem, quod promittitur, exterius est tenebrosum, frangi
quidem potest, et sic optinebis aurum, quod intus latet, quod cum leticia
eternaliter poteris possidere.'
18
Duo isti magistri duplex sapiencia est, spiritualis videlicet et car-
nalis. Spiritualis est voluntatem propriam Deo relinquere et toto desiderio
et opere in celestia suspirare.
19
Non enim veraciter sapiencia dici potest,
nisi cum verbis concordet opus.
20
Hec sapiencia ducit ad vitam beatam.
Sed ista sapiencia est petrosa in perueniendo, prerupta in ascendendo. Du-
3 haberem 13,
et
post
utilitatem
add.
Th
2
Gh
4 volueris sequi P
5 intus] interius
0
firmiter
ante
habebis
trp.
Gh
om.
x
6 attrahit 0 'y
et
(ante
dulcius)] ac Gh
tempore
parte suo B parte sua K q
2
parte suo q'
profunderis P
9 prestiteris B persisteris x
ipsa [3 ilia
B ista Th
2
Tr
Gh
10 simul et] statim simul -y
11 cogitat 0
hec] hic Gh
13 laborauero
am.
F'
habebit finem
ex
habet finem habebit
corr.
O
14 Aliter P
fulgidum est extra Y
2
fulgidum
est 13, est extra fulgidum 13,
sed] et x
ergo
am.
Th
l
vero F
15 sic] si Gh
improuiso P
2
prouiso P'
16 altus est T
52
IT
Gh altus 13
in] sit in B est in Gh
17 possidere poteris 13,
18
sapiencia est 13 est sapiencia Tr Gh
videlicet T
52
scilicet 13
2
am.
TH
ad celestia K in leticia x
19
sapiencia veraciter x
concordat (3
2
Gh
20
ducit q
2
ducere potest q'
prerupta
p
et prerupta T
52
Y
2
Tr Gh
100
LIBRI SECUNDI CAP. 22
rum quippe est et petrosum videtur affeccionibus suis resistere. 21 Pre-
ruptum est consueta delectabilia calcare, mundi honorem non amare. 22
Quamuis autem sic difficile est, attamen quicumque cogitat secum, quia
tempus est breue et mundus finiturus, animumque constanter firmauerit ad
Deum, huic supra montem apparebit nubes, idest consolacio sancti Spiri-
tus. 23 Eius denique erit dignus consolacione, qui non alium consolatorem
querit nisi Deum. Quomodo enim incepissent tam ardua et amara omnes
electi, nisi bone voluntati hominis tamquam instrumento bono cooperatus
fuisset spiritus Dei? 24 Hunc autem spiritum adduxit eis voluntas bona,
inuitauit diuina caritas, quam habebant ad Deum, quia laborabant volun-
tate et affectu, donec opere fiebant fortes. 25 Adepta vero consolacione
spiritus, optinebatur et mox aurum diuine delectacionis et caritatis, qua
non solum paciebantur multa contraria sed in paciendo considerata re-
tribucione delectabantur. 26 Hec delectacio videtur mundi amatoribus
tenebrosa, quia diligunt tenebras; Dei vero amatoribus lucidior est sole et
fulgencior auro, quia frangunt tenebras viciorum et ascendunt in montem
paciencie, contemplantes nubem consolacionis, que non finitur sed incip-
it in presenti et quasi circulus circumuoluitur, donec venerit ad perfec-
cionem. 27 Mundi vero sapiencia ducit ad vallem huius miserie, que flori-
da videtur in habundancia rerum, amena in honoribus, mollis in voluptate.
28 Ista sapiencia cicius finietur nec aliquid plus utilitatis habet nisi quod
solummodo videbat et audiebat.
29 Ergo, filia mea, inquire sapienciam a sapiente, idest a filio meo! Ipse
quippe est sapiencia, a quo est omnis sapiencia; circulus ille ipse est, qui
numquam terminatur. 30 Ego clamo ad to quasi mater ad filium: dilige
sapienciam, que intus est quasi aurum, extra contemptibilis et intus fer-
uens caritate, extra laboriosa et opere fructuosa! 31 Et si turbaris ex onere,
spiritus Dei erit consolator tuus. 32 Accede et conare tamquam homo pro-
grediens, donec assuescit! Non retrocedas, donec venias ad montis sum-
mitatem! 33 Nichil enim tam difficile est, quod in continuacione stabili et
racionabili non erit facile. 34 Nichil tam honestum in principio aggressio-
nis, quod ex imperfeccione consumacionis non obfuscetur.
22 est
(post
difficile)
am.
0
breue est
Gh
idest] et -y
spiritus sancti
Gh
23
dignus
om.
F
consolatoremi consolacionem
K
electi
R
electi Dei
Th'
Tr
Gh
(cf. e.g. Rev. IV
/9:7)
vo-
luntati bone
r
24
autem
om.
inuitabit x
caritas diuina T
b
13,
quam
Deum am.
T
H
25
caritas 0
in
post
retribucione
trp.
26
quia
(ante
diligunt) q
2
qui q' sed B
tenebras
(post
diligunt) q
2
tenebrosas q'
nubes
P B x
27
huius
am.
x
28
videbat et audiebat
R
Gh
au-
diebat et videbat
Tr
29
require F
est ipse
K
qui
am.
K
1
30
filiam 0
contemptibile
P
et intus
P Y 0
est intus B intus Tb
'TT
Gh
31
turberis -y
tuus
am.
x
LIBRI SECUNDI CAP. 22-23
101
35
Ergo accede ad spiritualem sapienciam! Hec ducet te ad labores cor-
poris, ad mundi contemptum, ad modicam tribulacionem et perpetuam
consolacionem.
36
Mundi vero sapiencia fallax est et pungitiva. Hec ducet
te ad temporalium congregacionem et ad presentem honorem sed in fine
ad maximam infelicitatem, nisi sollicite preuideatur et caueatur."
Verba Virginis gloriose sue humilitatis declaracionis ad filiam et qualiter
humilitas per mantellum designatur et de condicionibus vere humilitatis et
de eius fructu mirabili. Capitulum XXIII.
1
"Multi mirantur, cur loquor tecum. Certe ideo, ut humilitas mea osten-
datur.
2
Sicut enim cor de membro corporis infirmo non gaudet, antequam
iterum receperit sanitatem, et recepta sanitate plus letatur, sic ego, quan-
tumcumque homo peccat, si toto corde et vera emendacione ad me reuer-
sus fuerit, statim parata sum recipere reuertentem.
3
Nec attendo, quantum
peccauerit sed cum quali intencione et voluntate redit.
4
Ego vocor ab om-
nibus 'mater misericordie' . Vere, filia, misericordia filii mei fecit me mi-
sericordem et misericordia eius visa compacientem.
5
Ideo miser erit, qui
ad misericordiam, cum possit, non accedit. Ergo tu, filia mea, veni et abs-
conde te sub mantello meo!
6
Hic est exterius contemptibilis, intus vero
utilis propter tria. Primo obumbrat ab aere tempestuoso, secundo munit a
frigore urente, tercio defendit contra nubium imbrem.
7
Hic mantellus humilitas mea est. Hec videtur a mundi amatoribus
valde contemptibilis et supersticiosa ad imitandum.
8
Quid enim con-
temptibilius est quam vocari fatua et non irasci vel verba reddere?
9
Quid
despeccius quam omnia relinquere et omnibus indigere?
10
Quid vero do-
lorosius apud mundiales quam iniuriam suam dissimulare et omnibus se
35 ascende
P 0
ducet Tb
Y 0 y Gh
ducit
P B
d
et
ante
ad modicam
add.
x
et
om.
P
et
ad x
36 ducet q
2
ducit
P B
K q'
prouideatur
0
XXIII: p
Tr
Gh.
R
am.
F
ad filiam
post
gloriose
trp.
K
condicione 13
2
1
tecum loquor
B Gh
ideo
om.
0
2
cor
om.
TH
non
post
iterum
add.
x
homo
om.
x
toto] ex toto
Gh
3 peccauit Tb
13
2
y
(c f. infra 29:11 sit ... sunt)
4
omnibus] hominibus 13
2
vera q
et misericordia eius visa
compacientem
am.
TH
misericordia
(ante
eius)] miseria
0
visa
am.
0
5
absconde te] abs-
condere K q
meo q
2
meo lato q'
6 exterius est K
inutilis x
aero
P
tempestuoso
Tb' q
2
tempestoso Tb
2
q'
a] pro K
frigore] figure
0
7 valde
om.
x
et am. Tb' 8 enim
q
2
om.
y q'
est
am.
Tb' 0
x
fatua q' fatuus q
2
veil nec
P
9
despexius
F
10
vero
am.
Gh
102
LIBRI SECUNDI CAR 23
credere et tenere indigniorem et humiliorem?
11
Talis, o filia, erat humi-
litas mea, hoc gaudium meum, hec voluntas tota, que nulli nisi filio meo
placere cogitabam.
12
Verumptamen hec humilitas sequentibus me valet
ad tria.
13
Primo pro aere corruptiuo et tempestuoso, idest pro obprobrio
hominum et despeccione. Sicut enim aer fortis et impetuosus ab omni
parte impellit hominem et infrigidat, sic hominem impacientem et futuro-
rum inconsideratiuum obprobria faciliter deiciunt, animum a caritate re-
mittunt.
14
Sed quicumque ad humilitatem meam sedule attendit, cogitet,
qualia ego, domina omnium, audiui, querat laudem meam, non suam.
15
Consideret, quod verba non sunt nisi aer, et mox habebit refrigerium.
16
Ut quid enim mundiales tam impacientes sunt ad verba et ad obprobria,
nisi quia plus querunt laudem propriam quam Dei? Et humilitas in eis est
nulla, quia obturatum habent oculum a peccatis.
17
Ergo, quamuis iusticia
scripta dicit verba contumeliosa non debere audiri sine causa vel sustineri,
virtus tamen est et merces illata pacienter propter Deum audiuisse et
sustinuisse.
18
Secundo humilitas mea defendit a frigore urente, idest ab amicicia
carnali. Est enim quedam amicicia, qua diligitur homo propter presencia
ista, sicut illi, qui loquuntur sic:
19
Viba tu me et ego te in presenti, quia
non curo, quis te cibabit post mortem! Honora tu me et ego te, nam pro
minimo est michi, qualis sequatur honor futurus.'
20
Hec enim est amici-
cia frigida absque calore Dei, dura quasi nix congelata in amore et corn-
passione proximi indigentis, infructuosa ad premium.
21
Disiuncta enim
societate et deposita mensa statim dissoluta est omnis amicicie utilitas et
fructus euacuatus.
22
Quicumque vero meam humilitatem imitatur, ipse
benefacit omnibus propter Deum, tam inimicis quam amicis:
23
amicis,
quia in honore Dei stabiliter persistunt, inimicis vero, quia creatura Dei
sunt et forte futuri boni.
17
iusticia scripta
cf. Joh. 0. Stiernhook, De jure Sveonwn et Gothorum vetusto, Hohniae 1672, p. 379 sqq.
indigniorem et humiliorem
Tb
2
R
2 Tr
Gh
humiliorem et indigniorem
Y
2
humiliorem
12
humili-
tas
om.
F
13
coruptiuo
0
corrupto x
tempestuoso
Tb'
q
2
tempestoso
T
52
q'
impetuosus et for-
tis
Gh
facilius
P
deiciunt] deiiciunt et
Gh
14
cogitet F
2
cogitat
F'
y
ex
audiui omnium
cart:
0
non] et non -y
15
quod] quia
P
16
ad
(ante
obprobria)
am.
13
2
Gh
nisi quia] nisi
quod
B
ideo
ante
humilitas
add. y
obduratum
K
17
dicat
P
0
contumeliora
0
au-
dire x
et merces est
Y
18
Secundo F
2
K
2
Gh
Ergo 13 Tr
vide supra p. 23
vrante x
ab
(ante
amicicia) Th
2
om.
quedam
em.
diligatur x
sicut] sic
B
19
Ciba tu
F
2
Ciba
F'
quia
om.
Tb'
cibabit F
2
cibabit in futuro
F'
ego
(ante
te, nam)
Tb
2
Y
2
-rr Gh
ego honorabo 13
nam
om.
Tb
20
dura
Gh
dura dicitur F
2
dicitur Th
2
'y
F'
q
et dicitur i3 Et
K
vide supra p. 23
passione
B
21
enim] enim est y
et deposita
Tb2
deposita
deposita F
2
disposita Tb
-y
F' K
22
humilitatem meam 'y
Gh
meam voluntatem
K
omnibus benefacit
F
amicis quam in-
imicis 132
LIBRI SECUNDI CAP. 23
103
24
Tercio defendit humilitatis mee consideracio ab imbribus et im-
mundicia ague, que procedit de nubibus.
25
Unde enim procedit nubes nisi
de humore et de vaporibus procedentibus de terra? Qui cum calore ascen-
dentes in celum densantur in superioribus, et sic hunt inde tria, scilicet
pluuia, grando et nix.
26
Hec nubes corpus hominis significat, quod de im-
mundicia procedit. Habet autem corpus tria secum, sicut et nubes secum.
27
Habet enim corpus audire, videre et sentire. Ex eo enim, quod corpus
habet videre, concupiscit ea, que videt.
28
Concupiscit bona et pulchras
facies, concupiscit latas possessiones.
29
Quid autem sunt omnia ista nisi
quasi quedam pluuia procedens de nubibus, maculans animam in affectu
congregacionis, inquietans per sollicitudines, distendens per inutiles co-
gitatus et perturbans in congregatorum amissione?
30
Ex eo vero, quod
corpus habet audire, libenter audit honorem proprium, mundi amiciciam.
Audit quecumque corpori sunt delectabilia animeque nociva.
31
Hec om-
nia quid aliud sunt nisi quasi nix cicius dissoluenda, frigidam faciens ani-
mam ad Deum et obturatam ad humilitatem?
32
Ex eo vero, quod corpus
habet sentire, sentit libenter suam voluptatem et corporis quietudinem.
33
Hoc quid aliud est nisi quasi grando ex aquis immundicie congelata, in-
fructiferam reddens animam ad spiritualia, fortem ad mundialia et mollem
ad corporis oblectamenta?
34
Ergo quicumque ab hac nube defendi
desiderat, confugiat ad humilitatem meam et imitetur eam.
35
Per hanc en-
im defenditur a cupiditate visus, ne concupiscat illicita, defenditur a
delectacione auditus, ne audiat contra veritatem, defenditur a voluptate
carnis, ne succumbat in illicitis motibus.
36
Vere dico tibi: Humilitatis mee consideracio ipsa est tamquam bonus
mantellus calefaciens portantes se, eos scilicet, qui non solum eum portant
cogitacione sed et opere.
37
Non enim calefacit mantellus corporalis, nisi
portetur, nec humilitas mea proficit eam cogitantibus, nisi et pro modulo
suo unusquisque studeat eam imitari.
38
Ergo, filia mea, indue to hac hu-
militate pro viribus tuffs, quia mulieres mundi mantellos portant, qui extra
24 et] idest B
25 enim
om.
TH
de
(ante
vaporibus)
em.
Gh
Qui K q Que ]3 sr Gh
vide
supra p. 23
densantur] figuntur K
et
ante
grando
add. -y
q
26 et
ante sicut add.
x
27 cor-
pus
em.
x
ea] ea omnia B
28 et
em.
TH
29 quasi
em.
P
quedam P
2
quadam
P'
ani-
mam B sr Gh animum [3
in
(ante
affectu)] et B
sollitudines y
distendens] discendens
P'
de-
scendens
P
2
0
ammissionem -y
30 audit
(post libenter)]
audire -y
31 nisi
om.
x
et
OM.
TH
obturatam 13
obturam
0
obduratam -y
K q Gh
32 et
em.
quietitudinem Tb B q
33 quasi
em.
Tb
animam infructiferam reddens Gh
et
em.
TN
34 meam
em.
-y
36
tibi T
b
'
P
13, tibi quod T
b2
Y sr Gh
(cf. Rev. IV 43:4)
solum em.
x
portant eum x
et
em.
P
37 perficit -y
et
em.
K
studeat eam 13, earn studeat 13
2
studuerit eam The V
2
sr
Gh
38
qui]
que K q
LIBRI
SECUNDI CAP. 24
105
quando considerabam in membris filii mei loca clauorum et passionem
eius futuram et cum viderem in eo omnia compleri, que audiebam a
prophetis vaticinata.
5
Sed nunc respicio ad omnes, qui in mundo sunt, si
forte sint aliqui, qui compaciantur michi et recogitent dolorem meum, et
valde paucos inuenio, qui cogitent tribulacionem et dolorem meum.
6
Ideo, filia mea, licet a multis oblita et neglecta sum, to tamen non obliuis-
caris me! Vide laborem meum et imitare, quantum potes! Considera do-
lores meos et lacrimas et dole, quia amici Dei pauci sunt! Sta stabilis! Ec-
ce filius meus venit!"
7
Qui statim veniens ait: "Ego sum Deus tuus et Dominus, qui loquor
tecum. Verba mea sunt quasi flores arboris bone, et quamuis omnes flores
de una radice arboris prodeunt, non tamen omnes flores veniunt ad effec-
tum fructus.
8
Sic verba mea sunt quasi quidam flores, de radice caritatis
diuine prodeuntes; que quidem multi suscipiunt, non tamen in omnibus
faciunt fructum nec in omnibus maturescunt.
9
Quia quidam suscipiunt ea
et retinent ad tempus, et sic postea reiciunt, quia spiritui meo ingrati sunt.
10 Quidam suscipiunt et retinent, quia caritate pleni sunt, et in hiis faciunt
fructum deuocionis et sancte operacionis.
11 Tu ergo, sponsa mea, quia lure diuino mea facta es, oportet te habere
tres domos.
12
In prima debent esse necessaria, que intrant in corpus; in
secunda vestes, que vestiant corpus exterius; in tercia instrumenta neces-
saria ad utilitatem domus.
13
In prima debent esse tria: primo panis, se-
cundo potus, tercio edulium.
14
In secunda domo debent esse eciam tria:
primo vestimentum lineum, secundo laneum, tercio, quod fit de opere ver-
mium.
15
In tercia domo eciam debent esse tria: primo instrumenta et
vasa, que implenda sunt liquore, secundo instrumenta viuencia, quibus
promouentur corporalia, utputa equi et asini et similia, tercio instrumenta,
que per viva mouentur."
consideraui -y
eo] eum
P
5
compaciuntur
Tb -y
recogitant -y
et valde
dolorem
meum
om.
0
cogitent
p
F
q' cogitant y
K
q
2
Gh
meum
(post
et dolorem)
om.
P
6
oblita et
om.
T
b
'
neclecta
0
sum
T
b
Gh sim P Y
p,
laborem] dolorem
Gh
meum
om.
y
quia] quod -y
Dei] mei
P
Sta stabilis] stabilis y stabilis sis y
venit
urn.
F'
7
statim
om.
ait] et ait -y
8 sunt
om.
x
caritatis] arboris x
prodiuntes
0
procedentes y
fruc-
tum faciunt -y
nec in omnibus
om.
Tb'
9
quia
(ante
spiritui)] qui
K
et -y
spiritu -y
11
er-
go] uero y
mea facta es K
2
mea es facta
K'
facta es mea -y
te] uos
P
p, y
12
necessaria esse
K
q
in corpus] corpus -y
vestiunt x uestient y
necessaria instrumenta
Gh
14
esse eciam
y
2
eciam esse -y
F K
esse
0
uestimentum
ante
laneum
add. -y
15
eciam debent esse tria
13
1
debent
esse
tria
P
2
debent eciam esse x eciam tria Tb
2
y d
Gh
liquore] locore 0
et similia
om.
mouentur
F'
promouentur F2
106
LIBRI SECUNDI CAP. 25
Verba ammonicionis Christi ad sponsam de prouisione in tribus domibus
fienda et qualiter bona voluntas per panem, premeditacio diuina per po-
turn, sapiencia diuina per edulium designantur et qualiter sapiencia diui-
na non est in litteratura sed in corde et vita bona. Capitulum XXV.
1
"Ego ipse, qui loquor tecum, sum creator omnium et a nullo creatus.
Ante me nichil erat nec post me aliquid esse poterit, quia ego semper
eram et semper sum.
2
Ego eciam sum Dominus, cuius potencie nullus re-
sistere poterit et a quo est omnis potestas et dominacio.
3
Ego loquor tibi,
sicut vir loquitur ad uxorem suam:
4
Uxor mea, nos debemus habere tres domos. In una debet esse panis et
potus et edulium.
5
Sed potes querere: Quid notat panis iste? Numquid no-
to panem, qui in altari est?
6
Hic utique ante verba illa, scilicet 'Hoc est
corpus meum', panis est, sed dicto verbo illo non panis est sed corpus
meum, quod de Virgine sumpsi et in cruce veraciter crucifixum est.
7
Hunc ego non noto hic, sed panis, quem in domum nostram congregare
debemus, est voluntas bona et sincera.
8
Corporalis panis, si purus et
mundus est, duo bona habet. Primo confortat et dat venis et arteriis et
neruis omnibus fortitudinem, secundo recipit ad se omnem putredinem in-
teriorem et cum hac discedit et in secessum vadit, et homo emundatur.
9
Sic voluntas pura primo confortat.
10
Nam si homo nichil velit nisi que
Dei cunt, nichil laborat nisi ad honorem Dei, toto desiderio desiderat exire
de mundo et esse cum Deo, hec voluntas confortat hominem in bono, aug-
mentat amorem Dei, facit ei mundum vilescere, pacienciam fortificat et
spem glorie adipiscende roborat in tantum, quod omnia adueniencia hila-
riter amplectitur.
11
Secundo voluntas bona omnem putredinem extrahit.
Que est putredo nocens anime nisi superbia, cupiditas et luxuria?
12
Sed
cum putredo superbie vel alicuius alterius vicii venerit in mentem, tunc
discedit, si homo cogitat sic:
13
`Superbia vana est, quia non decet acci-
6
verba illa
Matth. 26,26
XXV:
IT
Gh.
R
om.
F
prouisione
promissione
0' Gh
et
(post
fienda) am.
0
qualiter
(ante
bona)
P Y
K
quomodo
(3
2
q Gh
est (3
post
litteratura
trp.
Gh
am.
P
et a T
b2
a 13,
(cf. supra 3:30, Rev. VI 5:1, RS § 25)
Y'
loquitur vir
Y
2
0
4
edudulium
r
6
Hid] hic est
0
panis est] non est panis
Gh
7
hic
om.
0
domo nostra
P
in
(ante
litteratura)
am.
B
1
ipse
2
omnis
am.
K
3
vir loquitur] vir
P
illa, scilicet
(3
illa
Tr
Gh
non
8
mundus et purus
P Gh
habet
bona
B
recepit
P
discessit
-y
ex
cecesssum
con:
P
mundatur (3
1
10
honorem Dei]
honorem
P
ei] enim
0
et spem] spem
complectitur
0
12
venit
0
mente
Y132
LIBRI SECUNDI CAR 25
107
pientem laudari de bonis datis sed datorem.
14
Cupiditas vana est, quia
omnia terrena relinquentur.
15
Luxuria non est nisi fetor. Propterea nolo
ea sed magis sequi voluntatem Dei mei, cuius premium numquam finietur,
cuius bona numquam veterascunt.
16
Tunc omnis superbie et cupiditatis
temptacio discedit et voluntas bona in bono perseuerat.
17
Potus, quem debemus habere in domibus nostris, est diuina preme-
ditacio in omnibus agendis.
18
Corporalis enim potus duo bona habet.
Primo facit bonam digestionem.
19
Quicumque enim aliqua bona facere
proponit, si considerat secum et diligenter reuoluit, priusquam faciat, quis
honor Dei ex hoc prouenit, que utilitas ad proximum, que commoditas ad
animam, et noluerit facere, nisi aliquam utilitatem diuinam in opere suo
perpenderit esse, tunc opus illud habebit bonum processum quasi bonam
digestionem.
20
Tunc, si qua indiscrecio in opere faciendo occurrere po-
terit, cicius deprehenditur.
21
Tunc, si quid distortum fuerit, cicius corri-
gitur et opus suum rectum et racionabile et edificatiuum coram hominibus
erit.
22
Nam qui in opere suo diuinam premeditacionem non habet nec
utilitatem querit anime et honorem Dei, eciam si opus suum processum
habebit ad tempus, in fine tamen, nisi corrigatur intencio, erit in nichilum.
23
Secundo potus extinguit sitim. Que est sitis peior quam peccatum praue
cupiditatis et ire?
24
Et si homo premeditatur, que inde prouenit utilitas,
quam misere finitur, que remuneracio, si resistitur, mox per graciam Dei
extinguitur illa sitis praua, accedit ardor diuine caritatis et boni desiderii,
surgit leticia ex eo, quod non fecit ea, que venerunt in mentem eius.
25
In-
quint occasionem, quomodo ea de cetero poterit cauere, quibus supplan-
tatus fuisset, nisi succurrisset premeditacio, et sollicicior fiet de cetero in
cauendo talia.
26
Hic, sponsa mea, est potus, qui in fiscum nostrum debet
congregari.
27
Tercio debet ibi esse edulium. Hoc facit duo. Primo facit in ore me-
liorem saporem et melius conuenit corpori quam si esset solus panis.
28
Secundo facit delicaciorem carnem et meliorem sanguinem quam si esset
14
relinquentur
Tb n Gh
relinquuntur
p
y
15
ea] earn
Gh
sequi
p y
F q'
sequor Tb volo se-
qui
K q
2
Gh
numquam
(ante
finietur)] non
Gh
cuius bona numquam veterascunt
am.
B
numquam
(ante
veterascunt)] non
P
2
om.
(B)
veterascunt
Y 0 F Gh
veterescunt
Tb2
P y K
q
16
discedit temptacio x
19
facere aliqua bona Th
hoc] eo -y
nisi
am.
Th
1
diuinam
vtilitatem x
suo
am.
0
20
occurre
0
21
opus suum rectum] suum opus -y
22
nec] licet
K
querat
K
suum
am.
y
habebit] habuerit
0
finem x
tamen
am.
K
intemptio
Tb
23
potus
am.
TN
praue] graue x
24
prouenerit
Gh
Dei
his
0
ilia sitis
p y
sitis
illa d Gh
et
ante
accedit
add. -y
accedit
0
ea
am. Tb'
mente
B
27
esse ibi
facit duo -y
F K q
2
Gh
facit tria Tb
q1
tria facit
p
108
LIBRI SECUNDI CAP. 25
solus panis et potus.
29
Sic eciam spirituale edulium facit. Quid est eduli-
um hoc? Utique sapiencia diuina.
30
Quicumque enim habet bonam vo-
luntatem, nichil volens nisi que Dei sunt, diuinam premeditacionem, nichil
faciendo, nisi prius nouerit ibi honorem Dei, huic sapit valde bene sapien-
cia
31
Nunc potes querere: `Que est diuina sapiencia?' Multi enim sunt
simplices, qui nesciunt nisi unum, scilicet 'Pater noster' , et hoc vix rec-
tum.
32
Alii sunt magne litterature et profunde sciencie. Numquid hoc est
diuina sapiencia? Nequaquam. Diuina enim sapiencia non est precise in
litteratura sed in corde et bona vita.
33
Quicumque cogitat sedule viam ad
mortem, qualitatem ipsius mortis et iudicium post mortem, hic sapiens est.
34
Quicumque abicit a se vanitatem mundi et superflua, quicumque con-
tentatur de solis necessariis et laborat in amore Dei, quantum potest, hic
habet edulium sapiencie, quo voluntas bona et diuina premeditacio sapi-
unt melius.
35
Quando enim homo cogitat mortem et in morte nuditatem,
quando homo perpendit iudicium Dei terribile, ubi nichil occultatur, nichil
dimittitur impunitum, quando et cogitat mundi instabilitatem et vanitatem,
numquid non tunc gaudet et dulciter sapit in corde reliquisse voluntatem
suam Deo et abstinuisse se a peccatis?
36
Numquid non tunc confortatur
caro et sanguis melioratur, idest omnis infirmitas anime, scilicet accidia et
morum dissolucio, propellitur, sanguis diuine caritatis fit recencior?
37
Quia considerat racionabilius fore diligenda ea, que eterna sunt, quam que
casura.
38
Ergo diuina sapiencia non est precise in litteratura sed in bono opere,
quia multi sapientes secundum mundum et ad desideria sua, sed omnino
insipientes sunt ad Dei mandata et voluntatem eius et refrenacionem cor-
poris sui.
39
Et hii non sunt sapientes sed insipientes et ceci, quia sciunt
ea, que casura sunt et ad momentum utilia, eterna vero despiciunt et
29
facit. Quid est edulium
om.
x
est
om.
0
est edulium
Tb
2
est
Tel
est autem edulium
Gh
30
enim
om.
Th
1
bonam] diuinam 'y
et
ante
diuinam
add.
Gh
nouerit Tb
2
Y
2
7T
Gh
cog-
nouerit 13
ibi honorem Dei
F
2
ibi honorem dei honorem y
valde bene
Tb2
K
2
valde Thl bene valde
K
1
31
non est precise litteratura
post
sapiencia
in marg. add.
P
2
32
hoc
om.
Gh
precise
(prescise
0)
est in litteratura 13
2
precise in litteratura y' precise in litteratura est x y
2
precise Th
2
om.
P
vita bona
13
2
33
cogitat
(3
Gh
enim cogitat Tb
2
Y
2
IT
34
necessariis solis -y
quo y' quo-
modo y
2
sapiunt
ex
sapit
corr.
K
2
35
quando homo] quando enim homo y
Gh
judicii
K
terribile] terribilem justiciam
K
ocultat q
et
ante
nichil dimittitur
add. -y
et cogitat]
et
cogitans x et cogitas y
relinquisse q
36
melioratur] molleratur x
omnis
om.
F
morum]
mox y
37
diligenda] diligere
K
sunt eterna
B
38
precise Tb
2
prescise
0 F
om.
Th
1
P
in
(ante
litteratura)
om.
F q
multi sapientes
K
1
multi sapientes sunt x
2
Gh
multi sunt sapientes K
2
(cf. in-
fra 27:55 et
59)
omnino q
2
omnes q'
39
sciunt] faciunt
B
et ad] ad x
et
(ante
obliuis-
cuntur) Y
2
om.
P I71
LIBRI SECUNDI CAP. 25-26
109
obliuiscuntur.
40
Alii sunt insipientes ad mundi delectabilia et honorem
eius et sapientes ad considerandum, que Dei sunt, feruentes in obsequio
eius.
41
Hii veraciter sapientes sunt, quia sapit eis preceptum Dei et vo-
luntas eius.
42
Isti veraciter illuminati sunt et apertos habent oculos, quia
semper considerant, quomodo veniant ad veram vitam et veram lucem.
43
Alii vero ambulant in tenebris, et delectabilius videtur eis esse in tenebris
quam viam inquirere, per quam venire possent ad lucem.
44
Propterea, sponsa mea, congregemus in domos nostras hec tria, sci-
licet bonam voluntatem, premeditacionem diuinam et diuinam sapienci-
am.
45
Hec enim sunt, ex quibus letari debemus.
46
Licet autem te moneo,
attamen omnes electos meos in mundo in te noto, quia anima iusti sponsa
est mea; ego enim creator sum et redemptor."
Verba ammonicionis vite Virginis ad filiam et Christi ad sponsam de ves-
timentis habendis in secunda domo et qualiter per talia vestimenta pax
Dei et pax proximi et opera misericordie et abstinencia pura designantur,
et omnium istorum declaracio optima. Capitulum XXVI.
1
Maria loquebatur: "Imprime tibi monile passionis filii mei, sicut iste
sanctus Laurencius impressit sibi.
2
Ipse enim cotidie cogitabat in mente
sua sic: 'Deus meus ipse est dominus meus, ego vero seruus.
3
Ipse Domi-
nus Iesus Christus fuit nudatus et derisus; quomodo ergo decet, ut ego
seruus vestiar delicacioribus?
4
Ipse fuit flagellatus et affixus ligno; non
decet ergo, ut ego, qui seruus sum, si vere seruus sum, sim absque dolore
et tribulacione.'
5
Cumque igitur super prunas extenderetur et cum adeps
liquidus in ignem decurreret et omnia membra ignis inflammaret, respex-
it oculis in celum dicens:
6
Tenedictus sis tu, Deus meus et creator meus,
Iesu Christe! Ego cognosco me non bene in diebus meis vixisse, cognosco
eciam me in honore tuo modicum fecisse. Ideo quia misericordia tua max-
et negligunt
post
obliuiscuntur
add.
P
40
insipientes sunt -y
honorem] honorer
B
ad honorem
x
feruentes
sunt (§
41) om.
x
42
veniunt x veniret y
uitam ueram -y
et veram] et ad ve-
ram
P x
43
eis videtur -y
Gh
quam viam x
2
viam x'
inquirere viam 0
lucem] vitam x
46
autem x
2
tamen x'
electos Y
2
om.
P Y'
in te noto] denoto x te noto y
est mea 13 mea
est
F
y
Gh
mea x
K q
XXVI: [I
Gh.
R
om.
F
pax
(ante
proximi)
om.
B Gh
misericordia y
designatur x
1
mei
om.
P
2
enim
om.
cogitabat quotidie
Gh
cogitabat
0
3
vero
post
Ipse
add.
Dominus Iesus Chris-
tus
om.
TH
ergo
om.
Tb'
4
fragellatus Tb
ergo
om.
0
5
igitur
om.
Thl
et cum T
h2
cum T
hl
6
Ego
om. TH
non bene
q
2
om.
q'
post
meis
trp.
K
eciam
om.
Tb1
110
LIBRI SECUNDI CAR 26
ima est, rogo te, ut facias mecum secundum misericordiam tuam.'
7
Et
cum isto verbo anima a corpore separata est.
8
Ecce, filia mea! Qui tantum filium meum dilexit, qui talia pro honore
eius passus est, adhuc indignum se dixit optinere celum. Quomodo ergo il-
li
sunt, qui secundum voluntatem suam viuunt?
9
Propterea consi-
dera semper passionem filii mei et sanctorum eius! Non enim sine causa
tanta passi sunt, sed ut aliis exemplum viuendi darent et ut ostenderent,
quantam districcionem filius meus pro peccatis exiget, qui non minimum
peccatum vult esse sine emendacione."
10
Deinde Filius veniens loquebatur sponse dicens: "Dixi tibi prius, que
debent esse in domibus nostris.
11
Inter cetera enim debent ibi esse vestes
sub triplici genere: primo vestimentum lineum, quod nascitur et crescit de
terra, secundo pelliceum, quod fit de animalibus, tercio sericum, quod fit
de vermibus.
12
Lineum vestimentum habet duo bona. Primo molle est et
lene ad nuda corporis. Secundo non perdit colorem suum, sed quo fre-
quencius abluitur, tanto fit mundius.
13
Secundum vestimentum, scilicet
pelliceum, eciam habet duo. Primo cooperit turpitudinem, secundo cale-
facit contra frigus.
14
Tercium vestimentum, scilicet sericum, eciam habet
duo. Primo videtur esse valde pulchrum et delicatum, secundo valde
carum ad emendum.
15
Lineum vero indumentum, quod ad nuda corporis
habile est, notat pacem et concordiam.
16
Hanc debet deuota anima habere
ad Deum, ut pacem habeat cum Deo suo, nichil aliud vel aliter volendo
quam quod Deus, non exacerbando eum per peccata, quia inter Deum et
animam non est pax, nisi peccare desistatur et concupiscencia refrenetur.
17
Debet eciam pacem habere ad proximum, scilicet non inferendo ei
mala, succurrendo ei, si habet, sufferendo, si contra eum peccauerit.
18
Quid enim infelicius distendit animam quam semper peccatum appetere et
numquam eo repleri, semper desiderare et numquam quiescere?
19
Quid
vero amarius pungit animam quam contra proximum irasci et bonis eius
10
prius
24:11-15
secundum
om.
0
8
filia mea Y
2
filia 13
1
optinere] indignum esse ad obtinendum
K
digni] indigni
0
9
semper considera -y
tanta
om.
x
exigit
P
p,
10
veniens] meus
x
sponse
om.
T
h
que
q
2
quod q' qui x quot
K
11
enim
om.
T
h
' P
esse ibi
P
2
y esse x
vestimentum
om.
pelliceum
p
F K
pellicium
0 q Gh
fit
(ante
de vermibus)] sit x
12
vestimentum
Th'
om. R
,
colorem y
2
calorem
13
vestimentum scilicet pelliceum
pellicium -y
F q Gh
habet eciam
P
2
bona
post
duo
add.
0
14
vestimentum scilicet sericum
q'
om.
vestimentum
habet eciam -y
K q Gh
15
vero] enim
0
indumentum] uesti-
mentum Th
ad] a
P
corporis
16
habere deuota anima
Th
quam quod] nisi quod
K
quam quit x
17
scilicet
em.
Th'
ei, si] ei sed si
P
18
destendit
P
descendit x destruit
K
eo F
2
q
2
eum
LIBRI SECUNDI CAP. 26
1 1 1
inuidere?
20
Ideo pacem debet habere anima ad Deum et ad proximum,
quia nichil quiecius esse potest quam quiescere a peccato, non sollicitari
de mundo, nichil eciam lenius quam gaudere de bono proximi et ei velle,
quod sibi ipsi.
21
Hoc quoque lineum indumentum debet esse ad nuda corporis, quia
cordi, in quo Deus requiescere vult, pax vicinior inter ceteras virtutes
propinquius et principalius inherere debet.
22
Hec enim est virtus, que
Deum inducit in cor et introductum tenet.
23
Que pax tamquam linum
nascitur et crescit de terra, quia vera pax et paciencia oritur de considera-
cione infirmitatis proprie.
24
Homo enim, qui de terra est, consideret in-
firmitatem suam, scilicet quod statim irascitur, si offenditur, quod statim
dolet, si leditur. Et si sic cogitauerit, non faciet alteri, quod ipse non potest
personaliter ferre, cogitando secum, quia:
25
`Sicut ego, sic et proximus
meus infirmus est. Sicut ego nolo talia pati, sic nec ipse potest.'
26
Tunc
pax non amittit colorem suum, idest stabilitatem suam, sed eo fit constan-
cior, quia consideracio infirmitatis proximi in se ipso facit hominem beni-
uole tolerare illata.
27
Si autem per impacienciam pax denigratur aliquo
modo, tanto fit candidior apud Deum, quanto frequencius et cicius lauatur
per penitenciam.
28
Fit eciam tanto lecior et caucior ad ferendum, quo
plus exasperatur et frequencius abluitur, quia gaudet de spe retribucionis,
quam sperat sibi futuram propter pacem, et eo sollicicius cauet sibi, ne per
impacienciam cadat.
29
Secundum vestimentum, scilicet pelliceum, notat opera miseri-
cordie. Que quidem vestimenta pellicea fiunt de pellibus mortuorum ani-
malium.
30
Quid sunt animalia nisi sancti mei, tamquam animalia sim-
plices? Horum pellibus debet tegi anima, idest opera misericordie eorum
debet imitari et facere.
31
Hec faciunt duo. Primo cooperiunt turpitudinem
anime peccatricis et emundant earn, ne in conspectu meo maculosa ap-
pareat.
32
Secundo defendunt animam contra frigus. Quid est frigus ani-
20
debet habere anima
p
debent habere omnia y debet anima habere Th
8 Gh
quiecius nichil
K
non] et non
Gh
sollicitare
r
eciam] et y
21
ex
lineum quoque
corr.
0
indumentum
om.
r
1
quiescere
Gh
vicinior d
Gh
uiciorum
p y
vide supra p. 24
principalibus
B
inherere]
et herere
P
22
inducit] ducit
P Y
introducit
K
in
om.
TH
23
linum
p
8 lineum Th y
Gh
24
est
om.
0
scilicet quod] scilicet quia
P Y
offenditur quod The offenditur Th
1
si sic cogitauerit
om.
T
!
non faciet alteri, quod
om.
faciat
Gh
25
Sicut ego, sic ... infirmus est
om.
T
h
l
infirmus meus proximus
p,
talia nolo y
sic nec] nec
B
26
beniuolem y beneuolum 0
28
eciam] in
0
tanto lecior K
2
lecior tanto
lecior
Gh
et caucior
om.
exasperatur] as-
peratur -y
sibi sperat
P
2
29
pelliceum
p
K
2
pellicium y
F
Gh
pelicium
q
quidem vestimenta
pellicea om. Thi
pellicea 13 y
F
pellicia
q Gh
pellicie Th
(2)
ex
font pellicea
corr.
O
31
operiunt
F
meo] mei x
appareat maculosa y
32
animam
om.
112
LIBRI
SECUNDI CAP. 26
me nisi induracio anime ad amorem meum?
33
Contra hoc frigus valent
opera misericordie, que vestiunt animam, ne frigore dissoluatur. Per hec
enim Deus visitat animam, et ipsa Deo semper vicinius appropinquat.
34
Tercium vestimentum, scilicet sericum, quod fit de vermibus, quod
videtur valde carum ad emendum, notat abstinenciam puram.
35
Hec
enim est pulchra in conspectu Dei et angelorum et hominum. Ipsa est ec-
iam cara ad emendum, quia durum videtur homini cohercere os suum a
multiloquio et vaniloquio.
36
Durum videtur refrenare carnis sue cupidi-
tatem a nimia superfluitate et delectabilitate sua; durum eciam videtur
contra voluntatem suam ire. Sed licet durum sit, tamen utile omnimode est
et pulchrum.
37
Ideo, sponsa mea, per quam intelligo omnes fideles, congregemus in
secundam domum nostram pacem ad Deum et proximum, opera miseri-
cordie compaciendo et subueniendo miseris, abstinenciam a concupis-
cenciis.
38
Hec licet carior sit ceteris, sic eciam pulchrior est aliis in tan-
tum, quod sine ea nulla videatur alia virtus esse pulchra.
39
Que quidem
abstinencia trahi debet de vermibus, idest de cogitacione excessuum suo-
rum contra Deum suum, de humilitate et de abstinencia mea, qui factus
sum similis vermi propter hominem.
40
Consideret namque homo in ani-
mo suo, quomodo et quociens contra me peccauerit et qualiter emen-
dauerit, et inueniet in se, quod nulla abstinencia et nullo labore suo suffi-
ceret emendare, quociens contra me peccauerit.
41
Perpendat eciam pe-
nam meam et sanctorum meorum, quare talia passi sumus, et intelliget ve-
raciter, quod, si tantam districcionem exegi a me et sanctis meis, qui michi
obedierunt, quanto districciorem ulcionem exigam ab eis, qui michi non
obediunt.
42
Ergo bona anima assumat sibi abstinenciam libenter et
recordetur peccata sua, quam mala sunt, que quasi vermes rodunt animam,
et sic de vilibus vermibus preciosum sericum congregabit, idest abstinen-
ciam puram in omnibus membris suis.
43
De qua Deus gaudet et omnis
celi exercitus. Et pro qua congregans merebitur eternum gaudium, qui, nisi
ipsa subueniret, habuisset eternum luctum."
obduracio Gh
33 uisitat deus P Y 13,
34 sericum
om.
T
h
'
35 et angelorum Th
2
angelo-
rum T
N
eciam cara est
r
cohercere Y
2
coercere Y' y q
36 suam
am.
K q
sit 13 Gh est
Ti
est
ante
!amen
add.
Gh
omnimodo
P Y
13,
est
post
utile
trp.
T
h
38
lice! carior sit]
sicut
carior Gh
eciam
am.
Th'
videatur [3. videtur Th
2
d Gh
virtus Th
2
Y
2
om.
13
1
39
mea
past
humilitate
add.
Gh
de
(ante
abstinencia)
am.
13,
40 inuenit y
41 tali y taliter
x
intellige P
B
intelligat -y
tamtam Th
discrecionem -y
exegi] exigi P
a
ante
sanctis
add.
T
h
P
2
obedierunt] obederunt
0
districciore ulcione y
exigam ab eis ulcionem 13
2
42
et recordetur 13 recordetur
Tr
Gh
sic
am.
0
43 celi] celestis
1'
qui] quod
0
LIBRI SECUNDI CAP. 27
113
Verba Christi ad sponsam de instrumentis in tercia domo reponendis et
qualiter per talia instrumenta bone cogitaciones, sensus disciplinati et ve-
ra confessio designantur, et omnium istorum optima declaracio et de clau-
sura istarum domorum in generali. Capitulum XXVII.
1
Filius Dei loquebatur ad sponsam dicens: "Dixi tibi prius, quod in tercia
domo deberent esse instrumenta sub triplici genere.
2
Primo instrumenta,
in quibus infunderentur liquores.
3
Secundo instrumenta, quibus terra foris
preparetur, ut rastrum et securis et huiusmodi, quibus confracta restauren-
tur.
4
Tercio instrumenta viva, sicut asini et equi et similia, quibus et viva
et mortua promouentur.
5
In prima autem domo, in qua sunt liquores, debent esse duo instru-
mentorum genera: primo instrumenta, in quibus infundantur liquores flui-
di et dulces, sicut aqua et oleum et vinum et huiusmodi; secundo instru-
menta, in quibus infundantur liquores amari et spissi, sicut sinapis et fari-
na et similia.
6
Numquid potes tu intelligere, quid ista significant?
Liquores certe significant cogitaciones anime bonas et malas.
7
Cogitacio
enim bona est sicut oleum dulce et sicut vinum delectabile. Cogitacio mala
est sicut sinapis amara, quia amaram facit animam et turbidam.
8
Et sicut
homo quandoque habet necesse de liquoribus spissis, qui, licet non mul-
turn proficiant ad corporis sustentacionem, prosunt tamen ad corporis et
cerebri purgacionem et sanacionem, sic eciam cogitaciones male sunt.
9
Quia quamuis non impinguant et sanant animam ut oleum bonarum co-
gitacionum, tamen proficiunt ad anime purgacionem, sicut sinapis ad pur-
gacionem cerebri.
10
Nisi enim quandoque interuenirent cogitaciones
male, tunc homo esset angelus et non homo, et putaret homo omnia habere
a se ipso.
11
Ideo ut homo intelligat infirmitatem suam, quam habet a se
1
prius
24:15
XXVII: 13 Tr
Gh.
R
om.
F
deponendis y
confessio] confexio
Tb
designatur x
istorum] rerum x
in
generali] generali y
1
Dei
om.
P Y
ad sponsam dicens
om.
Tb'
deberent K
2
debent
P Y B K'
genere
om.
q!
2
infunderentur K
2
infundentur
K' q Gh
3
preparatur
0
ut] utputa
F Gh
et securis
T
b2
securis Thl
restaurarentur x
4
et equi Th
2
equi
Tel P 0
et viva Th
2
viva Tel
promoueantur
Gh
5
liquores
(ante
fluidi)
om.
0
et
ante
fluidi
add.
q
et
(ante
oleum)
om.
Tb
et vinum
R
K
vinum Tr
Gh
loquores amari
Gh
similia (3 y
F
consimilia
T
b2
Y
2
K q
Gh
6
tu potes Tb
Liquores
bis
x
cogitaciones significant
0
7
dulcis
P Y
mala Th
2
P
2
vero mala
Gh
sicut sinapis Tb
2
quasi sinapis Tb' y sinapis
F
8
proficiant 13 proficiunt Tb
2
Tr
Gh
9
Quia
om.
Tb'
inpinguent Tb
sanent Tb saciant
K Gh
sicut sinapis ad purgacionem
om.
q!
10
non
post
enim
add.
Gh
et non r3
Gh
non
IT
omnia homo 13
2
habere omnia x
11
Idea] Jta
P
intelligat
Y
2
intelligeret
P
114
LIBRI SECUNDI CAP. 27
ipso, et fortitudinem, quam habet a me, necesse est, ut permittatur ex
magna misericordia quandoque temptari cogitacionibus malis.
12
Quibus
si homo non consentit, purgacio sunt anime et custodia virtutum suarum,
et licet amare sint quasi sinapis ad ferendum, tamen sanant multum ani-
mam et ducunt earn ad eternam vitam et sanitatem, que non potest haberi
sine amaritudinibus.
13
Ergo vasa anime, ubi cogitaciones bone reponen-
tur, sedule preparentur et continue mundentur, quia utile est, ut eciam co-
gitaciones male adueniant propter probacionem et maius meritum.
14
La-
boret autem anima diligenter, ne consenciat eis vel delectetur in eis. Alio-
quin dulcedo et incrementum anime effundetur et sola amaritudo re-
manebit.
15
In secunda domo debent esse instrumenta eciam sub duplici genere:
primo instrumenta exteriora, quibus terra foris preparetur ad semen et
spine eradicentur, utputa aratrum et rastrum, secundo instrumenta utilia ad
necessaria interiora et exteriora, utputa securis et consimilia.
16
Instru-
menta autem, quibus excolitur terra, significant sensus hominis, qui ad
utilitatem proximi tamquam aratrum ad terrain ordinandi sunt.
17
Mali
enim homines sunt sicut terra, quia terrena semper cogitant. Ipsi namque
sunt aridi a compunccione pro peccatis suis, quia peccatum nichil re-
putant.
18
Ipsi sunt frigidi in diuina caritate, quia nichil nisi suam volun-
tatem querunt.
19
Ipsi sunt ponderosi ad agendum bona, quia alacres sunt
pro honore mundi.
20
Ideo vir bonus istos excolere debet per sensus exte-
riores, sicut et bonus rusticus terrain excolit per aratrum.
21
Primo enim
debet excolere per os suum, loquendo eis utilia anime et informando ad vi-
am vite, deinde opere faciendo bona, que poterit, ut proximus informetur
per verba et excitetur ad faciendum bona.
22
Deinde excolat reliquis mem-
bris proximum suum, ut fructifer fiat, scilicet oculis simplicibus, ne videat
impudica, ut proximus impudicus addiscat in omnibus membris modesti-
am.
23
Auribus suis excolat, ne audiat inepta, et pedibus, ut alacer sit ad
opus Dei.
24
Huic terre sic exculte ego Deus pluuiam gracie mee per la-
borem excolentis tribuam, et gaudebit laborans de fructu terre prius aride,
cum ceperit germinare.
est] esset x
misericordia magna
K q
cogitacionibus temptari temptari ex cogitacionibus
P
12
amare] amara
F q
sint
R
-y
K
sunt
Tb F q Gh
quasi sinapis y
2
sinapis quasi y' sicut synapis
K
multum sanant
Gh
vitam eternam
B
13
et
(ante
continue)] idest
B
om.
0
continuo T
h
male
oin.
0
14
consenciet x
K
vel T
h2
uel ne
13,
15
ad
(ante
semen)] et x
radi-
centur
P
et
(ante
rastrum)
oat.
K
consimilia T
h2
similia
13
2
'y
16
excolitur terra terra ex-
colitur
Gh
17
quia
(ante
terrena)] qui
P
namque
°tn.
I'm
18
voluntatem suam •y
20
is-
tas y istam x
excolere
ex
exolere
core
excolit] excolat
F
21
enim
om.
Tb'
opera
0 K
q
verbal exempla
B
ea
K
22
excolit x
F
excolet y
Gh
impudica
(§
23)
audiat
om.
modestia
Tb P
23
et
om.
TH
24
exculte] oculte x
LIBRI SECUNDI CAP. 27
115
25
Instrumenta vero, que ad interiora preparanda necessaria sunt, sicut
securis et similia, significant discretam intencionem et diuinam discus-
sionem operis sui.
26
Quia quidquid boni homo fecerit, non debet facere
propter honorem et laudes hominum sed ex diuina caritate et eterna re-
tribucione.
27
Ideo examinet homo diligenter opera sua, qua intencione et
qua mercede hec facit, et si inuenerit in opere suo aliquam superbiam, ab-
scidat statim securi discrecionis, ut, sicut foris excolit proximum suum,
qui quasi extra domum est, idest extra societatem amicorum meorum per
opera mala, sic intus per diuinam caritatem fructificet sibi.
28
Quia sicut
opus rustici, qui non habuit instrumenta, quibus reparet destructa, cicius
erit in vacuum, sic, nisi discreta discrecione homo examinet opera sua,
quomodo alleuientur, si laboriosa videntur, quomodo reparentur, si fran-
guntur, non peruenient ad profectum.
29
Propterea non solum laborandum
est efficaciter exterius, sed et intus sollicite considerandum, quomodo et
qua intencione laboratur.
30
In tercia domo debent esse instrumenta viva, que promoueant mor-
tua et viva, scilicet equi et asini et alia animalia.
31
Hec instrumenta sunt
confessio vera. Ipsa enim est, que et viva et mortua promouet.
32
Quid no-
tat viuum nisi animam, que a deitate mea creata est et in eternum viuit? Ip-
sa enim per confessionem veram cotidie magis et magis appropinquat
Deo.
33
Sicut enim animal, quo frequencius et melius nutritum fuerit, tan-
to forcius est ad portandum et pulchrius ad intuendum, sic confessio, quo
frequencius facta fuerit et quanto diligencius tam de minimis quam de
maximis, tanto magis animam promouet et in tantum Deo placet, quod
eciam animam in cor Dei inducit.
34
Quid autem significant mortua, que
eciam confessio promouet, nisi opera bona, que per mortale peccatum mo-
riuntur?
35
Nam ipsa opera bona in mortalibus peccatis moriencia mortua
sunt apud Deum, quia nullum bonum placere poterit Deo, nisi prius pec-
25
similia p
K
q consimilia
The -y F Gh
intencionem discretam
Gh
discucionem
0
26
boni
am. -y
homo] non
0
propter
am.
y
1
ad x
honorem
q
2
honores
The
F q'
Gh
laudem
0
et eterna retribucione p et eterna retribucionem The et (et ad F
2
et propter
K)
eternam
retribucionem
7T
ad eternam retribucionem
Gh
27
homo
am.
Th'
pro
ante
qua intencione
add.
K
hec] hoc x
facit
13 IT
faciat 13, fecit
Gh
opere suo] sun opere q
ascidat Th abscindat p
2
F
securis
P
extra societatem Th
2
societatem
Th'
28 sicut
am.
Th'
reparet] repararet Th
F
Gh
nisi
am.
x
frangantur
K
profectum] effectum
P 0
29
sed et] sed x
31
instru-
menta
am.
Th'
enim
The Y
2
am.
-y
et viva
The
viva
Gh
32
animam y F
2
K Gh
anima 13
F!
q
vide supra p. 24
a] de 13,
am.
Gh
et magis] ac magis
F K Gh
33
intuendum] videndum
x nitendum y
sic] sic et
Gh
tarn] earn x
animam
(ante
promouet)
am.
0
Deo
am.
Th'
34
mortalem
P
peccatum mortale Th
35
bona opera -y
peccatis mortalibus x
K
mortua] mortu
0
poterit placere
K
Deo
am.
Th'
116
LIBRI SECUNDI CAP. 27
catum vel voluntate perfecta corrigatur vel opere.
36
Nec in uno vase
suauia et fetencia bene conuenire poterunt.
37 Si autem aliquis opera bona
mortalibus peccatis mortificat et veram confessionem de commissis as-
sumpserit cum voluntate emendandi et cauendi de cetero, mox per con-
fessionem et virtutem humilitatis reuiuiscunt opera bona, que prius
fuerunt mortua, et proficiunt ei ad salutem eternam.
38
Quod si moritur
non facta confessione, opera ipsa bona, que mori et annichilari non pos-
sunt nec tamen per mortale peccatum eternam vitam mereri poterunt,
proficiunt ei ad leuiorem penam vel aliis ad salutem, si tamen fecit ipsa
opera bona cum diuina intencione et ad Dei honorem.
39
Si vero fecit ip-
sa opera propter honorem mundi et ipsius utilitatem, tunc ipsa opera mori-
ente factore moriuntur, quia mercedem suam recepit de mundo, pro quo
laborauit.
40
Propterea, sponsa mea, per quam intelligo omnes amicos meos, con-
gregemus in domos nostras ilia, unde spiritualiter Deus vult delectari cum
anima sancta: primo, in domum primam scilicet, panem sincere voluntatis
nichil volendo, nisi quod Deus vult; secundo potum diuine premeditacio-
nis nichil agendo, nisi ibi cogitetur Dei honor; tercio edulium diuine sapi-
encie cogitando semper, que futura sunt et quomodo presencia ordinanda
sunt.
41
In secundam domum congregemus pacem a peccatis ad Deum et
pacem a rixa ad proximum; secundo opera misericordie, quibus eciam
opere utiles simus proximo; tercio abstinenciam perfectam, qua coercea-
mus ea, que volunt turbare pacem.
42
In terciam domum congregemus
racionabiles et bonas cogitaciones ad ornandum domum nostram interius;
secundo sensus bene disciplinatos et temperatos ad lucendum amicis nos-
tris exterius; tercio confessionem veram, qua, si infirmamur, reuiuiscere
possimus.
43
Sed quamuis domus habeantur, non tamen possunt conseruari con-
gregata in eis, nisi habeantur ostia, nec ostia possunt pendere sine car-
dinibus nec serari sine seris.
44
Ideo ut congregata maneant salua, ponatur
36 in
om.
fetencia conuenire bene )/
2
sentencia conuenire bene
37 humilitatem 0
fuerant T
b
proficient y
eternam salutem 'y
38 Quod] Qui Gh
per] propter Gh
39
bona
ante
propter
add.
K
opera
(ante
moriente)] opere -y
40
dens spiritualiter
Tb
panem]
panem scilicet P
quod] que
B
vult
(post
quod Deus) 13
otn.
Tr Gh
41 ad Deum
bis
x
se-
cundo] secundum Gh
opere] operibus
K
coherceamus 0
volunt turbare 13 turbare volunt
7T
Gh
42 et
ante
racionabiles
add.
F
cogitaciones y
2
creaturas y'
ornandum P Y x F Gh ornan-
dam Tb (I, y
K
q
fortasse recte; cf. Rev. V, p. 52 adn. 36
43 possunt tamen Tb
ostia
(post
habean-
tur)] hospicia x
serari
Gh obseruari P' Y
p,
obserari
LIBRI SECUNDI CAP.
27
1 17
in domo ostium, scilicet spes firma, ut nullis frangatur aduersitatibus.
45
Que spes habeat quasi duos cardines, scilicet ut non desperet homo de
adipiscenda gloria nec de fugiendo supplicio, sed in omni aduersitate sem-
per de misericordia Dei confidens speret meliora.
46
Sera autem ostii de-
bet esse diuina caritas, qua muniatur ostium, ne ingrediatur inimicus.
47
Quid enim prodest habere ostium sine sera, quid spem sine caritate?
48
Si
enim quis sperat premia eterna et sperat de Dei misericordia, non tamen
diligit Deum et timet, ostium quidem habet quasi sine sera, per quod in-
imicus capitalis ingredi potest, cum voluerit, et occidere.
49
Sed spes rec-
ta est, ut, qui sperat, faciat eciam bona, que potest, sine quibus non potest
optinere celestia, si sciuit et potuit facere bona et noluit.
50
Si vero quis
excessisse se intelligit vel non fecisse, cum potuit, habeat bonam volun-
tatem faciendi bona, que potest et que facere non poterit, et speret firmiter
se ad Deum posse accedere eciam per bonam voluntatem et diuinam cari-
tatem.
51
Ergo ostium, idest spes, muniatur diuina caritate, ut, sicut sera
multa habet intus retinacula, ne hostis aperiat, sic in diuina caritate sit
quedam sollicitudo, ne Deus offendatur, sit caritatiuus timor, ne discedat
ab eo, feruor eciam igneus, quomodo Deus diligatur, et cura, quomodo
imitetur.
52
Sit eciam dolor, eo quod non sufficit homo tantum facere,
sicut vellet et sicut obligatum se intelligit, humilitas quoque, qua homo,
quod agit, reputet nichilum respectu peccatorum suorum.
53
Hiis retina-
culis muniatur sera, ne diabolus faciliter seram caritatis aperiat et immit-
tat amorem suum.
54
Clauis vero, qua aperitur et clauditur sera, debet esse desiderium
solius Dei, conueniens cum diuina caritate et diuino opere, ut scilicet
nichil velit habere homo, eciam si posset, nisi Deum, et hoc propter maxi-
mam caritatem eius.
55
Hoc enim desiderium claudit Deum in anima et
animam in Deo, quia una utriusque voluntas.
56
Hanc clauem uxor et vir
45
quasi
am.
Gh
non desperet homo Th
2
Y
2
non se desperet homo 13 non homo desperet 8 homo
non desperet x
Gh
non desperet y
de misericordia Dei confidens] confidente de misericordia dei quasi x
confidens de misericordia dei que y
speret] sperat -y
46
muniat
K
48
premia] presentia
Gh
et sperat Th
2
sperat
T
h
' K
deum diligit
B
habet] hic est x
quasi
am.
F'
49
faciat]
faciet -y F
2
am.
si] et
0
50
et que 13 et quod The Tr
Gh
et Th'
poterit] potuerit
P
et
(ante
speret)
om. -y
F
51
habet intus multa
P
2
intus] in se x
sit caritatiuus Th
2
caritatiuus
ec-
iam igneus Th
2
igneus
Th'
quomodo
(ante
Deus)] quo
P Y
Deus diligatur
The
diligatur Th' -y
et
cura The cura T
h
'
52 Sit eciam Th
2
Sit -y
am. Th'
quod non
am.
Th'
homo
am.
Th' -y
Gh
facere tantum Th in tantum facere -y
se obligatum Th
quoque
am.
Th' F'
agit] ait
B
reputet y
2
reputat y'
F Gh
nichilum] nullum -y
53 suum amorem -y
54
et
(ante
diuino)
am.
K
scilicet
am.
Th'
habere homo
am.
Th'
55 enim
am.
Th
utriusque
Y
2
am.
P Y'
56
Hanc] Hanc vero
Gh
uxor] et uxor x
118
LIBRI
SECUNDI CAR 27-28
debent habere soli, idest Deus et anima, ut, quociens Deus voluerit ingre-
di et delectari in bonis, scilicet anime virtutibus, liberum habeat accessum
per clauem stabilis desiderii; quociens eciam anima ingredi voluerit ad cor
Dei, libere possit, quia ipsa nichil desiderat nisi Deum.
57
Hec clauis cus-
toditur per anime vigilanciam et humilitatis sue custodiam, qua Deo
ascribit omne bonum, quod habet.
58
Et custoditur eciam hec clauis per
Dei potenciam et Dei caritatem, ne anima a diabolo supplantetur.
59
Ecce, sponsa mea, qualis caritas Dei ad animam! Sta ergo firmiter et
fac voluntatem meam!"
Verba Christi ad sponsam de sui immutabilitate necnon et de suorum ver-
borum perfeccione, quamuis statim opera non sequantur, et quomodo vo-
luntas nostra committenda est in omnibus diuine voluntati. Capitulum
XX VIII.
1 Filius loquebatur ad sponsam dicens: "Cur sic turbaris ex eo, quod ille
dixit verba mea esse falsa? Numquid sum ego eo deterior ex vituperio eius
aut fierem eo melior ex laude eius?
2
Ego nempe immutabilis sum nec
minui nec augeri possum, nec laude indigeo. Sed homo me laudans ex
laude mea proficit, non michi sed sibi ipsi.
3
Nec umquam de ore meo, qui
sum veritas, falsitas processit vel procedere potest, quia omnia, que-
cumque locutus sum per prophetas siue per alios amicos meos, aut spiri-
tualiter aut corporaliter, sicut tunc intellexi, perficientur.
4
Nec ideo erant
falsa, quia unum dixi semel, aliud secundo, unum expressius, aliud ob-
scurius, quia ad probandam fidei mee constanciam et amicorum meorum
sollicitudinem multa ostendi, que secundum diuersos effectus spiritus mei
diuersimode a bonis et malis intelligi, bene et male, possunt, ut haberent
in diuersis statibus, unde diuersi diuersa exercere possent in bono.
5
Nam
sicut in deitatem meam assumpsi humanitatem meam in una persona, sic
voluerit ingredi] ingredi voluerit
Gh
scilicet
ante
in
add.
x
ingredi voluerit] uoluerit ingredi
57
qua] que
B
asscribit
0
58
custoditur eciam hec clauis
om.
clauis hec
Gh
Dei
caritatem
q
2
deitatem
K q'
59
Dei] dei est
Gh
ergo
am.
T
hl
XXVIII: 1
Gh.
R
am.
F
et de
am.
r q'
et
q
2
sequuntur
Gh
1
loquitur
F
ad sponsam dicens
am.
TH
ego sum
0
y
Gh
eo
(ante
deterior)
am.
K
del.
q
2
2
nemppe
0
ipsi
am.
TN
3
processit]
procedet
r
4
et
ante
intelligi
add. •y
et male] male -y
ut] vnde
F
haberent] habeant x
5
deitate mea
P
absumpsi
r
120
LIBRI SECUNDI CAP. 29
Verba monicionis Iohannis Baptiste ad sponsam in figura, in qua Deus per
auem picam, anima per pullos, corpus per nidum, mundi delectaciones
per animalia ferocia, superbia per aues rapaces, mundi leticia per la-
queum designantur. Capitulum XXIX.
1
Iohannes Baptista loquebatur ad sponsam Christi dicens: "Dominus
Iesus vocauit to de tenebris in lucem, de immundicia in perfectam mundi-
ciam, de angustia in latitudinem. 2 Quantum ergo sibi pro hiis regraciari
teneris, quis explicare valet aut quando sufficeres? Verumptamen facito,
quantum vales!
3 Est auis quedam, que dicitur pica. Hec enim diligit pullos, quia oua,
unde processerunt pulli, fuerunt in ventre eius. 4 Hec auis facit sibi nidum
de rebus inueteratis et attritis propter tria: primo propter requiem, secundo
propter latibulum a pluuia et nimia siccitate, tercio, ut nutriat pullos suos,
qui fiunt ex ouis; que auis ex caritate componendo se super ea fouet pul-
los. 5 Cum vero pulli nati sunt, et mater allicit eos ad volandum per tria:
primo per cibi administracionem, secundo per sedulam vocem, tercio per
volatus sui exemplificacionem. 6 Pulli vero, quia diligunt matrem, assueti
cibo matris ferunt se primo paulatim precedente matre supra nidum; inde
iuxta vires progrediuntur ulterius, donec ex usu et arte sunt perfecti.
7
Hec auis Deus est, qui eternaliter est et numquam immutatur, et ex
eius deitatis utero omnes anime racionales egrediuntur.
8
Cuilibet vero
anime paratur nidus de rebus attritis, quia corpus de terra consociatur ani-
me, in quo Deus animam nutrit cibo bonarum affeccionum, defendit ab
auibus malarum cogitacionum et dat requiem a pluuia malarum accionum.
9
Quelibet vero anima quia tali de causa coniungitur corpori, ut ipsa cor-
pus regat et nequaquam ab eo regatur et ut corpus ad laborem excitet et ei
racionabiliter prouideat, ideo Deus tamquam mater bona docet animam
proficere in meliora, docet exire de arto in laciora. 10 Primo per cibum
dando intelligenciam et racionem iuxta capacitatem uniuscuiusque, indi-
1
vocauit
etc. cf. I Petr 2,9
XXIX: (I Gh.
R
am.
F
ad sponsam
om.
Y
et
post
rapaces
add.
13,
1
Christi
om.
tel me
0
in
perfectam F
2
ad perfectam B F'
2 ergo
am.
p
i
pro hiis sibi K
3 quedam
am.
Th'
enim
om.
T
H
4 de
ante
attritis
add.
0
foues 0
5 et
om.
0 Gh tune K
per cibi] propter cibi x
6 assueto
procedente 0
sunt] fiunt F
7 est et
The
et T
hl
et ex T
h2
ex T
hl
deitatis eius Gh eius diuinitatis B
racionabiles B F
8 vero
om.
paratus B
et dat
T
h2
dat T
hl
9 vero] enim 0
quia
om.
K
tali de causal calida cura -y
corpori
om.
0
ipsa
om.
T
h1
et ut T
h2
ut TH
10 capacietatem
q
LIBRI SECUNDI CAP. 29
121
cando menti, quid eligendum sit quidue fugiendum. 11 Sed sicut mater
primo educit pullos supra nidum, sic homo primo addiscit cogitare celes-
tia, cogitare eciam, quam artus et vilis sit nidus corporis, quam lucida ce-
lestia et quam delectabilia sunt eterna.
12
Educit eciam Deus animam per
vocem suam, qua clamat: 'Qui sequitur me, habebit vitam; qui diligit me,
non morietur.'
13
Hec vox ducit ad celum. Hanc qui non audierit, aut sur-
dus est aut ingratus dileccioni matris.
14
Tercio educit Deus animam per
volatum, idest per humanitatis sue exemplum. Hec humanitas gloriosa
habuit quasi duas alas: prima, quia in ea erat omnis mundicia et nichil
coinquinatum; secunda, quia omnia bona fecit.
15
Hiis duabus alis vola-
bat humanitas Dei in mundo. Has ergo sequatur anima, quantum potest, et
si non poterit opere, saltem conetur voluntate.
16
Cum autem euolat pullus, cauenda sunt sibi tria.
17
Primo ab ani-
malibus ferocibus, ne resideat iuxta ea super terram, quia ipse pullus non
est fortis sicut illa.
18
Secundo caueat ab auibus cupidis, quia ipse pullus
adhuc non est celer euolare, sicut aues ille sunt, et ideo in latibulo tucius
est morari.
19
Tercio caueat, ne concupiscat predam, in qua est laqueus.
20
Animalia ista ferocia, que dixi, sunt delectaciones et cupiditates
mundi. Ab hiis enim caueat sibi pullus, quia dulces videntur sentiri, bone
ad possidendum, pulchre ad videndum.
21
Sed cum putantur teneri,
euadunt celeriter; cum vero creduntur delectare, mordent immiseri-
corditer.
22
Secundo caueat ab auibus cupidis. Hee sunt superbia et ambi-
cio. Iste enim sunt, que semper alcius et alcius desiderant ascendere et
alias aues precedere et odire inferiores.
23
Ab hiis autem caueat pullus et
desideret in latibulo humilitatis morari, ut non superbiat de data gracia,
non contempnat inferiores et minoris gracie, non cogitet se aliquibus me-
liorem.
24
Tercio caueat a preda, in qua est laqueus. Hec enim est leticia
mundi.
25
Nam bonum videtur habere risum in ore et delectacionem in
corpore, sed latet in hiis aculeus.
26
Adducit enim immoderatus risus im-
12
vocem
cf. Ioh. 8,12
11
sic] Si -y
nidus
P
2
nudus
P
1
lucida 13 lucida sunt Th
2
Tr
Gh
et quam
T
b2
quam
12
Educit] Et ducit
F
me
(post
diligit)
om.
F
14
humanitas gloriosa
om.
prima] Primo
Gh
ea] eo
Gh
Secundo
Gh
15
in] de •y
ergo
om.
Tb
1
16
sibi sunt
P Y 0
17
ab
T
h2
pro
Gh
om.
ipse pullus
om.
TH
18
caueat ab
om.
ipse pullus adhuc
om.
est celer
Tb2
celer Thl
19
quam
Y
20
ista] illa
B
ferocia, que dixi
om.
enim
om.
T
h1
eras.
x
sibi caueat
Gh
sentire
B
pulchre 13 et pulchre T
h2
Y
2
Tr
Gh
21
delectare
scrip-
si
delectari [2.
IT
Gh
vide supra p. 24
22
Hee] hec
0
enim
om.
I'm
23
autem
om.
Thl
la-
tibulo 13
2
K Gh
latibulum 13, it
vide supra p. 24
minoris
B'
minores
B
2
x
24
a
om.
enim
om. T
b l
25
et
om.
Thi
122
LIBRI SECUNDI CAR 29-30
moderatam leticiam, voluptas corporis adducit inconstanciam mentis, ex
quibus consequitur tristicia vel in morte vel ante seu in tribulacione.
27
Festina igitur, filia, et to egredi frequenter de nido tuo per desiderium ce-
lestium! Caue tibi a bestiis cupiditatum et ab auibus superbie! Caue a pre-
da leticie vane!"
28
Deinde loquebatur mater ad sponsam et ait: "Caue de aue, que tinc-
ta est pice, quia omnes, qui tangunt earn, maculantur.
29
Hec enim est am-
icicia mundi, instabilis ut aer, feda in acquisicione fauoris et societate
mala.
30
Non cures de honoribus, non attendas ad fauores, non respicias
ad laudem vel vituperium!
31
Nam ex hiis prouenit inconstancia animi et
diminucio diuine caritatis. Sta igitur stabilis! Deus enim, qui te incepit ex-
trahere de nido, pascet te usque ad mortem.
32
Post mortem vero non
habebis famem. Custodiet eciam te a dolore, defendet te in vita, et post
mortem nichil timebis."
Deprecacio matris ad Filium pro sponsa et pro alio sancto et de accepta-
cione deprecacionis matris a Christo et de certitudine vere vel false
sanctitatis hominis in hac vita. Capitulum XXX.
1 Maria loquebatur Filio dicens: "Da, fili mi, noue sponse tue, ut corpus
tuum dignissimum radicetur in corde eius, ut ipsa mutetur in te tuaque
delectacione repleatur!"
2
Deinde ait: "Hic sanctus, cum temporaliter vix-
it, fuit in fide sancta sicut mons stabilis, quern non fregit aduersitas, nulla
retraxit delectacio.
3
Fuit et flexibilis ad voluntatem tuam sicut aer mo-
bilis, quocumque eum impetus spiritus tui traxit.
4
Fuit insuper in caritate
tua ardens quasi ignis, calefaciens frigidos et consumens iniquos.
5
Nunc
autem anima eius tecum est in gloria; vas autem instrumenti eius depres-
sum est et in humiliori loco iacet quam decet.
6
Ideo, fili mi, da corpori
eius alciorem eleuacionem, honora illud, quod te pro modulo suo hono-
rauit, eleua illud, quod te labore suo, quo potuit, eleuauit."
26
adducit
(post
corporis)
om.
TN
in constanciam
Gh
27
igitur] ergo 0
nidu
ab
ow.
TH
28
mater
om.
F
ad sponsam
ow.
TH
quia omnes
T"
omnes enim
TH
29
enim
om.
Th
1
amicia q
30
curas x
attende
P B
31
Nam
ow.
Th
32
eciam
om.
XXX: ]3 Tr
Gh.
R
om.
F
dei
post
matris
add. -y
K Gh
acceptacione q
2
accepcione -y
K
deprecacionis Chris-
t()) et deprecacionis ad christum x
certitudine
P Y
IT
Gh
certificacione Th
p,
yell et y
K
1
in
corde eus
om.
delectacio
B
dileccione
P 0 x
impleatur
P
2
ait
ow. -y
fide] vita 0
quern) que 0
auersitas
P
retrahit
dileccio x
2
dileccionem
3
reflexibilis
nobilis y
eum
om.
x
4
et
om.
5
deceit
T
H
6
honorauit suo
ow.
K
124
LIBRI SECUNDI CAP. 30
populo sanctus.
22
Primum est mendacium fallencium et placere volenci-
urn; secundum facilitas credulitatis insipiencium; tercium est cupiditas et
tepiditas prelatorum et examinatorum.
23
Utrum autem ipse est in infer-
no vel in purgatorio, nondum est tibi licitum scire sed cum tempus fuerit
loquendi."
22 fallencium] fallacium
Gh
et placere Th
2
placere Thl
23 Utrum] verum
0
in
(ante
purgatorio)
am.
Y
Glossarium
Not only have words totally lacking in Georges'
Handworterbuch
been listed. Words that
appear in that dictionary with another meaning than the one applicable in the present edi-
tion, have also been included. The words are translated into Classical Latin, English and
Swedish. The glossaries of the modern editions of the Revelations are referred to as Rev.
I, Rev. III etc. Abbreviations used for other literature are clarified in the Bibliography.
accidia, e
f., i.q. acedia = segnities, pigritia,
`listlessness', 'indolence'; 'hagloshee, 'tau-
ja' 19:57, 25:36. (Rev. I, IV, VI, Ex.)
affirmare
v., mentem a. (3:38),
se a.
(2:21) fe-
re = durare, 'harden one's heart'; lorharda
sig'.
alueolus, i
m. = alvearium (Rev. VI 12:R.1.3),
`hive'; 'bikupa' 19:R.22.32. 34.38.71. (Lath-
am, MW.)
animacio, onis
f. fere = cupiditas, 'desire%
`begar' 3:50. (H-G, MW, Nr.)
apiaster, tri
m. = rex apum, 'queen bee'; 'vise'
19:98. (SG1.)
asilus, i
m. = rex apum, 'queen bee'; 'vise'
19:9. (Vide Hollman, p. 81 adn. 2.)
attediari
v., i.q. attaediari = taedio affici, de-
fatigari, 'grow tired'; ledsna', lOrtrottas'
14:59. (Rev. I, VI; cf. Ex., SG1.)
aurifaber, ri
m. = aurifex, 'goldsmith':
`guldsmed' 14:1. (SG1.)
bene
adv. sensu concess. = quidem, 'certainly',
`indeed'; `visserligen', 'val' 5:9. (Rev. I,
III,
VI, Ex., RS.)
brucus, i
m., i.q. bruchus = vespa, 'wasp': `ge-
ting' 19:26.55. (Ex., s.
bruchus.
Cf. Rev. III.)
caritatiue
adv. = cum caritate, 'lovingly': `kar-
leksfullt' 20:28. (Rev.
I, VII,
SA, QO.)
caritatiuus
adi. = caritate plenus, 'loving',
`charitable'; `karleksfull', 'god' 12:29,
27:51. (Rev. I, V—VII, Ex., RS.)
causa, e
f.,
sine causa =
impune (Prol. Math.
§ 16), 'with impunity'; `saklose 23:17.
(Lunden,
I,
p. 253, falso 'utan orsak'.)
claustralis, is
m. = monachus, 'inmate of clois-
ter', 'monk', llosterbroder' 7:40. (Rev. IV;
cf. Ex.)
colludere
v. = coire, 'spawn': leka' (om fisk)
19:15.
confortacio, onis
f. fere = confirmatio,
`strengthening', 'starkande' 2:16. (Rev.
I,
VII,
SA.)
consumacio, onis
f., i.q. consummatio, `com-
pletion'; `fullbordan' 22:34, 30:10. (SG1.)
consumare
v., i.q. consummare, 'consum-
mate': lullborda' 8:3, 11:2. (Rev. I, III—
VI.)
contentari
v. pass. = contentum esse, 'be con-
tent'; Tata sig noja' 3:9, 25:34. (Rev. I, III,
VI, VII; cf. Ex., RS.)
contritus
part. adi. fere = fractus et debilitatus,
paenitens, 'contrite': lorkrossad', 'anger-
full' 5:28. (Rev. I, Ex. Cf. Rev. III
conterere.)
corruptiuus
adi. = nocens, 'pernicious':
lordarvlig' 23:13. (Latham, Nr.)
crisma, atis
n., i.q. chrisma,
confirmatio
crismatis =
sacramentum chrismatis,
`(sacrament of) confirmation': `konfirma-
tion' 5:33. (Rev. I,
III.)
curialis, is
m. fere = aulicus, `courtier' 'hov-
man' 7:19.20. (Rev. I, SG1.)
curiositas, atis
f. = id quod curiositatem
movet, 'marvel': 'markvardighet' 14:18.
(Rev. III, Ex., SG1.)
dato quod
fere coni. cond. = si modo, 'granted
that'; 'forutsatt att' 1:10 (eodem fere modo
adhibitum atque
quasi
12:16, 21:16, 22:2
al.). (Lm; cf. Ital.
dato che.)
decoquere,
v. = coquere,
'cook'; `koka',
`fillaga' 30:10.
126
delectabilitas, atis
f. fere = luxuria, 'exuber-
ance'; 'yppigher 26:36. (LN.)
directa
adv., nisi perperam pro
directe (17:15,
Ex. 29:8), `direct', `direke
1 : 10.
discrecio, onis
f. fere = iudicium, prudentia,
`judiciousness';
'urskillningsformdga',
`klokhet' 27:27-28;
anni discrecionis =
aetas
matura, 'years of discretion'; `mogen alder'
1:R.17-19.23-25. (Rev.
I, III, V—VII,
Ex.,
RS.)
discretus
part. adi. sensu act. fere = prudens,
`prudent'; `klok' 7:39, 27:25.28, 30:20. (Rev.
I, VI, Ex. Cf. Rev.
III.)
districtus
part. adi., i.q. destrictus = severus,
`severe'; `string' 26:41. (Rev. I, VI.)
edificatiuus
adi. fere = utilis, saluber,
`uppbygglig' 25:21. (SG1 s.
(a)edifi-
catiuus.)
exacuare
v. = exacuere, 'spur', `sporra' 14:73.
(Rev. IV 22:5, 74:41.68.72; cf. Thes.
5,1138,17 sq.)
exemplificacio, onis
f. fere = exemplum, 'ex-
ample'; 'exemper 29:5. (SG1.)
figura, e
f. = imago, allegoria, 'image', 'allego-
ry'; `(sinne)bild', 'allegori' 4:4, 5:R,
10:26.29, 29:R. (Rev.
I, III, V, VII.)
generalis
adi.,
in generali =
generatim, 'gener-
ally', `i allmanher 27:R. (SG1 3.)
glosare
v., i.q. glossare = glossis instruere, in-
terpretari, 'comment', 'interpret'; `kom-
mentera', 'uttolka' 17:8. (Rev. I, VI.)
ille talis
vide infra
tails.
immediate
adv. = proxime, 'immediately',
`narmast' 9:R. (Rev.
I.)
inconsideratiuus
adi. = inconsideratus,
`thoughtless' ; 'obetanksam' 23:13. (SG1.)
indicibilis
adi. = inenarrabilis, `indescribable';
`outsaglig' 4:5, 8:36, 11:R. (Rev. I, VI, VII,
SA.)
indiscrecio, onis
f. fere = temeritas, 'impru-
dence'; 'oforstand' 25:20 (SG1.)
indiscrete
adv. fere = sine iudicio, 'indiscreet-
ly'; `utan urskillning' 19:74. (Rev. I,
III.)
induracio, onis
f. = obduratio, `obduracy';
`forhardelse' 26:32. (Rev. I, V.)
laborator, oris
m. = operarius, `workman'; 'ar-
betare' 10:6, 20:R.9. (Rev. VI, Ex.)
litteratura, e
f. = litterae, 'erudition'; lardom'
25:32.38. (Rev.
III, V.)
mantellus, i
m. = amiculum, 'cloak' ; 'mantel'
13:24.33, 23:R.5.7.36-39.42. (Rev. III, SG1
s.
mantellum.)
miles, itis
m. = vir dignitatis equestris, `knight';
`riddare' passim. (Rev. I,
III, IV, VI, VII,
Ex.,
RS.)
militia, e
f. = nobilitas equestris, `chivalry';
`ridderskap' passim. (Ex.)
misterium, i
n., i.q. ministerium = officium,
`service', `tjansf 3:32. (Rev. VI.)
morigeratus
part. adi. = honestus, 'decent' ;
`sedesam' 21:39. (SG1.)
paruipendere
v., i.q. parvi pendere, `despise':
`ringakta' 8:23, 19:87. (Rev. III, Ex., RS.)
posse
subst. indecl. = potestas, facultas, 'pow-
er', `ability'; `formaga' 8:28. (Rev. III, V,
VII, Ex.)
prelatus, i
part. subst. m. = vir dignitate su-
perior, `superior', 'prelate'; `overordnad',
`prelar 7:4, 13:26.28.29, 19:62, 30:22. (Rev.
I,
III, VI, VII,
Ex., RS.)
prelibatus
part. adi. = quern supra dixi, 'above-
mentioned'; 'ovannamnd' 12:R. (Nr, SG1 s.
praelibo
2, H—G s.
praelibare.)
presencia, ium
part. subst. n. pl
. fere = bona
huius vitae, 'the good things of life'; `derma
varldens goda' 3:43, 23:18. (Rev. I, s.
pre-
sens.)
pungitiuus
adi. = pungens, `pungent';
`stickande' 22:36. (Rev. III, IV, SG1.)
purgatorium, i
n. = ignis purgatorius, `Purga-
tory', `skiirselden' 30:23. (Rev.
I, III—VII,
Ex., QO.)
racionabilis
adi. fere = sanus, 'reasonable',
lornuftig' 3:40, 21:21, 22:33, 25:21.37,
27:42. (Rev. I 20:9, IV 80:2, V int. 9:32, VI
63:8; H-G, Nr.)
racionabiliter
adv. =
1)
prudenter, 'prudently';
`fornuftigf 14:43, 17:5.12, 29:9; 2) cum
causa, 'with reason'; `med skar 12:14. (Rev.
III, V, VI, RS.)
regraciari
v. dep. = gratias agere, 'thank' ; `tac-
ka' 8:39, 29:2. (Rev. I, III, V, VI, Ex.)
saphirus, i
f., i.q. sappirus, 'sapphire', `safie
30:8.12. (Rev. IV 124:4.5; cf. Ex., s.
saphi-
rims.)
stimulus, i m. =
aculeus, spiculum,
`sting';`gadd' 19:39. (Rev. VI.)
talis
pron. adi.,
ille talis
fere = is de quo agitur,
`the person in question'; `personen i ft
-
4a'
21:15. (Rev.
I;
cf. Rev.
III, V, VII,
RS.)
tepiditas, atis f. =
tepor, lukewarmness';
ljumher 30:22. (Rev.
III, IV.)
127
titella, e f. =
titulus,
`titer 17:6.8. (H—G.)
ut quid
adv. = quare, 'why'; `varfor' 23:40. (H—
G, Hm, Hs s.
utquid.)
virtuositas, atis f. =
virtus, 'virtue% `dygd'
13:9. (Rev.
I.)
virtuosus
adi. = virtute plenus, 'virtuous%
`dygdefull' 17:24.35. (Rev. I,
III, V—VII,
Ex.,
RS, SA, QO.)
Index nominum
Abraham
10:12.13, 17:35.
Iohannes Baptista
29:1.
Absalon
5:4.6.
Israel
7:9, 10 passim.
Adam
12:3, 17:29.
Adonias 5:4.
Karolus
filius Birgittae 13:40.
Bersabee 5:23.27.28.
Laurencius
sanctus 26:1.
Birgitta
13:40.
Maria
Iesu mater passim.
Cain
12:3.
Maria Magdalena 10:39,
21:10.
Christus
passim.
Moyses
10 passim, 17:37.49, 28:12.13.
Dauid 5
passim.
Noe
17:30.
Egyptus 10:5.24.
Paulus
7 passim, 14:61.
Petrus
7 passim, 10:39, 14:61.
Georgius
sanctus 7:36.
Pharao
10:R.5.9.10.19, 28:12.13.
Herodes 15:14.
Salomo
4:R.2.4, 5 passim.
Index anonymorum
1:23
magister =
Petrus Lombardus?
Vide
Klockars, p. 221 sq.
2:23
propheta =
Malachias.
8:4
amico meo =
Georgius
sanctus. Cf. 7:36.
10:34
uni =
Hemmingus,
episcopus Aboensis
(Lunden, I, p. 219 adn. 1).
30:2
Hic sanctus =
Brynolphius,
episcopus
Scarensis (cf. Ex. 108:4; Lunden, I, p. 268
adn. 1).
30:19
///um hominem =
Magnus Ladulas,
rex Sueciae (Stromberg, p. 28 sq.; Lunden, I,
p. 269 adn. 2; Klockars, p. 311).